فصل - صبر و شکیبایی

ضد صفت جزع صبر است و آن عبارت است از ثبات نفس و اطمینان آن و مضطرب نگشتن آن در بلایا و مصایب و مقاومت کردن با حوادث و شداید به نحوی که سینه او تنگ نشود و خاطر او پریشان نگردد و گشادگی و طمأنینه که پیش از حدوث آن واقعه است زوال نپذیرد پس زبان خود را از شکایت نگاهدارد و اعضای خود را از حرکات ناهنجار محافظت کند و این صبر در شداید است که ضد آن جزع است

و از برای صبر اقسام دیگر نیز هست مثل صبر در معارک و جنگها که از افراد شجاعت است و صبر در حال غضب که حلم است و صبر در مشقت طاعت و عبادت

و صبر بر مقتضیات شهوت و صبر بر زهد در دنیا و غیر اینها

و از این ظاهر می گردد که اکثر اخلاق داخل صبر است

و از این جهت بود که چون از حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم از ایمان سوال کردند فرمود که آن صبر است و مطلق صبر عبارت است از مقاومت کردن نفس با هوا و هوس خود و ثبات قوه عاقله که باعث دین است در مقابل قوه شهویه که باعث هوا و هوس است زیرا پیوسته میان این دو جنگ و نزاع قایم و حرب و جدال واقع است و دل آدمی میدان محاربه آنها است و مدد باعث دین از ملایکه است که لشکر الهی هستند و مدد باعث هوا و هوس از شیاطین است