رسالهٔ اربعین از جامی

بسم الله الرحمن الرحیم

(۱) لاَ یؤْمِنُ اَحَدُکُمْ حَتَّى یُحِبَّ لِأَخِیهِ مَا یُحِبُّ لِنَفْسِهِ. (صحیح البخاری)

هر کسی را لقب مکن مؤمنگرچه از سعی جان و تن کاهد

(۲) مَنْ أَعْطٰى لِلهِ، وَمَنَعَ لِلهِ، وَأَحَبَّ لِلهِ، وَأَبْغَضَ لِلهِ، فَقَدْ اسْتَکْمَلَ إِیمَانَهُ. (سنن ابی داود)

هر که در حبّ و بُغض و منع و عطانبودش دل به غیر حق مایل

(۳) الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَیدِهِ. (صحیح البخاری)

مُسْلِم آنکس بُوَد به قَول رسولگرچه عامی بُوَد وَ گر عالِم

(۴) خَصْلَتَانِ لَا تَجْتَمِعَانِ فِی مُؤْمِنٍ: البُخْلُ وَسُوْءُ الْخُلُقِ. (جامع الترمذی)

بذل کن مال و خوی نیکو وزرراه ایمان اگر همی پویی

(۵) یَشِیْبُ ابْنُ آدَمَ وَیَشبُّ فِیْهِ خَصْلَتَانِ: ألْحِرْصُ وَطُوْلُ الْأمَلِ. (صحیح البخاری)

آدمی را ز پیری افزایدهر زمان در بنای عمر خَلَل

(۶) مَنْ لَمْ یَشْکُرِ النَّاسَ لَمْ یَشْکُرِ اللهَ. (جامع الترمذی)

به تو نعمت ز دست هر که رسدنِه به میدان شکرگویی، پای

(۷) مَنْ لَا یَرْحَمِ النَّاسَ، لَا یَرْحَمْهُ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ. (صحیح البخاری) ترجمه: هر کس بر مردم رحم نکند خداوند بر او رحم نخواهد کرد.

رحم کن رحم، زانکه بر رخ تودرِ رحمت جز از تو نگشاید

(۸) الدُّنْیَا مَلْعُونَةٌ مَلْعُونٌ مَا فِیهَا إِلَّا ذِکْرُ اللهِ. (جامع الترمذی)

هدفِ لعنتِ خدای آمددُنییُ و هرچه هست در دنییٰ

(۹) لُعِنَ عَبْدُ الدِّینَارِ، وَلُعِنَ عَبْدُ الدِّرْهَمِ. (جامع الترمذی)

گرچه هست آفتابِ رحمتِ حقشاملِ ذرّه ذرّۀ عالَم

(۱۰) دُمْ عَلَى الطَّهَارَةِ یُوْسَعُ عَلَیْکَ فِی الرِّزْقِ. (کنز العمال)

ای کز آلودگیِّ تو شب و روزفاقه و فقر تو زیاده شود

(۱۱) لاَ یُلْدَغُ المُؤْمِنُ مِنْ جُحْرٍ وَاحِدٍ مَرَّتَیْنِ. (صحیح البخاری)

دیگر از وی مدار چشم وفاهر که شد با تو در جفا گستاخ

(۱۲) وَمِنْ کَلَامِهِ صَلَوَاتُ اللهِ عَلَیْهِ: ألْعِدَّةُ دَیْنٌ. (المعجم الاوسط للطبرانی)

مرد را هرچه بگذرد به زبانعیب باشد ورای آن کردن

(۱۳) وَقَالَ رَسُولُ اللهِ صلی الله علیه و سلم: أَلْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَةِ. (سنن ابی داود)

ای شده مَحْرَمِ مجالس، پسراز هر مجلسی امانت تست

(۱۴) وَمِنْ کَلَامِهِ صلی الله علیه و سلم: ألْمُسْتَشَارُ مُؤْتَمَنٌ. (سنن ابن ماجه)

هر که در مشورت امین تو شدگرچه باشد امان روی زمین

(۱۵) وَمِنْ کَلَامِهِ صَلَوَاتُ الرَّحْمٰنِ عَلَیْهِ: ألسَّمَاحُ رَبَاحٌ. (مسند الشهاب للقضاعی)

سودت اگر بایدت ز مایۀ خویشدست بخشش گشای و بخشایش

(۱۶) وَ مِنْ کَلَامِهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ: الدَّیْن شَیْنُ الدِّیْنِ. (مسند الشهاب للقضاعی)

نکشد بهرِ مال دنیا رنجهر که خواهد کمال بهرۀ دِین

(۱۷) وَ مِنْ کَلَامِهِ صلی الله علیه و سلم: الْقَنَاعَةُ مَالٌ لَا یَنْفَدُ. (المعجم الاوسط للطبرانی)

صاحب حرص را از خوان کرمفیض احسان نمی‌رسد هرگز

(۱۸) وَ مِنْ کَلَامِهِ صلی الله علیه و سلم: الصُّبْحَةُ تَمْنَعُ الرِّزْقَ. (مسند احمد)

ای کمر بسته کسب روزی راصبح خیزی دلیل فیروزیست

(۱۹) وَمِنْ کَلَامِهِ صلی الله علیه و سلم: وَالسَّعِیْدُ مَنْ وُعِظَ بِغَیْرِهِ. (صحیح مسلم)

نیکبخت آنکسی که می نَبَردرشک بر نیک بختیِ دگران

(۲۰) وَ مِنْ کَلَامِهِ صلی الله علیه و سلم: آفَةُ السَّمَاحَةِ الْمَنُّ. (المعجم الکبیر للطبرانی)

کَی به نعمت کسی شود دل گرمچون ز منّت کنند دم سردی

(۲۱) کَفَى بِالْمَرْءِ إِثْمًا أَنْ یُحَدِّثَ بِکُلِّ مَا سَمِعَ. (سنن ابی داود)

مرد را بس همین گنه که قدماز مقرّ امان نهد بیرون

(۲۲) وَمِنْ کَلَامِهِ صلی الله علیه و سلم: کَفَى بِالْمَوْتِ وَاعِظًا. (مسند الشهاب للقضاعی)

چند گیری به مجلس واعظپای منبر پیِ گرفتنِ پند

(۲۳) وَمِنْ کَلَامِهِ صلی الله علیه و سلم: خَیْرُ النَّاسِ أَنْفَعُهُمْ لِلنَّاسِ. (مسند الشهاب للقضاعی)

ای که پرسی که بهترین کس کیستگویم از قولِ بهترینِ کسان