بخش ۱۲۳ - ۳۸ - النوبة الثالثة

قوله تعالی کان الناس أمة واحدة الآیة از روی اشارت بر ذوق جوانمردان طریقت این آیت رمزی دیگر دارد و معنی دیگر میگوید پادشاه عالم دارنده جهان و دانای نهان اول که خلق را بیافرید در غشاوه ستر خلقیت آفرید ابتدا که نهاد چنین نهاد ظلمات صفات خلقیت محفوف گشت برین خلقت همه در پرده عما یک گروه بودند همه در ظلمت غیبت مجتمع همه در اسر نهاد خود مانده این چنان است که آن جوانمرد گفت

در خرابات نهاد خود بر آسودست خلق

غمزه برهم زن یکی تا خلق را بر هم زنی

پس بریدی از آن عالم بی نهایت بمختصری ایشان آمد مصطفی صلی الله علیه و آله و سلم از آن برید این خبر داد که خلق الله الخلق فی ظلمة فألقی علیهم من نوره فمن اصابه من ذلک النور اهتدی و من اخطاه ضل چون این رسول از بی نهایتی بمختصری ایشان رو نهاد همه در آگاهی آمدند اسیر ارادت مقهور مشیت جریح حکمت گوش بر جد و بخت خویش نهاده که تا چون آید و بریشان چه حکم راند آن گه دست تقدیر ایشان را بدو صنف کرد نیک بختان و بدبختان نیک بختان را گفت هؤلاء للجنة و لا ابالی و بد بدبختان را گفت هؤلاء للنار و لا ابالی یعنی از ملامت کنندگان باک نیست و رسد ما را هر چه کنیم و در آن پشیمانی نیست لختی اهل سعادت بی هیچ موافقت لختی اهل شقاوت بی هیچ مخالفت هؤلاء للجنة و لا ابالی بجفایهم و هؤلاء للنار و لا ابالی بوفایهم نه باین وفا ما را سودست نه بآن جفا ما را زیان هر که ایمان آورد خود را سود کرد من همانم که بودم بی نظیر و بی نیاز هر که کفر آورد خود را زیان کرد من همانم که بودم بی شریک و بی انباز یا عبادی لو ان اولکم و آخرکم و نسکم و جنکم و حیکم و میتکم کانوا علی اتقی قلب رجل منکم لم یزد ذلک فی ملکی شییا یا عبادی لو ان اولکم و آخرکم و انسکم و جنکم و حیکم و میتکم کانوا علی افجر قلب رجل منکم لم ینقص ذلک من ملکی شییا و از لطیفها که باین آیت تعلق دارد یکی آنست که مثل خلق عالم که در نهاد آدم مجتمع بودند کافر و مؤمن و صدیق و زندیق همچون مثل بازرگانی است که مشک دارد و آن مشک که دارد از بیم راه زن در میان انجدان تعبیه کند مشک بوی انجدان بخود کشد و انجدان نیز بوی مشک بخود کشد چون بازرگان بمقصد رسد و ایمن شود بساطی فرو کند مشک و انجدان بر آن نهد باد بر آن جهد هر دو به بوی اصلی خویش باز شوند و عاریتی دست بدارند همچنین در نهاد آدم رایحه مؤمن به کافر رسید و رایحه کافر بمؤمن رسید و آن حسنات که در دنیا از کافر در وجود آید همه از آن رایحه مؤمن است که بوی رسید و آن سییات و معاصی که در دنیا از مؤمن بیاید آن از رایحه کفر کافر است فردا در قیامت بساط عدل بگسترانند و باد عنایت فرو گشایند حسنات کافر با مؤمن شود و سییات مؤمن با کافر شود حکم اولی و قضاء ازلی در رسد عاریت واستاند اصل فا اصل دهد پاک با پاک شود و خبیث با خبیث لیمیز الله الخبیث من الطیب أم حسبتم أن تدخلوا الجنة الآیة این چنانست که گویند