شاعر

عبادی مروزی

۳۰ شعر

قطب الدّین ابو منصور مظفر بن اردشیر سنجی عبادی مروزی (زاده به سال ۴۹۱ هجری قمری در روستای سنج عباد از قراء مرو، درگذشته به سال ۵۴۷ هجری قمری در عسکر خوزستان) ملقب به امیر و معروف به امیر قطب‌الدین یا قطب عبادى، واعظ، فقیه و محدث قرن ششم هجری است.

ادامهٔ زندگی‌نامه

وى از نصرالله خشنامى و عبدالغفار شیروى و عده‌اى دیگر حدیث شنید. او از طرف سلطان سنجر به بغداد رفت و مدت سه سال در جامع قصر و در دارالسلطنه به وعظ پرداخت و مردم بر گردش ازدحام مى‌نمودند. او در جامع قصر املاى حدیث مى‌کرد. ابن اخضر و حمزه بن قبیطى و محمد بن مکرم از وى حدیث روایت کرده‌اند. نیکویى و حسن وعظ وى ضرب‌المثل بود. ابن جوزى گوید: که او زیباکلام بود و از مواعظ او مجلداتى گردآورى کرده‌اند. ابوسعد سمعانى گوید: که از او رساله‌اى در «شرب الخمر» دیده است.

کتاب مناقب الصوفیهٔ عبادی مروزی از روی نسخهٔ آماده شده به همت خانم اکرم شفایی قابل دریافت از وبگاه تصوف ایرانی در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

دفترها و مجموعه‌ها

مناقب الصوفیه۳۰ شعر

شعرهای عبادی مروزی

همهٔ شاعران

بخش ۱ - بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ و به نَسْتَعِینُ

قال الامام ابومنصور المظفر بن اردشیر العبادی رحمة علیه رسالته من التصوف

بخش ۲ - آغاز سخن

شکر و سپاس خداوندی را که به خداوندی سزاست و حمد و ثنا پادشاهی را که در خداوندی سزای ثناست خداوندی که این سقف رفیع برکشیده اوست و این فرش وضیع گستریده اوستو صد هزار صلوات و تحیات به جان پاک و روضه خاک مصطفی باد که سید انبیاست و شفیع روز قضاست و بر صحابه و اهل بیت وی که محبت ایشان سبب ماست و سلم تسلیما کثیرا

بخش ۳ - فصل: در بیان تصوف

مشایخ عصر را کلمات متفاوت است در معنی تصوف و درماهیت او بر یک حقیقت متفق نشده اند از آنکه اتفاق در ماهیت چیزی بعد از اطلاع تواند بود بر حقیقت او که محمود بود یا موصوفاما صفت کمال هر کس را بر حقیقت او اطلاع حاصل نشود الا چنان که او بود بر قدر نظر خود مطلع گردد و درحد فهم خود عبارت کند از آن چیز

بخش ۴ - باب در فضل صوفی

بدان که فضل صوفی بر دیگر آدمیان از سه وجه تواند بود از کتاب و از سنت و از عقل و این هر سه در سه فصل یاد کنیم

بخش ۵ - فصل اول: از روی کتاب

بدان که ابتدای احوال این جماعت از عهد رسول ظاهر شده است که در روزگار او جماعتی بوده اند از متصوفه که همه معانی تصوف دریشان جمع بود این طریق از آن عهد ممهد شد و همچنین خواهد بود الی یوم القیامةو این جمع متفرق نشوند و از هم منقطع نگردند و همه درهم بسته باشند چون حق سبحانه و تعالی با یکی از ایشان خطابی کند همه در آن شریک باشند ذکر ایشان در محکم کتاب رفته است رجال لا تلهیهم تجارة و لابیع عن ذکر الله مردانی که تجارت ایشان را مانع نیاید از پرستش ما وجایی دیگر جمله اهل ایمان را یاد کرد و جماعتی را مخصوص گردانید که من المؤمنین رجال صدقو ما عاهدوا الله علیهاز مومنان بعضی مردانند که راه صدق سپردند و ملازم وفا باشند و ملازمت طریق صدق و حفظ عهد و ترک دنیا و مواظبت بر ذکر حق تعالی تصوف است هر که این طریق سپرد صوفی است و مقصود او در این آیت ایشانند

