فصل اول - مذمت شره و شکم پرستی

که طرف افراط قوه شهویه است و آن عبارت است از متابعت کردن آدمی قوه شهویه خود را در هر چیزی که میل به آن می کند و آدمی را به آن می خواند از شهوت شکم و فرج و حرص مال و جاه و زینت و امثال اینها

و بسیاری از علمای اخلاق تخصیص داده اند آن را به متابعت شهوت شکم و فرج و حرص بر اکل و جماع

و تفسیر اول اگر چه به منشأیت این صفت از برای جمیع رذایل که در طرف افراط قوه شهویه است انسب است و لیکن چون اکثر در مقام بیان آن اکتفا به معنی دوم کرده اند ما نیز به این طریق بیان می کنیم و می گوییم که شکی نیست که این صفت اعظم مهلکات بنی آدم است

و از این جهت سید کاینات فرمود که هر که از شر شکم و زبان و فرج خود محفوظ ماند از همه بدیها محفوظ است و فرمود که وای بر امت من از حلقوم و فرجشان و نیز فرمودند که بیشتر چیزی که امت من به واسطه آن داخل جهنم خواهند شد شکم و فرج است و مخفی نماند که همچنان که آن سرور خبر داده هلاکت اکثر مردمان به واسطه این دو چیز است

اما اول که شکم پرستی و حرص بر اکل و شرب باشد از صفات بهایم است

و از این جهت حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند که فرزند آدم هیچ ظرفی را پر نکرد که بدتر از شکمش باشد و کافی است از برای آدمیزاد چند لقمه که او را زنده بدارد و اگر به این اکتفا نکند و بیشتر بخورد ثلث شکم را از برای غذا قرار دهد و ثلث از برای آب و ثلث از برای نفس کشیدن و فرمودند که نمیرانید دلهای خود را به بسیار خوردن و آشامیدن به درستی که دل مانند زرع است که چون بسیار آب داده شود می میرد و نیز فرمود که بهترین شما در نزد خدا از حیثیت منزلت و مرتبه کسانی هستند که بیشتر گرسنگی می کشند و تفکر می کنند در افعال خود و صنایع آفریدگار و دشمن ترین شما در نزد خدا کسانی هستند که بسیار می خوابند و بسیار می آشامند و فرمود که دشمن ترین شما در نزد خدا کسانی هستند که آن قدر می خورند که تخمه می شوند و شکمهای ایشان مملو می گردد و هیچ بنده ای از خوراکی که خواهش دارد نمی گذرد مگر اینکه درجه ای در بهشت از برای او حاصل می شود و از آن حضرت مروی است که بد دشمنی است از برای دین دل جبان و شکم پرخوار و نعوظ بسیار و نیز از آن جناب مروی است که اسرار ملکوت سماوات داخل نمی شود در دل کسی که شکم او پر باشد و در تورات مکتوب است که خدا دشمن دارد عالم فربه را زیرا که فربه دلالت برغفلت و پرخواری می کند