بخش ۷۴ - ۲۳ - النوبة الثانیة

قوله تعالی و کذلک جعلناکم أمة وسطا گفته اند این آیت عطف بر آن است که گفت و لقد اصطفیناه فی الدنیا ای کما اصطفینا ابراهیم و ذریته کذلک جعلناکم أمة وسطا ای خیارا عدلا و تحقیق آنست که این کذلک در جای آفرین نهاده اند چنانچه پارسی گویان گویند چیزی ستودنی را که چنان است شما را گروهی کردیم ای امت محمد وسطا بهینه و گزیده و ازین گشاده تر آنست که گفت کنتم خیر أمة و عرب بهینه هر چیز را وسط خوانند و میان مرغزار که آب و گیاه بیشتر بود و نیکوتر وسط گویند و مرد بهینه تر را وسیط خوانند و اوسط خوانند قال الله تعالی قال أوسطهم ای خیرهم و اعدلهم

لتکونوا شهداء علی الناس چون ایشان را اهل شهادت گردانید صفت عدالت در پیش داشت که عدالت قرین شهادت است یعنی لتشهدوا علی الامم بتبلیغ الرسالة یوم القیمة و یکون الرسول علی صدقکم شهیدا ای معدلا مزکیا لکم گفت از آن شما را عدلا خواندیم و بهینه امت کردیم تا فردای قیامت پیغامبران را گواهی دهید بر امتان ایشان که ایشان پیغام حق رسانیدند و امت نپذیرفتند و براست نداشتند پس چون امت محمد پیغامبران را گواهی دهند بتبلیغ رسالت آن قوم که بریشان گواهی دهند گویند بچه دانستید و شما از ما پس بودید و ما را نیافتید و ندیدید جواب دهند باخبار الله ایانا فی کتابه الناطق علی لسان رسوله الصادق هر چند که معاینت شما را ندیده ایم اما در کتاب خدا خوانده ایم و از رسول حق شنیده ایم و از سنت وی دانسته ایم که ایشان پیغام رسانیدند و شما نپذیرفتید آن گه رسول خدا ایشان را تزکیت کند و بعدالت ایشان گواهی دهد این آیت دلیل است که علم عین شهادت است و اقامت آن بی اقرار مشهود علیه درست است که رب العالمین شهادت این امت بر پیشینیان اثبات کرد بمجرد علم ایشان از کتاب و سنت و ایشان را نادیده و اقرار ایشان ناشنیده و گفته اند شهید اینجا بمعنی رییس است چنانک جای دیگر گفت و ادعوا شهداءکم ای رؤسایکم پس معنی آن باشد که درین گواهی دادن بر شما و مهتر شما مصطفی است او با شما گواهی دهد فذلک قوله و یکون الرسول علیکم شهیدا و یشهد لذلک ما