بخش ۶ - اندر یاد کردن زر و آنچه واجب بود درباره او

زر اکسیر آفتابست و سیم اکسیر ماه و نخست کس که زر و سیم از کان بیرون آورد جمشید بود و چون زر و سیم از کان بیرون آورد فرمود تا زر را چون قرصه آفتاب گرد کردند و بر هر دو روی صورت آفتاب مهر نهادند و گفتند این پادشاه مردمانست اندرین زمین چنانک آفتاب اندر آسمان و سیم را چون قرصه ماه کردند و بر هر دو روی صورت ماه مهر نهادند و گفتند این کدخدای مردمانست اندر زمین چنانک ماه اندر آسمان و مر زر را که خداوند کیمیاست شمس نهار الجد خوانده اند یعنی آفتاب روز بخت و مر سیم را قمر لیل الجد یعنی ماه و شب و مروارید را کوکب سماء الغنی یعنی ستاره آسمان توانگری و گروهی زیرکان مر زر را نارشتاء الفقر خوانده اند یعنی آتش زمستان درویشی و گروهی ح ح قلوب الاجله یعنی خرمیهاء دل بزرگان گروهی نرجس روضه الملک یعنی نرگس بوستان شاهی و گروهی قره عین الدین یعنی روشنایی چشم دین و شرف زر بر گوهرهاء گدازنده چنان نهاده اند که شرف آدمی بر دیگر حیوانات و از خاصیتهاء زر یکی آنست که دیدار وی چشم را روشن کند و دل را شادمان گرداند و دیگر آنک مرد را دلاور کند و دانش را قوت دهد و سدیگر آنک نیکویی صورت افزون کند و جوانی تازه دارد و به پیری دیر رساند و چهارم عیش را بیفزاید و به چشم مردم عزیز باشد و از بزرگی ای که زر را داشته اند ملوک عجم دو چیز زرین کسی را ندادندی یکی جام و دیگر رکاب و در خواص چنان آورده اند که کودک خرد را چون به دارودان زرش شیردهند آراسته سخن آید و بر دل مردم شیرین آید و به تن مردانه و ایمن بود از بیماری صرع و در خواب نترسد و چون به میل زرین چشم سرمه کنند از شب کوری و آب دویدن چشم ایمن بود و در قوت بصر زیادت کند و خلاخل زرین چون بر پای بازبندند بر شکار دلیرتر و خرمتر رود و هر جراحتی که به زر افتد زود به شود ولیکن سر بهم نیارد و از بهر این زنان بزرگان دختران و پسران خویش را گوش به سوزن زرین سوراخ کنند تا آن سوراخ هرگز سر بهم نیارد و به کوزه زرین آب خوردن از استسقا ایمن بود و دل را شادمانه دارد و ازین سبب اطبا به مفرح اندر زر و سیم و مروارید افگنند و عود و مشک و ابریشم به حکم آنک هر ضعفی که دل را افتد از غم یا اندیشه آن را به گوهر زر و سیم توان برد و آنچ از جهت انقباض افتد به مشک و عود و ابریشم به صلاح توان آورد و آنچه از غلبه خون افتد به کهربا وند و آنچه از سطبری خون افتد به مروارید و ابریشم