۲ - النوبة الثانیة
قوله تعالی و قفوهم إنهم مسؤلون تقول وقفته وقفا فوقف وقوفا ای احبسوهم قال المفسرون لما سیقوا الی النار حبسوا عند الصراط لان السؤال عند الصراط مفسران گفتند روز رستاخیز چون کافران را ...
ابوالفضل رشید الدین میبدی نویسنده و مفسر قرآن در نیمه اول قرن ششم است. مهمترین اثر وی تفسیر کشف الاسرار و عدة الابرار است. کشف الاسرار و عدةالابرار تفسیر بزرگ مشروحی است بر قرآن که تألیف آن در اوایل سال ۵۲۰ هجری آغاز شده است. این کتاب بر اساس تفسیر الهروی خواجه عبدالله انصاری (که هم اکنون در دست نیست) و در ده جلد نوشته شدهاست. این کتاب به تفسیر خواجه عبدالله انصاری نیز معروف است و در گذشته به اشتباه آن را به خواجه عبدالله انصاری یا سعدالدین تفتازانی نسبت دادهاند اما به مدد تحقیق علیاصغر حکمت نویسندهٔ اصلی آن معلوم شده است. رشیدالدین میبدی در این کتاب ابتدا بخشی از آیات را بدون توضیح به فارسی روان ترجمه کرده (النوبة الاولی)، سپس عقاید مفسرین و تحقیقات اهل فن را دربارهٔ تفسیر همان قسمت شرح میدهد (النوبة الثانیة) و در بخش سوم به بیان نکات عرفانی خصوصاً به نقل از استاد خود خواجه عبدالله انصاری میپردازد (النوبة الثالثة) و عموماً در این بخش زیبایی نثر فارسی میبدی به چشم میآید. متن تفسیر کشف الاسرار به مدد متن منتشر شده از طریق کتابخانهٔ تصوف که به همت سرکار خانم زهرا خالوئی تهیه شده است در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
قوله تعالی و قفوهم إنهم مسؤلون تقول وقفته وقفا فوقف وقوفا ای احبسوهم قال المفسرون لما سیقوا الی النار حبسوا عند الصراط لان السؤال عند الصراط مفسران گفتند روز رستاخیز چون کافران را ...
قوله تعالی إنا سخرنا الجبال معه فیه تقدیم و تأخیر تأویله انا سخرنا الجبال یسبحن معه و کان داود علیه السلام یسمع و یفهم تسبیح الجبال علی وجه تخصیصه به کرامة له معجزة و قیل تسخیرها ا...
قوله تعالی أمن هو قانت قرأ ابن کثیر و نافع و حمزة امن بتخفیف المیم و قرأ الآخرون بتشدیدها فمن شدد فله وجهان احدهما ان یکون المیم فی ام صلة و معنی الکلام استفهام و جوابه محذوف مجازه...
قوله رفیع الدرجات رفیع بمعنی رافع است همچون سمیع بمعنی سامع میگوید بردارنده درجه های بندگان است زبر یکدیگر چه در دنیا چه در عقبی در دنیا آنست که فرمود و رفع بعضکم فوق بعض درجات لیب...
قوله و قیضنا لهم قرناء ای الزمنا و سببنا لهم من حیث لا یحتسبون کقوله نقیض له شیطانا یقال هذا قیضه ای مثله و قیل معناه بدلنا لهم شیاطین بدل هدی الله و الطاقه و القیض البدل و منه قول...
قوله تعالی الله لطیف بعباده ای بار بهم رفیق حفی قال مقاتل یعنی بالبر و الفاجر حیث لهم یهلکهم جوعا بمعاصیهم یدل علیه قوله یرزق من یشاء فکل من رزقه الله من مؤمن و کافر و ذی روح فهو م...
قوله تعالی أ هم یقسمون رحمت ربک یعنی النبوة و الرسالة قال مقاتل معناه أ بأیدیهم مفاتیح الرسالة فیضعونها حیث یشاءون این آیت جواب ایشانست که گفتند لو لا نزل هذا القرآن علی رجل من الق...
و لقد اخترناهم یعنی مؤمنی بنی اسراییل علی علم منا باستحقاقهم ذلک و قیامهم بالشکر علیه علی العالمین ای عالمی زمانهم فجعلنا فیهم الکتاب و النبوة و الملک و قیل اخترناهم علی جمیع العال...
قوله تعالی ثم جعلناک علی شریعة ای بعد اختلاف اهل الکتاب جعلناک یا محمد علی طریقة و منهج من الأمر ای من الدین و قیل علی ملة مشروعة من امرنا الذی امرناه من قبلک من رسلنا و قیل من الا...
