بخش ۷۵ - پیدا کردن تفکر در عجایب خلق خدای تعالی

بدان که هرچه در وجود است همه صنع وی است و همه عجیب و غریب است و هیچ ذره نیست از ذره ها آسمان و زمین که نه بر زبان حال تسبیح و تقدیس همی کنند آفریدگار خود را و می گویند اینت قدرت بر کمال و اینت علمی بی نهایت و این بسیار تر از آن است که تفصیل پذیرد بلکه اگر همه دریاها مداد شود و درختان قلم و جمله آفریدگان کاتب شوند و به عمرهای دراز می نویسند آنچه گویند اندکی باشد از آنچه هست چنان که گفت قل لو کان البحر مدادا لکلمات ربی الآیه ولکن بر جمله بدان که آفریده ها بر دو قسم است یک قسم خود ما را از آن هیچ خیر نیست در وی تفکر نتوانیم کرد چنان که گفت سبحان الذی خلق الازواج کلها تنبت الارض و من انفسهم و مما لا یعلمون

و اما آنچه ما را از آن خبر است دو قسم است یکی آن که به چشم نتوان دید چون عرش و کرسی و ملایکه و دیو و پری و اجناس این و تفکر نیز در این مختصر بود و دشخوار پس بر آن اختصار کنیم که دیدنی است و آن آسمان و آفتاب و ماه و ستارگان و زمین است و آنچه بر وی است چون کوه و بیابان و شهرها و دریاها و آنچه در کوه ها است از جواهر و معادن و آنچه بر روی زمین است از انواع نباتات و آنچه در بر و بحر است از انواع حیوانات جز آدمی تا به آدمی رسد و وی از همه عجیبتر است و آنچه میان آسمان و زمین است چون میغ و باران و برف و تگرگ و رعد و برق و قوس قزح و علاماتی که در هوا پدید آید پس جمله و فذلک این است و در این هر یکی مجال تفکر است چه همه عجایب صنع حق تعالی است