دون همتی و مذمت آن

صفت پنجم دنایت همت و مذمت آن و آن عبارت است از پستی طبع و قصور همت از طلب کارهای بزرگ و امور عظیمه خطرناک و قناعت نمودن نفس به شغلهای پست و اعمال جزییه

و این صفت خبیثه نتیجه کم دلی و ضعف نفس است و ضد این صفت علو همت است که عبارت است از سعی نمودن در مراتب عالیه و مناصب متعالیه و طلب کردن کارهای بزرگ

و کسی که همت او عالی باشد به امور جزییه سر فرود نیاورد و به طمع منافع خسیسه دنیویه خود را نیالاید و از بیم مضرت و خطر دست از مطلوب خود باز ندارد

بلکه دنیا و ما فیها در نظر او خوار و لذات جسمانیه در پیش او بی اعتبار است نه از رو آوردن دنیا به او شاد و فرحناک و نه از پشت کردنش محزون و غمناک می شود

غلام همت رندان بی سر و پایم

که هر دو کون نیرزد به پیششان یک کاه

بلکه صاحب این صفت چون قدم در راه طلب نهاد و در صدد تحصیل مقصود بر آمد نه او را بیم جان است و نه پروای سر نه از شمشیر می ترسد و نه از خنجر و می گوید

دست از طلب ندارم تا کام من برآید