فصل - شناخت نعمتهای الهی

چون شکر نعمت موقوف است بر شناختن آن در اینجا فی الجمله اشاره به بعضی نعم الهیه می شود تا صاحب بصیرت را تفکر در سایر نعمتها آسان شود پس می گوییم بدان که نعمت عبارت است از هر خیر و لذت و سعادتی بلکه هر مطلوبی و آن بر دو نوع است

اول آنکه آنچه لذاته مطلوب است نه به جهت تحصیل چیز دیگر یعنی غرض از آن وصول به مطلوبی دیگر نیست و این نوع مخصوص به لذات عالم آخرت است یعنی لذت مشاهده جمال الهی و سعادت لقای او و سایر لذات بهشت از بقایی که که فنا ندارد و شادی ای که غم با آن نیست و علمی که جهل پیرامون آن نمی گردد و غنایی که فقر از پی ندارد و غیر اینها از آنچه هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده و به هیچ خاطری خطور نکرده و این نوع نعمت حقیقی و لذت واقعی است و از این جهت حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود که عیشی نیست مگر عیش آخرت

دوم آنکه وسلیه خیر و لذتی دیگر می شود خواه به خودی خود هم مطلوب باشد یا نه و آن بر چهار قسم است

قسم اول اخلاق فاضله و صفات حسنه و جامع همه چهار صفت علم و عفت و شجاعت و عدالت است و آنها با وجود اینکه خود موجب لذت و بهجت اند وسیله رسیدن به لذات حقیقیه اخرویه نیز هستند و خود این اخلاق و صفات لذیذاند در دنیا و آخرت و نافعند در هر دو عالم و باعت راحتند در هر دو سرای و مستحسن اند در جمیع احوال