قوله و یوم یعرض الذین کفروا علی النار فیقال لهم أذهبتم طیباتکم قرأ ابن کثیر آذهبتم بالاستفهام ممدودا و ابن عامر بالاستفهام من غیر مد و الباقون بلا استفهام علی الخبر و المعنی نلتم ل...
قوله تعالی فاعلم أنه لا إله إلا الله ای اعلم خبرا یقینا ما علمته نظرا و استدلالا یا محمد آنچ بنظر و استدلال دانسته ای از توحید ما بخبر نیز بدان و یقین باش که الله یگانه و یکتاست یگ...
قوله تعالی لقد رضی الله عن المؤمنین إذ یبایعونک تحت الشجرة این آیت در شأن اهل حدیبیه فرو آمد اصحاب بیعة الرضوان و سبب این بیعت آن بود که رسول خدا در سال ششم از هجرت قصد زیارت کعبه ...
قوله إنما المؤمنون إخوة ای متواخون علی الایمان و الایمان اشرف انسابهم و قد قطع الله الولایة بینهم و بین من خالفهم فی الدین من انسابهم قال ابو عثمان الحیری اخوة الدین اثبت من اخوة ا...
قوله و جاءت سکرة الموت ای غمرة الموت و شدته الی ان تغشی الانسان و تغلب علی عقله بالحق یعنی ببیان ما یصیر الیه الانسان بعد موته من جنة او نار و قیل بالحق ای بامر الله و حکمه الذی عم...
قوله و من کل شی ء خلقنا زوجین من الحیوان الذکر و الانثی الذکر زوج و الانثی زوج و من الجماد نوعین مختلفین کالسماء و الارض و الشمس و القمر و اللیل و النهار و البر و البحر و السهل و ا...
قوله و لمن خاف مقام ربه آیات مواعظ و زواجر و ذکر عذاب و عقوبت کافران در پیش داشت تا مؤمنان بدان عبرت گیرند و پند پذیرند و در خوف و خشیت بیفزایند و در طاعت و عبادت کوشش نمایند و فرا...
قوله أ فرأیتم ما تمنون ای تصبون فی الارحام من النطف یقال امنی الرجل یمنی لا غیر و منیت الشی ء اذا قضیته و سمی المنی منیا لان الخلق منه یقضی و تقول مذی الرجل یمذی و امذی یمذی لغتان ...
أ لم یأن للذین آمنوا علماء تفسیر مختلف اند در سبب نزول این آیة مقاتل و کلبی گفتند در شأن منافقان فرو آمد بعد از هجرة بیک سال منافقان از سلمان درخواست کردند که ما را از تورات سخنی گ...
قوله تعالی یا أیها الذین آمنوا إذا قیل لکم تفسحوا فی المجالس الآیة مقاتل گفت سبب نزول این آیه آن بود که اصحاب رسول در مجلسها که رسول ص حاضر بودی هر یکی از ایشان می شتافتند تا نشست ...
قوله تعالی للفقراء المهاجرین بین الله تعالی ان الفی ء لمن هو و التقدیر کی لا یکون ما افاء الله علی رسوله دولة بین الاغنیاء منکم و لکن یکون للفقراء المها جرین الذین تولوا الدیار و ا...
کنتم خیر أمة بهتر گروهی شمایید أخرجت للناس که بیرون آوردند مردمان را تأمرون بالمعروف بنیکویی می فرمایید و تنهون عن المنکر و از ناپسند می باز زنید و تؤمنون بالله و بخدای میگروید و ل...
قوله تعالی و من یعمل سوءا و هر که بدی کند أو یظلم نفسه یا بر خود بیداد کند ثم یستغفر الله آن گه آمرزش خواهد از خدای یجد الله غفورا رحیما ۱۱۰ خدای را آمرزگار یابد و مهربان و من یکسب...
قوله تعالی خذ العفو آسان فرا گیر کار مردمان و أمر بالعرف و بنیکوکاری فرمای ایشان را و أعرض عن الجاهلین ۱۹۹ و روی گردان و فرو گذار نادانان و إما ینزغنک من الشیطان و هر گه که بسر برد...
قوله تعالی کنتم خیر أمة این آیت از یک روی بیان شرف صحابه مصطفی ص است که ارکان خلایق اند و برهان حقایق عنوان رضاء حق اند و ملوک مقعد صدق ایمه اهل سعادت اند و انصار نبوت و رسالت و مس...