۴ - النوبة الثانیة
قوله تعالی زین للناس این ناس کافرانند و این تزیین بر آراستن دنیاست در چشم ایشان و دریافت آن بحس باشد نه بعقل از اینجاست که در قرآن تزیین همه در اوصاف دنیا آمده است نه در اوصاف آخرت...
ابوالفضل رشید الدین میبدی نویسنده و مفسر قرآن در نیمه اول قرن ششم است. مهمترین اثر وی تفسیر کشف الاسرار و عدة الابرار است. کشف الاسرار و عدةالابرار تفسیر بزرگ مشروحی است بر قرآن که تألیف آن در اوایل سال ۵۲۰ هجری آغاز شده است. این کتاب بر اساس تفسیر الهروی خواجه عبدالله انصاری (که هم اکنون در دست نیست) و در ده جلد نوشته شدهاست. این کتاب به تفسیر خواجه عبدالله انصاری نیز معروف است و در گذشته به اشتباه آن را به خواجه عبدالله انصاری یا سعدالدین تفتازانی نسبت دادهاند اما به مدد تحقیق علیاصغر حکمت نویسندهٔ اصلی آن معلوم شده است. رشیدالدین میبدی در این کتاب ابتدا بخشی از آیات را بدون توضیح به فارسی روان ترجمه کرده (النوبة الاولی)، سپس عقاید مفسرین و تحقیقات اهل فن را دربارهٔ تفسیر همان قسمت شرح میدهد (النوبة الثانیة) و در بخش سوم به بیان نکات عرفانی خصوصاً به نقل از استاد خود خواجه عبدالله انصاری میپردازد (النوبة الثالثة) و عموماً در این بخش زیبایی نثر فارسی میبدی به چشم میآید. متن تفسیر کشف الاسرار به مدد متن منتشر شده از طریق کتابخانهٔ تصوف که به همت سرکار خانم زهرا خالوئی تهیه شده است در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
قوله تعالی زین للناس این ناس کافرانند و این تزیین بر آراستن دنیاست در چشم ایشان و دریافت آن بحس باشد نه بعقل از اینجاست که در قرآن تزیین همه در اوصاف دنیا آمده است نه در اوصاف آخرت...
قوله تعالی و اللاتی یأتین الفاحشة الآیة در ابتداء اسلام مرد و زن که بفعل زنا فراهم شدندی و هر دو ثیب بودندی و محصن حکم ایشان آن بود که ایشان را از یکدیگر جدا کردندی و بزندان باز دا...
قوله تعالی یا أهل الکتاب این خطاب با جهودان و ترسایان است رب العزة ایشان را بایمان و توحید میخواند و پذیرفتن رسالت محمد ص و اظهار نعت و اتباع سنت وی میگوید رسول ما با شما آمد تا آن...
قوله تعالی و منهم من یستمع إلیک کلبی گفت بو سفیان و ولید مغیره و النضر بن الحارث و عتبه و شیبه پسران ربیعه و امیه و ابی پسران خلف این جماعت همه بهم آمدند و گوش فرا داشتند که رسول خ...
قوله تعالی قل أمر ربی بالقسط این جواب ایشان است که کارهایی دیدند و رسمهایی که در جاهلیت پدران ایشان نهاده بودند و گمان بردند که آن را آغاز راست است و از آسمان بآن فرمان است گفتند و...
قوله تعالی و ما کان الله لیعذبهم سبب نزول این آیت آن بود که کافران گفته بودند فأمطر علینا حجارة من السماء أو ایتنا بعذاب ألیم رب العالمین خبر داد مصطفی و مؤمنانرا که ایشان عذاب میخ...
قوله تعالی یا أیها الذین آمنوا إن کثیرا من الأحبار و الرهبان حبر نامی است دانشمندان اسراییلی را هم چنان که عالم نامی است دانشمند عربی را پس علماء اسلام را بدان نام خواندند انس گوید...
قوله تعالی و یوم نحشرهم جمیعا ای الکفار و آلهتهم و جمیعا نصب علی الحال میگوید آن روز که کافران و بت پرستان با معبودان خویش جمع کنیم و بهم آریم حشر در قرآن بر دو معنی است یکی بمعنی ...
قوله تعالی و اصنع الفلک بأعیننا ای اعمل السفینة بأعیننا ای بمریی منا و بمنظر منا و قیل علی اعیننا کقوله و لتصنع علی عینی یقال ما زال فلان بعینی حتی و اراه عنی الجدار و درین آیت اعی...