بخش ۶ - فصل دوم: از روی سنت

رسول ‑صلی الله علیه و سلم و آله - فرموده است که بهترین خلق کسانی اند معرض باشند و از خلق دور و به حق نزدیک واین صفت اهل تصوف استو نیز گفته است خدای‑ عزوجل ‑ را بندگانی اند که ایشان را نبوت و شهادت نباشد اما در درجه انبیا و شهدا باشند روز قیامت نور دل ایشان غالب باشد بر همه انوار گفتند یا رسول الله ایشان چه قوم باشند گفت کسانی که هرگز دل در دنیا نبندند و برای قوت خود رنجور نباشند و به هیچ سبب از حق تعالی باز نمانند و همیشه راه توکل سپرند به تن با خلق باشند و به دل با حق هر کجا ازیشان یکی باشد هرگز آنجا عذاب نرسد و بلا راه نیابد نور حق باشد در تاریکیها

بخش ۷ - فصل سوم: در تفضیل ایشان از روی عقل

هر آنکه ظاهر و باطن آراسته گردانید بهترین خلق او باشد و این معنی در ده خصلت پدید آیداول طمع بریدن از فضول دنیا که دنیا را خسیس خوانده اند که قل متاع الدنیا قلیل و قصور همت بر خسیس نشان خست باشد و ترک او نشان علو همت و حق تعالی همت عالی دوست دارد و خسیس را دشمن داردان الله تعالی یحب معالی الامور و اشرافها و یبغض سفافها

بخش ۸ - اصل اول از رکن اول: در بیان احوال و اعمال ایشان در معاملات ظاهر

بدان که روزگار ایشان پیوسته مقصور باشد بر اعمال پسندیده و متابعت سنت و موافقت شریعتو گفته ایم که معاملات ایشان بر دو قسم است یکی ظاهر و یکی باطنمعاملات ظاهر پیراهن صورت است به مدد مجاهدت در راه ریاضت و این کلمات بود که درین فصل یاد می کنیم

بخش ۹ - فصل اول: در زهد

بدانکه بهترین اعمال و نیکوترین افعال بنده را زهد است و زهد دور بودن است از آنچه سخط شرع بدان پیوسته باشد و احتراز گزیر بود از وی و ابتدا قدم در اسلام ترک زیادتهاست و حقیقت زهد ترک زیادتیها است که مانع دین است و قال من حسن اسلام المرء ترکه ما لا یعنیهو اگر کسی خواهد که داد شریعت بدهد آن اولی تر که به وجهی دهد که شریعت فرموده باشد

بخش ۱۰ - فصل دوم: در تقوی

بدان که هیچ قوم بر حق تعالی عزیزتر ازین قوم که اهل تقوی اند نیست که ان اکرمکم عند الله اتقیکمرسول گفته است بهترین خلق آل من اند گفتند یا رسول الله آل تو کیست گفت اهل تقوی

بخش ۱۱ - فصل سوم: در آداب طهارت

بدان که بنیاد اسلام بر پاکی نهاده استقال النبی بنی الاسلام علی النظافة و پاکی طهارت آب است و اصل عبادت نماز است قال النبی‑علیه الصلوة والسلام‑الصلوة عماد الدین و اصل عبادت نماز استنماز حضورست و حضور بی طهارت راستنیاید و این طهارت به غفلت نتوان کرد نخست جمعیت دل باید و آن نیت است و طهارتبی نیت درست نبود که اعمال بالنیاتعمل به منزلت جسم است و نیت به مثابت روح و جسم بی روح دفن را شاید و روح بی کالبد شریف است‑که هر چه به خود قایم بود شرف او اصلی بود هرگز بنرسد وهر چه به دیگری قایم بود شرف او به قوام او تعلق دارد چون از آن قاعده بیفتد آن شرف باطل شود عمل به نیت قایم است شرف او نیت باشد و نیت به خود قایم است شرف او به نفس خود است نیت بی عملصاحب قدر است و عمل بی او بی خطر است واز اینجا فرمود رسول نیة المؤمن من ابلغ من عمله

