حکایت دختر پادشاه که بر غلامی شیفته شد و تحیر غلام پس از وصل در عالم بیخبری
عطار نیشابوریخسروی کافاق در فرمانش بود
دختری چون ماه در ایوانش بود
از نکویی بود آن رشک پری
یوسف و چاه و زنخدان بر سری
طره او صد دل مجروح داشت
هر سرمویش رگی با روح داشت
ماه رویش مثل فردوس آمده
وانگه از ابروش در قوس آمده
چون ز قوسش تیر پران آمدی
قاب قوسینش ثنا خوان آمدی
نرگس مستش ز مژگان خار را
در ره افکندی بسی هشیار را
روی آن عذر اوش خورشید چهر
هفده عذرا برده از ماه سپهر
در دو یاقوتش که جان را قوت بود
دایما روح القدس مبهوت بود
تشنه مردی وز لبش جستی زکات
هرکه کردی در زنخدانش نگاه
اوفتادی سرنگون در قعر چاه
هرکه صید روی چون ماهش شدی
از پی خدمت غلامی همچو ماه
چه غلامی آنک داد او از جمال
مهر و مه راهم محاق و هم زوال
مثل او در حسن سر غوغا نبود
صد هزاران خلق در بازار و کوی
خیره ماندندی در آن خورشید روی
کرد روزی از قضا دختر نگاه
دل ز دستش رفت و در خون اوفتاد
عقل او از پرده بیرون اوفتاد
عقل رفت و عشق بر وی زور یافت
جان شیرینش به تلخی شور یافت
مدتی با خویشتن اندیشه کرد
عاقبت هم بی قراری پیشه کرد
می گداخت از شوق و می سوخت از فراق
در گداز و سوز دل پر اشتیاق
جمله موسیقار زن بلبل سرای
حال خود در حال با ایشان بگفت
ترک نام و ننگ و ترک جان بگفت
جان چنان جایی کجا آید بکار
گفت اگر عشقم بگویم با غلام
در غلط افتد که هم نبود تمام
حشمتم را هم زیان دارد بسی
کی غلامی را رسد چون من کسی
صد کتاب صبر بر خود خوانده ام
چون کنم بی صبرم و درمانده ام
آن همی خواهم کزان سرو سهی
گر چنین مقصود من حاصل شود
چون خوش آواز آن شنودند این سخن
جمله گفتندش که دل ناخوش مکن
ما به شب پیش تو آریمش نهان
آن چنان کو را خبر نبود از آن
یک کنیزک شد نهان پیش غلام
گفت حالی تا میش آورد و جام
داروی بی هوشیش در می فکند
لاجرم بی خویشیش در وی فکند
چون بخورد آن می غلام از خویش شد
بود مست و از دو عالم بی خبر
چون شب آمد آن کنیزان آمدند
پیش او افتان و خیزان آمدند
پس نهادند آن زمان بر بسترش
نیم شب چون نیم مستی آن غلام
چشم چون نرگس گشاد از هم تمام
دید قصری همچو فردوس آن نگار
تخت زرین از کنارش تا کنار
همچو هیزم عود برهم سوختند
برکشیده آن بتان یک سر سماع
عقل جان را کرده جان تن را وداع
همچو خورشیدی به نور شمع در
در میان آن همه خوشی و کام
مانده بود او خیره نه عقل و نه جان
نه درین عالم به معنی نه در آن
سینه پر عشق و زفان لال آمده
جان او از ذوق در حال آمده
چشم بر رخساره دل دار داشت
نقل می را بوسه ای در پی بداد
چشم او در چهره جانان بماند
در رخ دختر همی حیران بماند
اشک می بارید و می خارید سر
هر زمان آن دختر همچون نگار
اشک بر رویش فشاندی صد هزار
گه لبش را بوسه دادی چون شکر
گه نمک در بوسه کردی بی جگر
گاه گم شد در دو جادوی خوشش
مانده بد با خود نه بی خود چشم باز
هم درین نظاره می بود آن غلام
تا برآمد صبح از مشرق تمام
چون برآمد صبح و باد صبح جست
از خرابی شد غلام اینجا ز دست
چون به خفت آنجا غلام سرفراز
بعد از آن چون آن غلام سیم بر
یافت آخر اندکی از خود خبر
شور آورد و ندانستش چه بود
بودنی چون بود از آن سوزش چه سود
گرچه هیچ آبی نبودش بر جگر
دست در زد جامه بر تن چاک کرد
موی بر هم کند و سر بر خاک کرد
قصه پرسیدند از آن شمع طراز
گفت نتوانم نمود این قصه باز
آنچ من دیدم عیان مست و خراب
هیچ کس هرگز نبیند آن به خواب
آنچ تنها بر من حیران گذشت
بر کسی هرگز ندانم آن گذشت
آنچ من دیدم نیارم گفت باز
زین عجایب تر نبیند هیچ راز
با خود آی و بازگو از صد یکی
گفت من درمانده ام چون دیگری
کان همه من دیده ام یا دیگری
من ندیدم گرچه من دیدم همه
غافلی گفتش که خوابی دیده ای
کین چنین دیوانه و شوریده ای
تا که خوابم بود یا بیداریی
من ندانم کان به مستی دیده ام
یا به هشیاری صفت بشنیده ام
زین عجب تر حال نبود در جهان
نه توانم گفت و نه خاموش بود
نه میان این و آن مدهوش بود
نه زمانی محو می گردد ز جان
نه از و یک ذره می یابم نشان
دیده ام صاحب جمالی از کمال
هیچ کس می نبودش در هیچ حال
چون نمی دانم چه گویم بیش ازین
گرچه او را دیده ام من پیش ازین
من چو او را دیده یا نادیده ایم
در میان این و آن شوریده ام
