حمد بیحد و ثنای نامحدود و شکر بیعد و سپاس نامعدود سزاوار صانعیست که بیک امر کن نسخه دو کون بپرداخت و درود و تحیات نامیات سیدی را که بیک انگشت معجز نما قرص قمر دو پاره ساخت و سلام صلوات آثار صفدری را که بیک ضرب تیغ دو سر آزاده ولایت در ملک هر دو عالم انداخت و نوادر جواهر بحر دو کون نثار مقدم آل و اولاد ایشان باداما بعد چنین گویند غواص دریای سخن سازی اهلی شیرازی که روزی در خدمت صف نشینان بارگاه حقیقت و بزرگان خرده دان کارگاه طریقت برسم خدمت حاضر بودم که سخن در وصف فارسان میدانی معنی و زور آزمایان کمای دعوی میگذشت از جمله تعریف مولانا کاتبی کردند که دو کمان دعوی از قوت بازوی طبع انگیخته و بر سر میدان سخنوری آویخته یکی مجمع البحرین و یکی نسخه تجنیسات و پهلوانان عرصه سخن با قوت بازوی فکرت و زورآزمایی از آن هر دو کمان فرو مانده اند این پیر فقیر گوشه گیر با وجود شکستگی مزاج و دلخستگی کار بی رواج چون طبع فضول داشت غیرت آورده گفت که از قوت بازوی فهم خود می یابم که آن هر دو کمان را در قبضه فکرت آوردم و بیک حمله هر دو را گوش تا گوش چنان بکشم که آواز زه و تحسین از هر گوشه برآید چون این نکته ادا کردم بعضی از اهل تعصب فنته انگیختند و در دامنم آویختند که این دعوی نیست غیر لاف و گزاف والا اینک کمان واینک مصاف هم در آن وقت متوجه شدم و طرح این نسخه انداختم چنانکه مجمع البحرین و تجنیسات بیکجای جمع آمدند و با وجود این تکلیف ما لایلزم ذو قافیتین هم ملازم آن کردم که اگر در مقابل تجنیسات او خوانند بر وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن که رمل مسدس محذوف است جواب آن باشد با زیادتی صنعت ذو بحرین و ذوقافیتین و اگر در مقابل مجمع البحرین او خوانند بر وزن مفتعلن مفتعلن فاعلن که بحر سریع مسدس مطوی مکشوف است و بحر رمل مسدس محذوف در تحت اوست جواب آن باشد با زیادتی صنعت تجنیسات و دیگر التزامات که در آن دو نسخه نیست و بهمت شاه اولیا که صاحب قبضه اصحاب فن و سرچشمه ارباب سخن اوست این مقصود بحصول و این مأمول بوصول پیوست و این نسخه موسوم گشت به سحر حلال و الحمدالله رب العالمین و الصلوة و السلام علی خاتم النبیین و الایمة المعصومین الطیبین الطاهرین و سلم تسلیما کثیرا

اهلی شیرازی

بخش ۲ - سحر حلال مولانا اهلی شیرازی

ای همه عالم بر تو بی شکوهرفعت خاک در تو بیش کوه

شعرِ فارسی

شاعران

قالب‌های شعری

شعرها

بخش ۲۵ - زاری کردن پروانه از فراق شمع

بخش ۲۶ - صفت شب گذراندن پروانه

بخش ۲۷ - مناجات کردن پروانه

بخش ۲۸ - مژده دادن هاتف غیبی پروانه را

بخش ۲۹ - زاری شمع از فراق پروانه

بخش ۳۰ - بیمار شدن شمع و شکایت کردن از فلک

بخش ۳۱ - آگاهی عنبر و کافور از حال شمع

قصیدهٔ شمارهٔ ۴۳ - در وداع ماه رمضان

بخش ۳۲ - گفتن شمع راز خود را به خادمان

بخش ۳۳ - نصیحت کردن کافور شمع را

بخش ۳۴ - خطاب شمع با کافور و استعانت از او

بخش ۳۵ - دلجویی و چاره سازی عنبر شمع را

بخش ۳۶ - بونهادن عنبر بر آتش و خبر یافتن از پروانه

بخش ۳۷ - تضرع کردن شمع پیش عنبر و التماس مواصلت با پروانه

بخش ۳۸ - رسول فرستادن شمع نور را بسوی پروانه

بخش ۳۹ - بیرون آمدن شمع از پرده فانوس و روان شدن نور بجستجوی پروانه

بخش ۴۰ - یافتن نور پروانه را بحالت زار و حال شمع را در عشق با او گفتن

بخش ۴۱ - دلالت کردن نور، پروانه را بسوی شمع

قصیدهٔ شمارهٔ ۴۴ - در مدح شمس‌الدین حسین علکانی

بخش ۴۲ - بهم رسیدن پروانه و شمع و فدا کردن پروانه خود را

بخش ۴۳ - ماتمداری شمع برای پروانه و جان بجانان سپردن

بخش ۴۴ - خاتمت کتاب

بخش ۱ - دیباچه

بخش ۲ - سحر حلال مولانا اهلی شیرازی