بخش ۹۰ - ۲۸ - النوبة الثالثة - رشیدالدین میبدی | ناهید

بخش ۹۰ - ۲۸ - النوبة الثالثة

رشیدالدین میبدی

۲- سورة البقره‏

قوله تعالی و إلهکم إله واحد الآیة این صفت خداوند یگانه بار خدا و پادشاه یگانه در بزرگواری و کاررانی یگانه در بردباری و نیکوکاری یگانه در کریمی و بیهمتایی یگانه در مهربانی و بنده نوازی یگانه هر چه کبریاست رداء جلال اوست و بآن یگانه هر چه عظمت و جبروت است ازار ربوبیت اوست و بآن یگانه در ذات یگانه در صفات یگانه در کرد و نشان یگانه در وفا و پیمان یگانه در لطف و نواخت یگانه در مهر و دوستی یگانه روز قسمت که بود جزا و یگانه پیش از روز قسمت که بود همان یگانه پس از روز قسمت که سپارد آن قسمت همان یگانه نماینده کیست همان یگانه آراینده کیست همان یگانه پیداتر از هر چه در عالم پیداییست و در آن پیدایی یگانه پنهان تر از هر چه در عالم نهانیست و بدان نهانی یگانه

ای در عالم عیان تر از هر چه عیان

پنهان تری از هر چه نهان تر بجهان

ای دورتر از هر چه برد بنده گمان

نزدیک تری به بندگان از رگ جان

بی وفا آدمی که قدر این خطاب نداند و عز این رقم اضافت نشناسد که میگوید و إلهکم إله واحد عجب نه آن است که اضافت بندگان با خود کرد و ایشان را با خود پیوست و گفت ان عبادی عجب این است که اضافت خود با بندگان کرد و نام خود با ایشان پیوست گفت و إلهکم نه از آن که خداوندی وی را از بندگی بندگان پیوندی میباید یابنده مستحق آنست اما خود در کریمی و در مهربانی یگانه و یکتا و در بزرگواری سزای هر اکرام و هر عطاست

إن فی خلق السماوات و الأرض الآیة خداوند عالم درین آیت عموم خلق را بخود راه می نماید تا در عجایب ملوک آسمان و زمین و در صنایع بر و بحر نگرند و صانع را بشناسند و به یگانگی وی اقرار دهند قال ابن عطاء تعرف الی العامة بخلقه و الی الخاص بصفاته و الی الانبیاء و خاص الخاص بذاته نظر عوام بمصنوعات است نظر خواص بصفات است نظر انبیا و خاص الخاص بذات است عامه مؤمنان بصنع نگرند را صنع بصانع رسند خواص مؤمنان صفات بدانند از صفات بموصوف رسند و از اسم بمسمی چنانک بنی اسراییل را گفتند تذبحوا بقرة فلم یعرفوها فوصفت البقرة لهم فعرفوها و ذبحوها اما پیغامبران و صدیقان او را هم باو شناسند نه بغیر او از وی بوی نگرند نه از غیر وی باو اشارت باین حالت آنست که الله گفت أ لم تر إلی ربک کیف مد الظل نگفت بسایه نگر تا صنع ما بینی گفت بما نگر تا صنع ما بینی ای مهتر عالم آمدن جبرییل مبین فرستادن ما بین از ما بوی نگر نه از وی بما یکی تأمل کن در حال صواحبات یوسف چون عین یوسف مرا ایشان را کشف گشت از خود فانی شدند و از صفات یوسف غایب گشتند فلما رأینه أکبرنه بجای ترنج دست بریدند و از خود بی خبر بودند و از اوصاف یوسف غایب بودند که بوقت معاینه گفتند ما هذا بشرا یوسف را فریشته دیدند و از اوصاف انسی بی خبر بودند چندان شغل افتاد ایشان را در مشاهده یوسف که پرداخت صفات نداشتند چون ذات مخلوقی در دل صواحبات این اثر کند اگر تجلی ذات خالق در سر خاصگیان از این زیادت کند چه عجب آن گه در آخر آیت گفت لآیات لقوم یعقلون این همه هست اما زیرکان درمی بایند تا بدانند بینایان می دربایند تا به بینند از هر جانب بساحت حق راهست رونده می باید همه عالم خوان بر خوان و بادرباست خورنده می باید جمال حضرت لم یزل در کشف است نگرنده می باید