مراتب یقین

مرتبه اول علم الیقین است و آن اولین مرتبه یقین است و عبارت است از اعتقاد ثابت جازم مطابق واقع و آن حاصل می شود از ترتیب مقدمات و استدلال مانند یقین کردن به وجود آتش در موضعی به مشاهده دود

مرتبه دوم عین الیقین است و آن عبارت است از مشاهده مطلوب و دیدن آن به چشم بصیرت و دیده باطن که به مراتب روشن تر از دیده ظاهر است و آنچه مشاهده از آن شود واضح تر و ظاهرتر است

و اشاره به این مرتبه است آنچه سید اولیاء در جواب ذعلب که سوال کرد از آن حضرت که هل رایت ربک یعنی آیا پرودگار خود را دیده ای فرمودند لم اعبد ربا لم اره یعنی بندگی نمی کنم خدایی را که ندیده باشم و همین است مراد آن حضرت از آنچه فرمود که رأی قلبی ربی یعنی دید دل من پرودگار مرا و این مرتبه هم نمی رسد مگر به ریاضت و تصفیه نفس تا اینکه تجرد تام از برای او حاصل شود و این مانند یقین کردن به وجود آتش است به معاینه دیدن آن

مرتبه سوم حق الیقین است و آن عبارت است از اینکه میان عاقل و معقول وحدت معنویه و ربط حقیقی حاصل شود به نحوی که عاقل ذات خود را رشحه ای از رشحات فیض معقول و مرتبط به او بیند و آنا و فآنا اشراقات انوار او را به خود مشاهده نماید مانند یقین کردن به وجود آتش به داخل آن شدن و رسیدن به این مرتبه موقوف است به مجاهدات شاقه و ریاضات قویه صعبه و ترک رسوم و عادات و قطع ریشه شهوات و بازداشتن دل از خواطر نفسانیه و افکار ردیه شیطانیه و پاک نمودن خود از کثافات عالم طبیعت ناهنجار و دوری از علایق و زخارف دنیای غدار