بخش ۱۷۱ - بیان آنک هرچه غفلت و غم و کاهلی و تاریکی‌ست همه از تن است کی ارضی است و سفلی

غفلت از تن بود چون تن روح شد

بیند او اسرار را بی هیچ بد

چون زمین برخاست از جو فلک

نه شب و نه سایه باشد نه دلک

هر کجا سایه ست و شب یا سایگه

از زمین باشد نه از افلاک و مه

دود پیوسته هم از هیزم بود

نه ز آتش های مستنجم بود

وهم افتد در خطا و در غلط

عقل باشد در اصابت ها فقط

هر گرانی و کسل خود از تن است

جان ز خفت جمله در پریدن است

روی سرخ از غلبه خون ها بود

روی زرد از جنبش صفرا بود

رو سپید از قوت بلغم بود

باشد از سودا که رو ادهم بود

در حقیقت خالق آثار اوست

لیک جز علت نبیند اهل پوست

مغز کو از پوست ها آواره نیست

از طبیب و علت او را چاره نیست

چون دوم بار آدمی زاده بزاد

پای خود بر فرق علت ها نهاد

علت اولی نباشد دین او

علت جزوی ندارد کین او

می پرد چون آفتاب اندر افق

با عروس صدق و صورت چون تتق

بلک بیرون از افق وز چرخ ها

بی مکان باشد چو ارواح و نهی

بل عقول ماست سایه های او

می فتد چون سایه ها در پای او

مجتهد هر گه که باشد نص شناس

اندر آن صورت نیندیشد قیاس

چون نیابد نص اندر صورتی

از قیاس آنجا نماید عبرتی