۳ - النوبة الثانیة
قوله تعالی و أنذرهم یوم الحسرة الانذار اعلام مع التخویف و الحسرة الندامة علی الفایت معنی حسرت غایت اندوه و کمال غم است که دل را شکسته و کوفته کند یعنی یدع القلب حسیرا روز قیامت روز...
ابوالفضل رشید الدین میبدی نویسنده و مفسر قرآن در نیمه اول قرن ششم است. مهمترین اثر وی تفسیر کشف الاسرار و عدة الابرار است. کشف الاسرار و عدةالابرار تفسیر بزرگ مشروحی است بر قرآن که تألیف آن در اوایل سال ۵۲۰ هجری آغاز شده است. این کتاب بر اساس تفسیر الهروی خواجه عبدالله انصاری (که هم اکنون در دست نیست) و در ده جلد نوشته شدهاست. این کتاب به تفسیر خواجه عبدالله انصاری نیز معروف است و در گذشته به اشتباه آن را به خواجه عبدالله انصاری یا سعدالدین تفتازانی نسبت دادهاند اما به مدد تحقیق علیاصغر حکمت نویسندهٔ اصلی آن معلوم شده است. رشیدالدین میبدی در این کتاب ابتدا بخشی از آیات را بدون توضیح به فارسی روان ترجمه کرده (النوبة الاولی)، سپس عقاید مفسرین و تحقیقات اهل فن را دربارهٔ تفسیر همان قسمت شرح میدهد (النوبة الثانیة) و در بخش سوم به بیان نکات عرفانی خصوصاً به نقل از استاد خود خواجه عبدالله انصاری میپردازد (النوبة الثالثة) و عموماً در این بخش زیبایی نثر فارسی میبدی به چشم میآید. متن تفسیر کشف الاسرار به مدد متن منتشر شده از طریق کتابخانهٔ تصوف که به همت سرکار خانم زهرا خالوئی تهیه شده است در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
قوله تعالی و أنذرهم یوم الحسرة الانذار اعلام مع التخویف و الحسرة الندامة علی الفایت معنی حسرت غایت اندوه و کمال غم است که دل را شکسته و کوفته کند یعنی یدع القلب حسیرا روز قیامت روز...
قوله منها خلقناکم مردودة الی الارض المسماة فی الآیة قبل میگوید شما را که آفریدم از زمین آفریدم یعنی آدم که اصل شما است و پدر شما او را از خاک و گل آفریدم عطاء خراسانی گفت روا باشد ...
قوله و ما جعلنا لبشر من قبلک الخلد ای دوام البقاء فی الدنیا أ فإن مت فهم الخالدون ای فهم الخالدون ان مت این جواب مشرکان قریش است که هلاک پیغمبر بآرزو میخواستند میگفتند نتربص به ریب...
قوله و إذ بوأنا لإبراهیم مکان البیت ای و اذکر یا محمد کیف کان بدؤا بناء البیت و قیل فیه مضمر تقدیره و اوحینا اذ بوأنا لإبراهیم مکان البیت أن لا تشرک یقال تبوء الرجل منزلا اتخذه و ب...
قوله یا أیها الرسل مفسران در معنی این آیت سه قول گفته اند یکی آنست که این خطاب با مصطفی است و تشریف و تعظیم وی را بلفظ جمع گفت و بر عادت عرب که یکی را گویند ایها القوم کفوا عنا اذا...
قوله تعالی قل للمؤمنین یغضوا من أبصارهم ای ینقضوا من نظرهم الی ما حرم الله علیهم و الغض و الاغضاض ان یدانی بین جفنیه من غیر ملاقاة و من هاهنا زایدة یعنی یغضوا ابصارهم بدلیل قوله و ...
قوله تعالی أ لم تر إلی ربک الآیه هذا من رؤیة القلب و هی العلم و المعنی الم تعلم ان الله هو الذی مد الظل و یجوز ان یکون من رؤیة العین فتکون الرؤیة بمعنی النظر و لذلک قال إلی ربک و ا...
قوله تعالی و اتل علیهم یعنی اتل یا محمد علی اهل مکه خبر ابراهیم إذ قال لأبیه و قومه ما تعبدون و ای شی ء تعبدون قالوا نعبد هذه الاصنام التی ترانا مقیمین علی عبادتها و هی اثنان و سبع...
قوله و تفقد الطیر التفقد تطلب المفقود و انما قیل له التفقد لان طالب الشی ء یدرک بعضه و یفقد بعضه لذلک قال ابو الدرداء من یتفقد یفقد و من لم یعد الصبر لعظایم الامور یعجز و انما تفقد...
