فصل - اقسام تکبر و درجات متکبرین

بدان که تکبر به سه قسم است اول آنکه تکبر بر خدا کند همچنان که نمرود و فرعون کردند و این بدترین انواع تکبر بلکه اعظم افراد کفر است و سبب این محض جهل و طغیان است و به این قسم خدای تعالی اشاره فرموده که إن الذین یستکبرون عن عبادتی سیدخلون جهنم داخرین یعنی به درستی که کسانی که تکبر و گردن کشی از بندگی من می نمایند زود باشد که داخل جهنم شوند در حالتی که ذلیل و خوار باشند

دوم آنکه بر پیغمبران خدا تکبر کند و خود را از آن بالاتر داند که انقیاد و اطاعت ایشان را کند مانند ابوجهل و امثال اینها و ایشان کسانی بودند که می گفتند أهولاء من الله علیهم من بیننا یعنی آیا اینها را خدا منت گذارد و پیغمبر کرد در میان ما و می گفتند أنؤمن لبشرین مثلنا یعنی آیا ما ایمان بیاوریم از برای دو آدمی مانند ما و می گفتند إن أنتم ألا بشر مثلنا یعنی نیستید شما مگر بشری مانند ما و این قسم نیز نزدیک تکبر به خدا است

سوم آنکه اینکه تکبر بر بندگان خدا نماید که خود را از ایشان برتر بیند و ایشان را در جنب خود پست و حقیر شمارد و این قسم اگر چه در شناعت از قسم اول کمتر باشد اما این نیز از مهلکات عظیمه است بلکه بسا باشد که منجر به مخالفت خدا شود زیرا که صاحب آن گاه است حق را از کسی می شنود که خود را از او بالاتر می داند و به این جهت استنکاف از قبول و پیروی آن می کند بلکه چون عظمت و تکبر و برتری و تجبر مختص ذات پاک خداوند علی اعلی است پس هر بنده ای که تکبر نماید در صفتی از صفات خدا با او منازعه نموده است