بخش ۱۲ - فصل چهارم: در ذکر کردن ایشان

بدان که حق تعالی اهل حقیقت را به هیچ کار چندان نفرمود که بر ذکر خود که یا ایها الذین آمنوااذکرو الله ذکرا کثیرا ذکر بسیار حضور و دوستی است کسی که چیزی را دوست دارد همگی خود بدو دهد قال رسول الله من احب شییا اکثر ذکره تا در دل محبت حق تعالی پدید نیاید زبان به ذکر او حرکت نکند پس ذکر تبع محبت است و محبت کار دل استحق تعالی چون خواهد که ظاهری را با باطن در دوستی شرکت دهد دوستی شرکت دهد دوستی در باطن بنده نهد و ذکر در ظاهر پیدا کند تا ظاهر به زبان یاد می کند و باطن بنده نهد و ذکر در ظاهر پیدا کند تا ظاهر به زبان یاد می کندو باطن به دل دوست می دارد و چندان که ذکر می افزاید دولت قربت بر درگاه حق می افزاید

بخش ۱۳ - فصل پنجم: در مجاهدت

بدان که هیچ راهی که آدمی در وی قدم زند نیکوتر و پاکتر از مجاهدت نیست و مجاهدت مخالفت است هر چیزیرا که رقم انسانیت بر وی باشد و ثمره او راه نمودن است به حق تعالی والذین جاهدو فینا لنهدینهم سبلنا چون کسی برای او همه چیزها را دست بدارد لابد او نیز همه نیکوییها به وی رساند قالرسول الله من کان لله کان الله له و هر راه که آدمی بر آن رود وی را در آن طمع باشد و هوای او در آن مجال یابد و نفس اورا در آن نصیب بود الا راه مجاهدت که هوا در دیگر راهها زنده باشد و در مجاهدت بمیرد پسمجاهدت سبب عزل انسانیت است و تخم کشف اسرار حقیقتنهاد آدمی آن گه پاک شود که در دریای مجاهدت افتد کسی که در مجاهدت بر خود بسته دارد لشکر هوی وی را به غارت برداردو بر وی غالب شود وملازم طمع و متابع شهوت و موافق غضب گردد و ریا بر او مستولی شود تا هر چه کند برای خلق کند و این چنین کس هرگز حلاوت ایمان نیابد اما چون به مجاهدت درآید و در بدایت روزگار خود را تربیت کند به مراقبت و ظاهر خود بپیراید به مجاهدت شجره حقیقت در دل او رسته شود و خارستان معصیت در درون سوخته گردد فتوح غیب حاصل آید

بخش ۱۴ - اصل دوم: در احوال ظاهر ایشان

و درین اصل شرحی از احوال ایشان گفته آیدکه ایشان را احوالی است بر خلاف آنچه خلق را معتاد است و مدار آن جمله بر سنت استهیچ چیز از احوال ایشان از فعل یا از قول رسول و از سنت او خالی نیست

بخش ۱۵ - فصل اول: در جامهٔ مرقع پوشیدن

بدان که عادت سالکان و مفردان متصوفه آن است که مرقع پوشند برای خشونت را از آنکه هر جامه فاخرکه مردم در پوشند رعونت اوبدان زنده شود تکبر در وی پدید آید پس از بهر آنکه تا شکستگی در مراد نفس ایشان پدید آید مخالفت اختیار بشریت را مرقع پوشند تاهر گه چه در پاره های مختلف می نگرند منکسر و متواضع می شوندو نیز جامه فاخر پوشند که نه بریشان حرام است اما آنگه پوشند که کهنه و نو در دل ایشان یکسان بود پسبرای دیده خلق را جامه یک رنگ یک پاره بر روی کهنه خود فرو کشند

بخش ۱۶ - فصل دوم: در خوشدلی و خوشرویی

بدان که خوش رویی فرع خوشدلی استکسی که دل او خوش باشد روی او همیشه گشاده باشدخوشدلی را اسباب است یکی قطع طمع دیگر قمع حرص سدیگر ترک حسد و حقد چهارم رضا به قضا پنجم اعتماد بر حق تعالی