قوله تعالی و ما کنت بجانب الغربی یعنی بجانب الوادی الغربی و کان مقام موسی بالطور اذ الله عز و جل یکلمه بجانب الغربی حیث تغرب الشمس و القمر و النجوم موسی ع در وادی مقدس بر کوه بود ک...
قوله تعالی و ما کنت تتلوا یا محمد من قبله ای من قبل القرآن من کتاب کتابا من الکتب و لا تخطه بیمینک ای و لا تخط کتابا بیدک لانک امی لا تکتب و لا تقرأ و کذا صفة النبی ص فی التوریة و ...
قوله تعالی فآت ذا القربی حقه القربی القرابة و ابن السبیل الضیف یقال حق الاقرباء منسوخ بآیات المواریث و البر الی المسکین و ابن السبیل محکم عن ابی شریح الکعبی ان رسول الله ص قال من ک...
قوله تعالی من المؤمنین رجال صدقوا ما عاهدوا الله علیه موضع ما نصب است بصدقوا کما یقال صدقتک الحدیث و معاهدة الله معاقدة رسوله علیه الصلاة و السلام و المعنی من المؤمنین رجال وفوا بم...
قل من یرزقکم من السماوات و الأرض قل الله کفار قریش هر چند که شرک آوردند حوالت آفریدن و روزی دادن با هیچ کس نکردند جز الله قال الله تعالی و لین سألتهم من خلق السماوات و الأرض لیقولن...
قوله تعالی ثم أورثنا الکتاب ثم تعقیب علی قوله لما بین یدیه آنست که پس وفات پیغامبران و پس امتان گذشته ما میراث دادیم امت احمد را علم فقه دین و احکام کتاب باز مانده از اخبار و فقهای...
قوله أ لم یروا یعنی اهل مکه کم أهلکنا قبلهم من القرون الم یعتبروا بمن هلک قبلهم فیؤمنوا مخافة ان ینزل بهم مثل ما نزل بمن قبلهم مشرکان مکه را میگوید نه نگرند و عبرت نگیرند بآن گذشتگ...
قوله تعالی و إن من شیعته لإبراهیم ای من اهل دینه و نسبه و الشیعة الجماعة تتبع سیدهم مشتق من شاعه بشیعه شیعا اذ اتبعه و قیل الشیعة الاعوان و اصله من الشیاع و هو الحطب الصغار توضع مع...
قوله و وهبنا لداود سلیمان قال ابن عباس اولادنا من مواهب الله تعالی یهب لمن یشاء إناثا و یهب لمن یشاء الذکور و قد سمی الله عز و جل الولد الهبة فی القرآن فی مواضع منها قوله و وهبنا ل...
قوله أ فمن شرح الله صدره للإسلام ای وسعه لقبول الحق فهو علی نور ای علی معرفة من ربه و قیل علی بیان و بصیرة و قیل النور القرآن فهو نور لمن تمسک به و فی الکلام حذف ای من شرح الله صدر...
قوله و قال الذی آمن یا قوم یعنی مؤمن آل فرعون اتبعون أهدکم سبیل الرشاد اقبلوا عظتی ابین لکم طریق السعادة و صلاح الامر و سبیل الهدی الرشاد و الرشد و الرشد الهدی یقال رجل رشید و راشد...
قوله و من آیاته یعنی و من آیات قدرته و دلالات وحدانیته اللیل و النهار و الشمس و القمر لا تسجدوا للشمس و لا للقمر و ان کثرت منافعهما و قیل خصا بالذکر لعبادة المجوس ایاهما و الصابیین...
قوله تعالی فما أوتیتم من شی ء فمتاع الحیاة الدنیا ای اموالکم تنفعکم مدة حیاتکم فی الدنیا و هو نفع یسیر و ما عند الله خیر و أبقی للذین آمنوا و علی ربهم یتوکلون و منافع الآخرة المعدة...
قوله الأخلاء یومیذ بعضهم لبعض عدو مفسران را در این آیت دو قولست یک قول آنست که مراد باین کفار و احزاب اند که روز قیامت همه از یکدیگر بیزار شوند و دشمن یکدیگر باشند همانست که جای دی...
قوله تعالی ما کان الله خدای بران نیست لیذر المؤمنین که فرو گذارد گرویدگان را علی ما أنتم علیه بر آنچه شما بر آنید حتی یمیز الخبیث من الطیب تا جدا کند ناپاک از پاک و ما کان الله لیط...