صفت شانزدهم - مزاح، شوخی و بذله گویی

و افراط در آن مذموم و در شریعت مقدسه منهی عنه است زیرا باعث سبکی و کم وقاری و موجب سقوط مهابت و حصول خواری می گردد و دل را می میراند و از آخرت غفلت می آورد و بسا باشد که موجب عداوت و دشمنی دوستان یا سبب آزردن و خجل ساختن مردمان گردد

و همچنان که گفته اند که بسیار بازی است که به جدی می کشد و از این جهت است که گفته اند با مردم صاحب شأن شوخی مکن که کینه تو را در دل می گیرند و با مردم دون و پست نیز شوخی مکن که هیبت تو از نظرشان ساقط می گردد و به تو جرأت پیدا می کنند و سخن زشت می گویند و دیگری گفته است که شوخی آبرو را می برد و دوستان را از آدمی جدا می کند و بعضی گفته اند که هر چیزی تخمی دارد و تخم عداوت و دشمنی شوخی است

و از مفاسد شوخی آن است که دهان را به هرزه خندی می گشاید و آدمی را به خنده می آرود و خنده دل را تاریک و آبرو و وقار را تمام می کند و به این جهت خدای تعالی نهی از آن فرموده که فلیضحکوا قلیلا و لیبکوا کثیرا یعنی بسیار کم بخندید و بسیار گریه کنید و حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم فرمود که هر گاه بدانید آنچه من می دانم هر آینه کم خواهید خندید و شکی نیست که خنده بسیار علامت غفلت از آخرت و مرگ است

یکی از بزرگان با خود خطاب کرد و گفت ای نفس می خندی و حال اینکه شاید کفن تو اکنون در دست گازر باشد و آن را گازری کند بلی کسانی را که مرحله ای چون مرگ در پیش و خانه ای چون آخرت در عقب و دشمنی چون شیطان در کمین و محاسبی چون کرام الکاتبین قرین عمری چون برق در گذر و منزلی چون دنیا که محل صدهزار گونه خطر است مستقر خندیدن و شوخی کردن نیست و با خاطر جمع نشستن نه مگر از غفلت و بی خبری