۴ - النوبة الثالثة

قوله تعالی قل أمر ربی بالقسط الایة خداوند زمین و آسمان کردگار جهان و جهانیان بخشنده و بخشاینده و مهربان بر بندگان جل جلاله و تقدست اسماؤه و تعالت صفاته درین آیت مبانی خدمت و معالم معاملت و حقایق معرفت جمع کرد و مؤمنان را از پسندیده اخلاق آگاه کرد و نیکو پرستیدن خود و نیکو زیستن با خلق ایشان را تلقین کرد و بشناخت اسباب رضاء خود گرامی کرد و این آیت از جوامع الکلم است که مصطفی ص گفته بعثت بجوامع الکلم و اختصر لی العلم اختصارا

و در قرآن ازین نمط فراوان است یکی از آن باز گویم إن الله مع الذین اتقوا و الذین هم محسنون آیتی بدین کوتاهی نگر که در زیر آن چند است ازین معانی

هر چه نواخت است از اکرام و افضال حق جل جلاله مر بنده را همه در زیر آنست که إن الله مع و هر چه خدمت است از انواع عبادت و ابواب معاملت که بنده کند الله را همه در زیر این شود که اتقوا و هر چه حقوق خلق است بر یکدیگر در فنون معاملات همه در زیر این است که محسنون همچنین هر چه ارکان دین است و وجوه شریعت و ابواب حقیقت در زیر این کلمات است که أمر ربی بالقسط و أقیموا وجوهکم عند کل مسجد و ادعوه مخلصین له الدین معنی قسط داد است میگوید الله مرا بداد میفرماید یعنی در معاملات هم با حق و هم با خلق و هم با نفس با حق در امر و نهی بکار داشتن و در همه حال بقضاء وی رضا دادن و با خلق بخلق زیستن و در وجوه معاملات انصاف ایشان دادن و انصاف خود نخواستن و با نفس مخالف بودن و او را در میدان مجاهدات و ریاضات کشیدن و در شهوات و راحات بروی بستن و نظیر این آیت در قرآن آنست که گفت جل جلاله إن الله یأمر بالعدل و الإحسان میگوید الله بعدل میفرماید و باحسان عدل انصاف است و احسان ایثار است عدل آنست که چنان کنی که با تو کردند و احسان آنست که به از آن کنی که با تو کردند عدل آنست که از واجب بنکاهی و مکافات فرو نگذاری و آن عقوبت نیفزایی و آنچه نتواند بود نه بیوسی احسان آنست که بجای آنکه با تو نیکویی کرد از آنچه وی کرد بیش کنی و بجای آن کس که با تو بد کرد نیکویی کنی اینست طریق جوانمردان و سیرت مردان