فصل - محاسبه و مراقبه

ضد این فراموشی و غفلت محاسبه و مراقبه است و محاسبه آن است که در هر شبانه روزی وقتی را معین نماید که در آن وقت به حساب نفس خود برسد و طاعات و معاصی خود را موازنه نماید پس اگر آن را مقصر یافت در مقام عتاب و خطاب درآورد والا شکر پروردگار نماید

و مراقبه آن است که همیشه متوجه خود و مراقب ظاهر و باطن خود باشد که معصیتی از او صادر نشود و واجبی را ترک ننماید

و بدان که اجماع امت منعقد است و از کتاب الهی و اخبار ثابت است که در روز قیامت محاسبه بندگان به دقت خواهد شد و مطالبه حبه و مثقال از اعمال را خواهند کرد

چنانچه خدای تعالی می فرماید و نضع الموازین القسط لیوم القیمه فلا تظلم نفس شییا یعنی می گذاریم ترازوهای عدل را در روز قیامت پس هیچ نفسی ظلم کرده نمی شود به هیچ چیز و می فرماید و ان کان مثقال حبه من خردل اتینا بها و کفی بنا حاسبین یعنی و اگر به قدر خردلی از اعمال ایشان بوده باشد آن را به حساب خواهیم آورد و دیگر فرموده است فمن یعمل مثقال ذره خیرا یره و من یعمل مثقال ذره شرا یره یعنی هر که به قدر ذره ای عمل خیر کند آن را خواه دید و به قدر ذره ای از هر که عمل شر سرزند به آن خواهد رسید و دیگر می فرماید فو ربک لنسیلنهم اجمعین عما کانوا یعملون یعنی قسم به پروردگار تو از همه ایشان سوال خواهیم کرد از آنچه می کنند و در احادیث بسیار وارد شده است که در روز قیامت از هر کسی سوال می کنند عمری که به تو داده شد در چه آن را صرف نموده و دیگر از بدنی که به او عطا شده است که آن را در چه کار کهنه کرده و از مالی که داشته است از کجا تحصیل کرده و به چه مصرف رسانیده