فایده - مفاسد و آفات زبان

ملا احمد نراقی

باب چهارم

بدان که بسیاری از آفات مذکوره در این مقام و در سابق بر این از غیبت و بهتان و دروغ و شماتت و سخریت و جدال و مراء و مزاح و تکلم به مالایعنی و فحش و غیر اینها از مفاسد زبان است و ضرر این عضو به انسان بیشتر از سایر اعضا است و آفات آن افزون تر از آفات سایر جوارح است و مفاسد این عضو اگر چه از معاصی ظاهره است که شأن علم اخلاق گفتگوی از آنها نیست و لیکن هر یک از اینها منجر به اخلاق رذیله و ملکات فاسده می گردد زیرا رسوخ ملکات و اخلاق در نفس به واسطه تکرار اعمال و افعال است پس طالب معالی اخلاق را لازم است که محافظت نفس و اعضا هر دو را بنماید و چنانکه مذکور شد عمده اعضایی که مصدر افعال ذمیمه است که مودی به اخلاق رذیله است زبان است و آن بهترین آلات شیطان است در گمراه کردن بنی نوع انسان چون این عضو است فسیح المیدان و وسیع الجولان مجال آن بی حد و بی نهایت و استعمال آن در غایت سهولت و سرکشی آن از سایر اعضا بیشتر است پس هرکه آن را مطلق العنان ساخت شیطان او را به وادی ضلالت رسانید و به سر منزل خذلان و هلاکت کشانید پس محافظت آن و مراقبت احوال آن واجب و لازم است و کسی از شر زبان نجات نمی یابد مگر آن را به قید شریعت مقید سازد و عنان آن را کشیده رها نکند مگر در سخنی که نفع لازمی از برای دنیا و آخرت داشته باشد

و از این جهت است که در اخبار بسیار امر به حفظ این عضو و مراقبت احوال آن وارد شده

حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود که هر که متعهد شود محافظت آنچه میان دو فک او است که زبان باشد و آنچه میان دو پای او است من از برای او بهشت رامتعهد می شوم و فرمود هر که محفوظ باشد از شر شکم و فرج و زبان خود پس به تحقیق که از همه شرور محفوظ است شخصی به آن حضرت عرض کرد که راه نجات چیست فرمود زبان خود را نگاهدار و دیگری عرض کرد که از چه چیز بیشتر بر من ترسیده شود زبان او را گرفت و فرمود بیشتر چیزی که مردمان را داخل جهنم می کند زبان است و فرج و فرمود چون فرزند آدم داخل صبح شود همه اعضا و جوارح او متوجه زبان گردند و گویند در حق ما از خدا بترس اگر راست باشی همه ما راستیم و اگر تو کج شوی همه ما کج می شویم و مروی است که هر روز صبح زبان به اعضا می گوید کیف اصبحتم چگونه داخل صبح شدید و چگونه است حال شما گویند اگر تو ما را به حال خود بگذاری امر ما به خیر و خوبی است و نیز از آن حضرت مروی است که خدا زبان را عذاب کند به عذابی که هیچ یک از اعضا و جوارح را آن عذاب نکند زبان گوید پروردگارا مرا عذابی کردی که هیچ یک از سایر اعضا و جوارح را چنین عذابی ننمودی خطاب رسد که یک کلمه از تو سرزد که به مشرق و مغرب رسید که به واسطه آن خونهای محترم بر زمین ریخته شد و مالها به نهب و غارت رفت و فرج حرام بر باد رفت به عزت خودم قسم که تو را عذابی نمایم که هیچ یک از جوارح و اعضا را چنان عذاب نکنم و حضرت امیرالمومنین علیه السلام فرمود که مرد در زیر زبان خود پنهان است پس هر چه می گویی به عقل خود بسنج پس اگر سخنی باشد که از برای خدا باشد بگو و الا سکوت کردن بهتر است و از حضرت صادق علیه السلام مروی است که هیچ روزی نیست مگر اینکه هر عضوی از اعضا به زبان خطاب می کند و می گوید تو را به خدا قسم می دهم که ما را به عذاب نیندازی آری منشأ اکثر محنتهای دنیویه و مفاسد دینیه آن زبان است

فایده - مفاسد و آفات زبان - ملا احمد نراقی | ناهید