فصل - چیزهایی که دنیا را به آنها تشبیه کرده اند

بدان که از برای دنیا صفات و حالاتی چند است که در هر صفتی آن را تشبیه به چیزی نموده اند و به این جهت مثالهای بسیاری از برای دنیای غدار حاصل شده

مثال اول آنچه خداوند عظیم در کتاب کریم آن را در بی ثباتی و سرعت زوال به آن تشبیه فرموده است و آن گیاهی است که از زمین بروید و به سبب آب باران لحظه خرمی و طراوت به هم رساند و بعد از ساعتی که آفتاب بر آن بتابد خشک شود و بادها آن را متفرق و پراکنده سازند و در این صفت در بعضی احادیث آن را به پلی مثال زده اند که باید به تعجیل از آن عبور کرد

مثال دوم در خصوص اینکه او را هیچ حقیقتی نیست و اصلی ندارد بلکه محض وهم و خیال است و در این خصوص آن را تشبیه کرده اند به خیالاتی که آدمی آن را در خواب می بیند و چون بیدار می شود اصلا از آن اثری نیست

بلی دنیا حکم خواب را دارد و مرگ بیداری است و بعد از آنکه این خواب به انجام رسید ملاحظه خواهد شد که هیچ در دست نیست بلکه پیش از مردن هم چنین است نمی بینی که از برای آدمی عیش و لذت یا رنج و مصیبت است چون آن سرآمد و گذشت مطلقا با خواب تفاوتی ندارد و بسیار می شود که بعضی از امور تشکیک می شود که آیا آن را در خواب دیده یا بیداری پس چه اعتبار و مرتبه ای است از برای چیزی که با خواب مشتبه شود بلکه بعد از گذشتن هیچ فرقی با خواب نداشته باشد