میرزا رحیم یغمای جَندَقی (۱۱۶۰ ـ ۱۲۳۸) فرزند حاج ابراهیم قلی متخلص به «یغما» از شعرای غزلسرای سده سیزدهم ایران در عهد محمد شاه قاجار است. وی در سال ۱۱۹۶ هجری قمری (۱۱۶۰ هجری شمسی) در دهکدهٔ خور و بیابانک، مرکز ولایت جندق به دنیا آمد. در هفت سالگی در بیرون ده شتر میچراند و معاش خانواده خود را تأمین میکرد. یغما در نوجوانی به سمت منشی حاکم جندق برگزیده شد و در این زمان اولین اشعار خود را با تخلّص مجنون آغاز کرد. در سال ۱۲۱۶ ه.ق حاکم مزبور سر به طغیان برداشت و در جنگ با سردار اعزامی از مرکز شکست خورد و فراری شد. با این حال یغما به سبب ادب و لیاقت خود به منشیگری سردار ذوالفقار خان حاکم سمنان و دامغان برگزیده شد و مدت شش سال در نزد وی بود. وی در سال ۱۲۲۲ ه.ق مورد خشم سردار ذوالفقار خان قرار گرفت و پس از فلک چند ماه به سیاهچال افتاد و کلیه اموالش نیز ضبط و توقیف شد. یغمای جندقی پس از آزادی نام و تخلص خود را به «ابوالحسن یغما» تغییر داد و جامهٔ درویشی پوشید و پس از چند ماه سیر و سیاحت در شهر ابرکوه اقامت گزید و سپس از راه یزد به تهران رفت. وی در تهران مورد توجه حاجی میرزا آقاسی صدراعظم محمد شاه قاجار که فردی صوفیمسلک بود، قرار گرفت و موقعیت بالایی در دربار یافت. یغما پس از چندی به حکومت کاشان منصوب شد و سپس به هرات نقل مکان کرد. او در سن هشتاد سالگی به زادگاهش بازگشت و در سال ۱۲۷۶ قمری یا ۱۲۳۸ شمسی در آنجا (در محلهٔ گودال دهکدهٔ خور) درگذشت و در بقعهٔ امامزاده داود در خور به خاک سپرده شد. سپهبد فرجالله آقاولی رئیس انجمن آثار ملّی دستور داد تا سنگی مرمرین نوشتند و از تهران به خور فرستادند و در محرم ۱۳۹۴ بعد از ۱۱۸ سال از درگذشت این شاعر آن را بر گور یغما نهادند. از وی اشعاری انتقادی باقیمانده که عمدتاً هجو ظالمان زمانه است. آثار وی ظلم و ستم زورمندان عصر را در ضمن هجو و هزلهای تند و بیپروای خود برملا میکند. وی فساد آن روزگار را در کلمات رکیک و ناسزاهای خود به خوبی نشان میدهد. او علاوه بر هجویات، که جالبترین بخش اشعار اوست، غزلیاتی به شیوهٔ معمول زمانه نیز دارد. از وی نامههایی نیز به دوستان، بستگان و دانشمندان عصر باقیماندهاست. مجموعه آثار وی به تصحیح سید علی آل داود در تهران به چاپ رسیدهاست.
جناب مولی الموالی را مشتاق فرخ دیدارم و بویه اندیش خجسته گفت و گزاراگر چه تا این مدت باب مخاطبت بسته ماند و مفتاح مکاتبت شکسته ولی چه باک ارتباط ارواح را بر اختلاط اشباح بیشی و پیش...
امید گاها میانه سرکار و این خاکسار پیمان بر آن رفت که تا هنگام بازگشت دوبار افزون رنج افزای یاران در بند و به دیدار مهرآویز رامش زای این گروه که همه را از دل و جان بنده ام و به جان...
درد و کاهش تن و گزند خواری و رنج بی پرستاری چندان زینهار بخشد که دمی بدرود بستر و بالش کنم و شب خوش با فریاد و نالش گویم از جشن جمشید تا اکنون که آغاز روزه است و پارسا تا سایه پرست...
ما خراب غم و خمخانه ز می آباد است ناصح از باده سخن کن که نصیحت باد است خیز و از شعله می آتش نمرود افروز خاصه اکنون که گلستان ارم شداد است سیل کهسار خم از میکده در شهر افتاد وای بر ...
از دست جورت ای شده دل خون فگار چشم ریزد مدام خون دلم در کنار چشم منعم مکن که هست دل خسته بی قرار گر بر رخت گشایم بی اختیار چشم نالد ز حسرت تو چو مرغ اسیر دل گرید ز فرقت تو چو ابر ب...
ای تشنه لبان را سر و سردار حسینم سردار حسینم وی بر شهدا سرور و سالار حسینم سردار حسینم ای شخص تو را با همه اقبال پناهی در موکب شاهی حسرت سپه اندوه سپهدار حسینم سردار حسینم ترسم که ...
