میرزا رحیم یغمای جَندَقی (۱۱۶۰ ـ ۱۲۳۸) فرزند حاج ابراهیم قلی متخلص به «یغما» از شعرای غزلسرای سده سیزدهم ایران در عهد محمد شاه قاجار است. وی در سال ۱۱۹۶ هجری قمری (۱۱۶۰ هجری شمسی) در دهکدهٔ خور و بیابانک، مرکز ولایت جندق به دنیا آمد. در هفت سالگی در بیرون ده شتر میچراند و معاش خانواده خود را تأمین میکرد. یغما در نوجوانی به سمت منشی حاکم جندق برگزیده شد و در این زمان اولین اشعار خود را با تخلّص مجنون آغاز کرد. در سال ۱۲۱۶ ه.ق حاکم مزبور سر به طغیان برداشت و در جنگ با سردار اعزامی از مرکز شکست خورد و فراری شد. با این حال یغما به سبب ادب و لیاقت خود به منشیگری سردار ذوالفقار خان حاکم سمنان و دامغان برگزیده شد و مدت شش سال در نزد وی بود. وی در سال ۱۲۲۲ ه.ق مورد خشم سردار ذوالفقار خان قرار گرفت و پس از فلک چند ماه به سیاهچال افتاد و کلیه اموالش نیز ضبط و توقیف شد. یغمای جندقی پس از آزادی نام و تخلص خود را به «ابوالحسن یغما» تغییر داد و جامهٔ درویشی پوشید و پس از چند ماه سیر و سیاحت در شهر ابرکوه اقامت گزید و سپس از راه یزد به تهران رفت. وی در تهران مورد توجه حاجی میرزا آقاسی صدراعظم محمد شاه قاجار که فردی صوفیمسلک بود، قرار گرفت و موقعیت بالایی در دربار یافت. یغما پس از چندی به حکومت کاشان منصوب شد و سپس به هرات نقل مکان کرد. او در سن هشتاد سالگی به زادگاهش بازگشت و در سال ۱۲۷۶ قمری یا ۱۲۳۸ شمسی در آنجا (در محلهٔ گودال دهکدهٔ خور) درگذشت و در بقعهٔ امامزاده داود در خور به خاک سپرده شد. سپهبد فرجالله آقاولی رئیس انجمن آثار ملّی دستور داد تا سنگی مرمرین نوشتند و از تهران به خور فرستادند و در محرم ۱۳۹۴ بعد از ۱۱۸ سال از درگذشت این شاعر آن را بر گور یغما نهادند. از وی اشعاری انتقادی باقیمانده که عمدتاً هجو ظالمان زمانه است. آثار وی ظلم و ستم زورمندان عصر را در ضمن هجو و هزلهای تند و بیپروای خود برملا میکند. وی فساد آن روزگار را در کلمات رکیک و ناسزاهای خود به خوبی نشان میدهد. او علاوه بر هجویات، که جالبترین بخش اشعار اوست، غزلیاتی به شیوهٔ معمول زمانه نیز دارد. از وی نامههایی نیز به دوستان، بستگان و دانشمندان عصر باقیماندهاست. مجموعه آثار وی به تصحیح سید علی آل داود در تهران به چاپ رسیدهاست.
خورشید بی ستاره را امروز به کوری برگشته اختران که روز ما چون شب زلفش تیره خواهند دیدار کردم و اندیشه مهر پیشه روان سرکاری را برون از ساختگی گفت و گزار فرمود مرا خانه و سامانی نیست ...
شراب از خم به جام آمد خوش آمد گه عیش مدام آمد خوش آمد معلق شد سبوی غنچه از شاخ سرا پا لاله جام آمد خوش آمد اگر ماه مبارک شد نکو شد وگر عید صیام آمد خوش آمد زطوف و سجده مینا و مستان...
شد نگون رایت عباس علم دار حسین بی علم دار و علم تا چه شود کار حسین هستی یک دمه در ماتم یک دشت شهید وای هنگام کم و انده بسیار حسین ماتم فاطمه داغ حسن و سوک علی است قتل اکبر دویمین ا...
عقل و دل و دین بستم از آن زلف دراز بر رخ در فردوسم از آن خال فراز ای دانه تو گندم آدم خواره وی سنبل تو خوشه خرمن پرداز
خداوندگارا از روزیکه اقتضای کبود سواران افلاک قبضه اقتداران فارس عرصه بختیاری را مالک لجام توسن اختیار کرده این پیاده طریق ارادت را در مواد حصول هر گونه مراد بر رخش کامرانی نشانیده...
پارسی گو گرچه تازی خوش تر است در نامه سرکار سید از این بی نشان نامی برده اند و کهن گرفتاران خود را از نو دامی گسترده دیگران را در کند آور که ما خود بنده ایم و بنده وارث به خداوندی ...
