فصل اول

پیش از این گفته ایم که هرموجودی را کمالی است و کمال بعضی موجودات در فطرت با وجود مقارن افتاده است و کمال بعضی از وجود متأخر مثال صنف اول اجرام سماوی و مثال صنف دوم مرکبات ارضی و هرچه کمال او از وجود متأخر بود هرآینه او را حرکتی بود از نقصان به کمال و آن حرکت بی معونت اسبابی که بعضی مکملات باشند و بعضی معدات نتواند بود اما مکملات مانند صورت هایی که از واهب الصور فایض شود به طریق تعاقب بر نطفه تا از حد نطفه ای به کمال انسانی برسد و اما معدات مانند غذا که به اضافت ماده شود تا نما به غایتی که ممکن بود برسد

و معونت در اصل بر سه وجه بود یکی آنکه معین جزوی گردد از آن چیز که به معونت محتاج بود و این معونت ماده بود و دوم آنکه معین متوسط شود میان آن چیز که به معونت محتاج بود و میان فعل او و این معونت آلت بود و سیم آنکه معین را به سر خود فعلی بود که آن فعل به نسبت با آن چیز که به معونت محتاج بود کمالی باشد و این معونت خدمت بود و این صنف به دو قسم شود یکی آنکه معونت بالذات کند یعنی غایت فعل او نفس معونت بود و دوم آنچه معونت بالعرض کند یعنی فعل او را غایتی دیگر بود و معونت به تبعیت حاصل آید

مثال معونت ماده معونت نبات حیوانی را که ازو غذا یابد و مثال معونت آلت معونت آب قوت غاذیه را در رسانیدن غذا به اعضا و مثال معونت خدمت بالذات معونت مملوک مالک را و مثال معونت خدمت بالعرض معونت شبان رمه را