عیب مفتی نه همین است که ساغر شکند این حریفی است که دندان پیمبر شکند شیخخر کیست که جوهر ریزد سنگ سگ کیست که گوهر شکند کام در گردش جام است به چرخ اندازید آسمان را بگذارید که محور شکن...
جدگیر مراین لطیفه بی هزل و مزاح قصابی نوع بشر ار نیست مباح سگ زن تراز این خرگله بسیار شنید چون بر دگری نرفت تکلیف نکاح
قربان روان زود آشتی دیر جنگت گردم باز سه طغرانامه را تاخیر افتاد و تقصیری بر تقصیر افزود فرد پاداش بزرگی اقتضای خردی عفو از تو پسند آمد و تقصیر از ما اگر چه از پراکندگی و پیری حالت...
شب انجام ماه محرم یکهزار و دویست و هفتاد و دو است پاره ای چیزها را وصیت می کنم هر یک از پسرها و کسان من تخلف نمایند پاک یزدان خیر دو کیهان را از ایشان مقطوع دارد و از شفاعت چهارده ...
برخی تن و جانت گردم نامه روان پرور که آورده جان و دل است نه پرورده آب و گل تارک بختیاری را کلاه کیانی شکست و کام امیدواری را چشمه زندگانی گشود چندان دیده بر آن سودم که از دوده سیاه...
در گهر غیرت هفتاد گرامی پسر است آن پری دخت که مامش خم و تاکش پدر است تا میان در به صلیب است وسبوبر به سراست مر مرا تاج ز خورشید و ز جوزا کمر است شهر از آن اختر عقرب سپر آزرده و من ...
آب شد دیده ز بس گریه دگر چون گریم خون کن ای عشق دلم تا پس از این خون گریم تا تو ای خسرو خوبان همه شیرین خندی من چو فرهاد به تلخی همه گلگون گریم تو گلستانی و من ابر بهاران نه عجب که...
تا بخاطر دری ای هیچ طرب دامادم هر چه رفت ار چه عروس تو برفت از یادم شرم حسن ار چه نهان خواست ولی چو افتادم فاش می گویم و از گفته خود دلشادم بنده عشقم و از هر دو جهان آزادم چند گاهم...
آفتاب و چرخ و دورانی که شادی پرور است چرخ ساقی آفتاب باده دور ساغر است مامنی از عالم مستی طلب کآنجا مدام عهد عهد باده خواران دور دور ساغر است خم فلک مستان ملک پیمانه مه می آفتاب سا...
ز نقحبه ای ار زهر اجل در نوشد تشریف بر افکند کفن در پوشد زن قحبه تنش نرفته در خاک هنوز زنقحبه تری به جای او برجوشد
اگر مستفسر احوالم باشی روزم از تراکم ظلمت مهجوری نمونه شب است و جانم دور از جان عزیزت مجاور لب نه در وثاق به علت تنک سرمایگان اخلاف برگ نشاط و سرور دارم و نه در اسواق معاشرت این هی...
روزی پس از دوگانه دیده سر ساز غنودن ساخت و چشم دل انداز گشودن به خواب اندرم دشتی دراز دامان فراز آمد و آتشی بی دودم از سراپای پهنه جوشان باز نمود چه دشت و کدام آذر که پهنای کیهان ب...
سرکار ساسان را بنده چهرم و زنده مهر شاگردی خام نگارشم و نوآموزی سرد گزارش بندگان والا والی سه نامه فرمایش کرده بود اینک نگاشته نیاز فرگاهش افتاد اگر بنگه آرای سراست مهربانی فرموده ...
گیرم به ناله کردم آواره پاسبان را کو جراتی که بوسم آن خاک آستان را ای نوجوان مرانم از در به جرم پیری پیش سگانت افکن این مشت استخوان را بر هیچ دل نجنبد مهرش ز کینه جویی خوی تو کرده ...
دل به دخت رزم از خوش پسران آزاد است ای خوشا وصل عروسی که به از داماد است جای در کله نمرود خرد کن مهراس پشه باده که با مستی رحمت باد است
زنی پارسا پیشه در مرز کاش به پرهیز آوازه در پرده فاش شبی دیده بر بست و خوابش ربود یکی زن به خواب اندرش رخ نمود بر آورد کیر خری ز آستین که ای از هوس رسته راستین تو دانی که این گنج آ...
کمر بستی به خون ای پیر گردون نوجوانی را بخواری بر زمین افکندی آخر آسمانی را به دام فتنه از منقار تیر و مخلب خنجر شکستی پر همایون طایر عرش آشیانی را بهار آید همی تا خار بومی را خزان...
از میم انکار کو لر لر خوشتر از این کار کو لر لر برج رویین سار انده توپ برج او بار می توپ برج او بار کو لرلر فتنه عالمگیر شد در مامنی باید گریخت خانه خمار کو لر لر جوشن تیر نوایب کس...
