النوبة الثانیة

این سورة العصر سه آیتست چهارده کلمه شصت و هشت حرف جمله به مکه فرو آمد آن گه که رسول خدا ص خواست که هجرت کند و به مدینه شود

قومی مفسران گفتند این سوره مدنی است به مدینه فرو آمد در ابتدای هجرت

و درین سوره یک آیه منسوخ است إن الإنسان لفی خسر نسخت بالاستثناء و هو قوله إلا الذین آمنوا و عملوا الصالحات و فی الخبر عن ابی بن کعب قال قال رسول الله ص من قرأ سورة العصر ختم الله له بالصبر و کان مع اصحاب الحق یوم القیامة

قوله و العصر إن الإنسان لفی خسر قال ابن عباس معناه و الدهر الواو للقسم

اقسم الله به لان فیه عبرة للناظرین و قیل المراد بالعصر آخر النهار و خص بالقسم لان فیه خواتیم الاعمال و قال مقاتل اقسم بصلاة العصر و هی صلاة الوسطی

و العرب تسمی الغداة و العشی العصرین و النهار و اللیل العصرین و الشتاء و الصیف العصرین و قیل معناه و رب العصر و کذلک فی امثاله

إن الإنسان لفی خسر ای لفی خسر من عمره فقد قال بعض الصالحین یا بن آدم انت فی هدم عمرک منذ سقطت من بطن امک و قیل الخسر ذهاب رأس المال و الانسان فی هلاک نفسه و عمره و قیل الانسان اذا تنفس تنقص و قیل اراد بالانسان الکافر بدلیل انه استثنی المؤمنین قالوا نزلت فی الاسود بن شریق القرشی و قیل فی الولید بن المغیرة و قیل فی رجل من قریش اسمه جمیل و الخسر علی هذا التأویل هو الضلال و الهلاک و روی ابن عون عن ابراهیم قال اراد ان الانسان اذا عمر فی الدنیا و هرم لفی نقص و تراجع الا المؤمنین فانه یکتب لهم اجورهم و محاسن اعمالهم التی کانوا یعملونها فی شبابهم و صحتهم و هی مثل قوله لقد خلقنا الإنسان فی أحسن تقویم ثم رددناه أسفل سافلین إلا الذین آمنوا الآیة قوله و تواصوا بالحق ای اوصی بعضهم بعضا بالاقامة علی الحق قولا و فعلا و قیل بطاعة الله و اجتناب معاصیه و قیل الحق هو الله و المعنی بتوحید الله و القیام بما یحب له و قیل بالحق یعنی بالقرآن و الدین و تواصوا بالصبر علی الدین و قیل علی اداء الفرایض و اقامة امر الله و قیل بالصبر علی تحمل المشاق فی الله و اعاد لفظ تواصوا تعظیما لشأن الصبر و قیل انما کرر قوله و تواصوا لانه لما کان تمام الایمان بالتزام حق الله اولا ثم بالثبات و الدوام علیه ثانیا فصل بین الحالة الاولی فافرد لها وصیة یدخل بها فی الواجب علیها و افرد للثانیة وصیة اخری لما کانت الاولی لا تنفع من دونها و عن ابی بن کعب قال قرأت هذه السورة علی رسول ص فقال اقسم ربکم بآخر النهار إن الإنسان لفی خسر ابو جهل إلا الذین آمنوا ابو بکر و عملوا الصالحات عمر و تواصوا بالحق عثمان و تواصوا بالصبر علی ع