لبت از می چو لعل رنگ آید نام آب خضر به ننگ آید ننهم از کف آبگینه قدح گرز رویینه چرخ سنگ آید می سپارم رهی که اول گام رخش رستم نرفته لنگ آید تا نگنجد در او به جز غم عشق خوشدلم چون دل...
می کشد دیگر سپه سلطان کین غم قرین باز آمد اربعین از سر نو بر سر ارباب دین غم قرین باز آمد اربعین دل شکسته سرنگون بر ره علم با الم می رسند از شام غم منهزم اولاد خیرالمرسلین غم قرین ...
زاهد چو به گردن افکنی گاه نماز شاره میزر چو خر سر افسار دراز یک پاردمت نیفکند حلقه به حلق صدر انکی ار زآسمان افتد باز
فدایت گردم آنوقت که بیدار وصل مژده احضار بودم دیده عزیزت چون بخت شوخ چشم من در خواب بود و کنون که بخت بلندم را دیده از خواب غفلت برآمده مهیای دیدن یکی از دوستان بیدار بختم که تازه ...
نزدیک سفارش ها کردم و از دور نگارش ها که سالی دو ابره خوش تار و پود خوری باف به سرکار میر ابوجعفر فرست و نیز همواره پاس اندیش پیک و پیام باش دو سال یکبار جفتی گرگابی که سختی چرم و ...
آنچه با من سوز عشق وی کند آتش سوزان کجا با نی کند کرد با عقلم خیال لعل او آنچه با مغز حریفان می کند آنکه کار جمله از یک غمزه ساخت فکر کار ما ندانم کی کند گرد برخیزد ز واپس ماندگان ...
از کید اختر از جور گردون علی از ظلم دشمن از بخت وارون علی سرو روانت ماه تابانت علی افتاده بر خاک غلطیده در خون علی افسوس از این روی واین سنبل و موی علی کز ریشه افتاد این سرو موزون ...
ای بر به وجود عاریت مرکب ساز تا کی متصرفانه این توسن تاز روزی سه چهاری چو سوار خر غیر دو پای خود به یک سو انداز
مدت غذای مستمره مطبخ صاحب اختیار طولی دارد در خانه ما هم ماحضری از الوان نعمت جز خون دل و لخت جگر نیست ولی الحمدلله در دولت منزل سرکار خربزه و ماست که همان مصلحت شما و ماست هست مرا...
دیشب اقبال الدوله با دو انگریز و سه شاهزاده در کوی آزاده راستان مهمان بودند و رهی به خواهش خود و فرمایش خداوند خوان و خانه ایشان را میزبان نه شما را سرافرازی من دسترس شد نه مرا دری...
تا کنم چاک به کوی تو گریبانی چند روزگاری زده ام دست به دامانی چند جز دل من که خورد زخمه از آن کاکل و زلف نشنیده است کسی گویی و چوگانی چند در لگدکوب بتان خاک دلم رفت بباد چه کند یک ...
این نوحه از سیف الله میرزا فرزندفتحعلیشاه است که یغما جرح و تعدیلی در آن کرده لیکن در برخی از نسخه های خطی به نام یغما درج شده و نوحه خوانان و مرثیه گویان ولایت جندق و بیابانک نیز ...
خورشید بسی شد به حمل چهر افروز تا ماه در آمد به بغل مهر اندوز آری دو هزار قرن افزون باید تا در سالی به شنبه افتد نوروز
رسول خوب و مراسله مرغوب محبوب واصل چندان لب و دیده بر بیاض آن و سواد این سودم که آن چون روی بخت من سیاه و این چون دیده ملازمان سفید شد درباب قبا و چکن رخت به خانه خیاط کشیده جامه م...
پس از نمازی سراپا نیاز بوسه اندیش بزم بهشت انباز می گردد که همان هنگام بدرود فرخ فرگاه سرکاری کاخ مینوفر بها را پی سپار آمدم و فرمایش های والا را که آراسته راستی بود و پیراسته کاست...
سر زهی دولت اگر در قدمت خاک آید دولتی دیگر اگر بسته فتراک آید آسمان روز ز خورشید بر افروخت چراغ بسکه از آتش من دود بر افلاک آید کرده مسواک فقیه از پی تطهیر دهان آنچه او خورده کجا پ...
نوحه زیر نیز از آثار سیف الله میرزا است که به نام یغما شهرت یافته و مرحوم اسمعیل هنر درحاشیه نسخه خطی خود توضیح داده که مرحوم یغما فقط حک و اصلاحی در آن نموده است آه از آن ساعت که ...
غم ایلاوس و رنج آنم افسوس دارد ز نشاط زندگانی مایوس می خور که به فتوای فلاطون خرد از باده کنند چاره ایلاوس