قوله تعالی و لقد همت به و هم بها بدان که اقوال علما درین آیت مختلف است قومی گفتند یوسف ع بآن زن همت کرد چنان که آن زن بوی همت کرد حتی حل الهمیان و جلس منها مجلس الرجل من المرأة قوم...
قوله تعالی الذین آمنوا و تطمین قلوبهم بذکر الله خواهی این آیت تفسیر آیت پیشین نه و آیت دوم الذین آمنوا و عملوا الصالحات سخن مستأنف بود و اگر خواهی سخن بر اناب منقطع کن آن گه از الذ...
قوله تعالی و إذ قال إبراهیم ای و اذکر اذ قال ابراهیم رب اجعل هذا البلد صیر مکة آمنا ذات امن لمن سکنها و قیل آمنا لا یصاد طیره و لا یقطع شجره و اجنبنی و بنی ای جنبنی و ولدی عبادة ال...
قوله تعالی و لقد آتیناک سبعا من المثانی در سبع مثانی پنج قول گفته اند و مشهورتر و معروفتر آنست که سوره فاتحة الکتاب است و علماء تفسیر و ایمة سلف بیشتر برین اند و دلیل برین خبر مصطف...
قوله تعالی و الذین هاجروا فی الله ای فارقوا وطانهم فی ذات الله و ابتغاء دینه و قیل فی الله ای فی رضاء الله من بعد ما ظلموا ای ظلمهم قریش و عذبهم لیرتدوا عن الایمان این ظلم همان فتن...
قوله تعالی و قضی ربک ابن عباس گفت این آیت در شأن سعد بن ابی وقاص فرو آمد و قضی بمعنی اوصی است هم چنان که در سوره القصص گفت إذ قضینا إلی موسی الأمر ای اوصیناه بالرسالة الی فرعون و د...
قوله تعالی و اضرب لهم مثلا رجلین یعنی لابی جهل و لاخیه الحرث ابنی هشام بن المغیرة بن عبد الله بن عمرو بن مخزوم حین اسلم الحرث و ثبت ابو جهل علی کفره و قیل هما اخوان من اهل مکة احده...
قوله تعالی جنات عدن نصب بدل من قوله الجنة و قیل هو نصب علی المدح و عدن فی معنی اقامة یقال عدن بالمکان اذا اقام به جنات بجمع گفت از بهر آن که هر مؤمنی را جدا گانه بهشتی خواهد بود و ...
قوله إنه من یأت ربه مجرما یعنی کافرا می گوید روز رستاخیز که بندگان بر الله تعالی رسند هر که کافر بدو رسد و چون باو آید کافر آید یعنی در دنیا بر کفر میرد فإن له جهنم جزاء وی دوزخست ...
قوله و لقد آتینا إبراهیم رشده من قبل حسن گفت رشد اینجا نبوتست و من قبل یعنی من قبل موسی و هارون معنی آنست که ابراهیم را نبوت دادیم پیش از موسی و هارون و گفته اند رشد توفیق خیرست و ...
قوله تعالی إن الله یدافع ابن کثیر و قراء بصره یدفع خوانند بی الف و باقی یدافع بالف و معنی هر دو یکسانست یعنی یدفع عن المؤمنین کید عدوهم و و شرهم این آیت بساط آیت ثانی است از بهر آن...
قوله ادفع بالتی هی أحسن ای ادفع بالخصلة التی هی احسن الخصال و هی الحلم و الصفح و الاغضاء عن جهلهم و الصبر علی اذاهم و قوله السییة یعنی اذا هم ایاک و تکذیبهم لک نزول این آیت پیش از ...
قوله تعالی الله نور السماوات و الأرض ای ذو نور السماوات و الارض فحذف المضاف کما یقال رجل عدل ای ذو عدل قال ابن عباس معناه الله هادی السماوات و الارض یعنی من فی السماوات و الارض فهم...
قوله تعالی تبارک الذی جعل فی السماء بروجا قال الحسن و مجاهد و قتادة البروج هی النجوم الکبار مثل الزهرة و سهیل و المشتری و السماک و العیوق و اشباهها سمیت بروجا لاستنارتها و حسنها وض...
قوله کذبت قوم نوح المرسلین ای کذبت جماعة قوم نوح فانث للجماعة کقوله قالت الأعراب و قال المبرد انث لان القوم و القبیلة واحد فترک اللفظ و اعمل المعنی و عنی بالمرسلین نوحا وحده نظیره ...