فصل - معالجه غضب

چون مفاسد غضب را دانستی بدان که علاج آن موقوف است بر چند چیز

اول آنکه سعی کند در ازاله اسبابی که باعث هیجان غضب می شود مثل فخر و کبر و عجب و غرور و لجاج و مراء و استهزاء و حرص و دشمنی و حب و جاه و مال و امثال اینها که همه آنها اخلاق ردیه و صفات مهلکه هستند و خلاصی از غضب با وجود آنها ممکن نیست پس باید ابتدا ازاله آنها را کرد تا ازاله غضب سهل و آسان باشد

دوم آنکه ملاحظه اخبار و آثاری کند که در مذمت غضب رسیده چنانچه شمه ای از آنها گذشت

سوم آنکه متذکر اخبار و احادیثی گردد که در مدح و ثواب نگاهداشتن خود از غضب وارد شده است و فواید آن را به نظر درآورد

همچنان که از حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم مروی است که هر که غضب خود را از مردم باز دارد خداوند تبارک و تعالی نیز در روز قیامت عذاب خود را از او باز می دارد و از حضرت امام محمد باقر علیه السلام مروی است که در تورات نوشته شده است که از جمله چیزهایی که خدا به موسی علیه السلام فرمود این بود که نگاهدار غضب خود را از کسی که من تو را صاحب اختیار او کرده ام تا من نیز غضب خود را از تو نگاه دارم و حضرت صادق علیه السلام فرمودند که خدا وحی فرستاد به بعضی از پیغمبران خود که ای فرزند آدم در وقتی که غضبناک گردی مرا یاد کن تا من هم تو را یاد کنم و در وقت غضبم و تو را هلاک نسازم و باز از آن حضرت علیه السلام مروی است که مردی از اهل بادیه به خدمت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم آمد و عرض کرد که من مردی هستم بادیه نشین مرا کلمه ای یاد ده که جامع خیر دنیا و آخرت باشد آن حضرت فرمودند که هرگز غضب مکن و سه مرتبه آن اعرابی عرض خود را اعاده کرد حضرت همین جواب را فرمود و نیز از آن بزرگوار روایت شده که هر که غضب خود را باز دارد از کسی خدا عیوب او را می پوشاند و اخبار در این خصوص بی حد و نهایت است چهارم آنکه ملاحظه فواید ضد غضب را که حلم باشد بکند و مدحی را که در این خصوص وارد شده است ببیند پس خود را خواهی نخواهی بر آن بدارد و حلم و بردباری را بر خود ببندد و غضب و خشم را بر خود ظاهر نسازد اگر چه در دل خشمناک باشد و اگر کسی مدتی چنین کند به تدریج عادت می شود و حسن خلق از برای او حاصل می شود