حکایت شمارهٔ ۴۰

حسن مؤدب گفت کی روزی شیخ در نشابور از مجلس فارغ شده بود و مردمان برفته بودند و من پیش وی ایستاده و مرا وام بسیار جمع شده و دل مشغول مانده که تقاضا می کردند و هیچ معلوم نبود و مرا می بایست که شیخ در آن معنی سخنی گوید و نمی گفت شیخ اشارت کرد کی باز پس نگاه کن واپس نگریستم پیر زنی از در خانقاه درمی آمد من پیش او شدم صره زر به من داد و گفت صد دینار است به خدمت شیخ بنه و بگو تا دعایی در کار ما کند من بستدم و شاد شدم و گفتم هم اکنون قرض ها را بازدهم پیش شیخ بردم و بنهادم شیخ گفت این جا منه بردار و می رو تا به گورستان حیره آن جا چهارطاقی ست نیمی افتاده پیری ست آن جا خفته سلام ما به وی رسان و صره زر به وی ده و بگوی چون این برسد بر ما آی تا دیگر دهیم حسن گفت من برفتم پیری را دیدم ضعیف تنبوری زیر سر نهاده و خفته او را بیدار کردم و سلام شیخ رسانیدم و زر به وی دادم مرد فریاد درگرفت و گفت مرا پیش شیخ بر پرسیدم که حال تو چیست گفت من مردی ام چنین که می بینی پیشه ام تنبورزدن است چون جوان بودم در پیش خلق قبولی داشتم در این شهر هیچ جای دوتن به هم ننشستندی که نه من سیم ایشان بودم و بسیار شاگردان دارم اکنون چون پیر شدم حال بر من بگشت و هیچ کس مرا نخواند اکنون که نان تنگ شد زن و فرزندم نیز از خانه دور کردند که ما تو را نمی توانیم داشت ما را در کار خدا کن راه فرا هیچ جای ندانستم بدین گورستان آمدم و به درد بگریستم و به خدای تعالیٰ مناجات کردم که خداوندا هیچ پیشه نمی دانم و جوانی و قوت ندارم همه خلقم رد کردند اکنون زن و فرزند نیز مرا بیرون کردند اکنون من و تو و تو و من امشب تو را مطربی خواهم کرد تا نانم دهی تا به وقت صبح دم تنبور می زدم و می گریستم بامداد مانده شده بودم در خواب شدم تا این ساعت که مرا تو بیدار کردی حسن گفت با او به هم به خدمت شیخ آمدم شیخ همان جا نشسته بود آن پیر در دست و پای شیخ افتاد و توبه کرد شیخ گفت ای جوان مرد از سر کمی و نیستی و بی کسی در خرابه نفسی زدی ضایعت نگذاشت برو و هم با اوی می گوی و این سیم می خور پس شیخ روی به من کرد و گفت ای حسن هیچ کس در کار خدای زیان نکرده ست آن او پدید آمد آن تو نیز پدید آید حسن گفت دیگر روز که شیخ از مجلس فارغ شد کسی بیامد و دویست دینار زر به من داد کی پیش شیخ بر چون به خدمت شیخ بردم فرمود که در وجه وام نه و در آن وجه صرف کرده شد