بخش ۱۷ - فصل سوم: در خرده‌های ایشان

بدان که متصوفه را الفاظ است و دقیقه ها در سخن و خرده ها در احوال که هر غافلی بدان واقف نشود و آن از کتاب و سنت بیرون نیستهر چه موافق شرع نباشد هر کس که آن کند مخطی بود و کسی که موافق بود حق تعالی وی را نگاه دارد و ایشان توفیق از حضرت یافته اند پس در حمایت حفظ او باشند

بخش ۱۸ - فصل چهارم: در اخلاق ایشان

بدان که متصوفه پیوسته بر مکاره صبور باشند و اظهار جزع نکنند و آن صبر است و صبر از کمال ایمان باشددر خبر است که رسول گفت سر ایمان صبر است بر مکاره روزگار

بخش ۱۹ - فصل پنجم: در صحبت ایشان

بدان که صحبت کاری عزیز استو آن را شرایط است تا مرد در آن درست آیدو معظم ترین آن ترک خصومت و قطع اعتراض استدر همه کارها از آنکه صحبت یاری دادن استبه همه روی و بار کشیدن است به همه وجه و این کسی را مسلم شود که در معرفت حق تعالی راسخ قدم باشد تا اگر کاری بیند که معتاد نبودداند که نتیجه تقدیر است بدان اعتراض نکند

بخش ۲۰ - رکن دوم: در مناقب متصوفه

و درین رکن سخن گوییم در آنچه تعلق به باطن دارد از اعمال و احوال و تحقیق در دو اصل پدید کنیم هراصلی در پنج فصل به توفیق ایزد تعالی و تقدس

بخش ۲۱ - اصل اول: و در پنج فصل یاد کنیم - فصل اول: در توکل

بدان که توکل بر چهار نوع استیکی در نفس که خیر خود در صحبت او داند و این توکلجاهلان است

بخش ۲۲ - فصل دوم: در صدق

بدان صدق خصلتی پسندیده است و حق تعالی اهل صدق را یاد کرده است و بریشان ثنا گفته که رجال صدقوا ما عاهدوا الله علیهو خلایق را فرمود که رغبت نمایند در صحبت اهل صدق که یا ایها الذین آمنوا اتقواالله و کونوا مع الصادقینو رسول گفته است که هیچ نام بر مؤمن نیفتد نیکوتر از صدق که چون بنده در دنیا بدان نام معروف گشت حق تعالی نام او در جریره صدیقان اثبات کند و به برکات این نام قربت حق تعالی بیابد

بخش ۲۳ - فصل سوم: در یقین

بدان که نیکوترین خلعتی که حق تعالی آدمی را به آن ارزانی دارد خاصه متصوفه را خلعت یقین است و یقین همه خلایق را فضل است و ایشان را فرض است ازآنکه تصوف قطع علایق است و قطع علایق جز به مدد یقین حاصل نیاید که چشم دل گشاده شود به کمال قدرت جبروت هر چه او خواهد همه آن باشد برخلاف ارادت او هیچ کار نباشدیقینی در آن حاصل آیدبه مدد آن یقین از همه کاری اعراض کند و بر طریق استقامت بر عتبه عبودیت ملازمت نماید و راحت و فتوح از حضرت عزت وی را متواتر شود که رسول گفته است که حق تعالی راحت و فرج در یقین نهاده است هر که راحت آخرت می طلبد وی را ملازم یقین باید بود تا جمال ایمان ببیند و خلعت هدایت بیابد امروزش فراغت باشد فردا نجات و سعادت بیابد والذین یؤمنون بما انزل الیک و ما انزل من قبلک و بالآخرة هم یوقنون اولیک علی هدی من ربهم و اولیک هم المفلحون

بخش ۲۴ - فصل چهارم: در رضا

بدان که مرد چون صاحب یقین شد همیشه راضی باشد به قضا و متصوفه را هیچ صفت نیکوتر از رضا نیست در همه احوال چنانکه بر هیچ اعتراض نکنندپیوسته راضی باشندو رضای حق تعالی بدان حاصل آید که به قضای او راضی باشند رضی الله عنهم و رضوا عنه