بخش ۶۱ - پیدا کردن علاج بخل

بدان که این علاج مرکب است از علم و عمل

اما علم آن است که اول سبب بخل شناسی که هر بیماری که سبب وی بدانی علاج آن بتوان کرد و سبب وی دوستی شهوتهاست که بی مال به وی نتوان رسید و به امید زندگانی دراز که اگر بخیل بداند که زندگانی وی یک روز یا یک سال بیش نمانده است خرج بر وی آسانتر شود مگر که فرزند دارد که بقای فرزند همچون بقای خود داند و بخل وی محکمتر شود

و برای این گفت رسول ص که فرزندکان بخیلی و بددلی و جهالت است و وقتی باشد که از دوستی مال شهوتی باطل تولد کند یا برای شهوت مال خود عین مال معشوق وی شود و نیز بسیار بود که چندان که به زید ما دارد و ضیاع و اسباب و دخل ضیاع که وی را و زن و فرزند وی را تا به قیامت بسنده است بیرون نقد بسیار که دارد و اگر بیمار شود خود را علاج نکند و زکوه بندهد و نگاهداشتن زر اندر زمین شهوت وی بود باز آن که داند که بمیرد و دشمنان وی ببرند ولیکن بخیل وی را از خرج کردن مانع بود و این بیماری عظیم است که کمتر علاج پذیرد

و اکنون چون سبب بشناختی علاج دوستی شهوات به قناعت توان کرد به اندکی و صبر بر ترک شهوات تا از مال مستغنی شود و علاج امید زندگانی بدان کند که از مرگ بسیار اندیشد و اندر هم تا این خود نگردد که چگونه غافل و بی خبر مردند و حسرت بردند و مال دشمنان قسمت کردند و بیم درویشی فرزندان را بدان علاج کند که بداند که آن که ایشان را بیافرید روزی ایشان هم بدیشان تقدیر کرد و اگر تقدیر به درویشی کرده است به بخیلی وی توانگر نشوند لیکن آن مال را ضایع کنند و اگر توانگری تقدیر کرده است از جای دیگر به دست آورند و می بیند که بسیار توانگرند که از پدر هیچ میراث نیافتند و بسیار کسان میراث یافتند و همه ضایع کردند و بداند که اگر فرزند مطیع حق تعالی بود خود وی را کفایت کند و اگر نه درویشی مصلحت دین و دنیای وی باشد تا مال اندر فساد به کار نبرد