۲ - النوبة الثالثة
قوله أ هم یقسمون رحمت ربک نحن قسمنا صنادید قریش از سر سبکباری و طیش میگفتند که از همه عالم کلاه نبوت و افسر رسالت بر یتیم بو طالب نهادند اگر این حدیث راست بودی و این پیغام درست پیغ...
ابوالفضل رشید الدین میبدی نویسنده و مفسر قرآن در نیمه اول قرن ششم است. مهمترین اثر وی تفسیر کشف الاسرار و عدة الابرار است. کشف الاسرار و عدةالابرار تفسیر بزرگ مشروحی است بر قرآن که تألیف آن در اوایل سال ۵۲۰ هجری آغاز شده است. این کتاب بر اساس تفسیر الهروی خواجه عبدالله انصاری (که هم اکنون در دست نیست) و در ده جلد نوشته شدهاست. این کتاب به تفسیر خواجه عبدالله انصاری نیز معروف است و در گذشته به اشتباه آن را به خواجه عبدالله انصاری یا سعدالدین تفتازانی نسبت دادهاند اما به مدد تحقیق علیاصغر حکمت نویسندهٔ اصلی آن معلوم شده است. رشیدالدین میبدی در این کتاب ابتدا بخشی از آیات را بدون توضیح به فارسی روان ترجمه کرده (النوبة الاولی)، سپس عقاید مفسرین و تحقیقات اهل فن را دربارهٔ تفسیر همان قسمت شرح میدهد (النوبة الثانیة) و در بخش سوم به بیان نکات عرفانی خصوصاً به نقل از استاد خود خواجه عبدالله انصاری میپردازد (النوبة الثالثة) و عموماً در این بخش زیبایی نثر فارسی میبدی به چشم میآید. متن تفسیر کشف الاسرار به مدد متن منتشر شده از طریق کتابخانهٔ تصوف که به همت سرکار خانم زهرا خالوئی تهیه شده است در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
قوله أ هم یقسمون رحمت ربک نحن قسمنا صنادید قریش از سر سبکباری و طیش میگفتند که از همه عالم کلاه نبوت و افسر رسالت بر یتیم بو طالب نهادند اگر این حدیث راست بودی و این پیغام درست پیغ...
قوله و لقد اخترناهم علی علم علی العالمین اخترناهم علی علم بمحبة قلوبهم لنا مع کثرة ذنوبهم فینا و اخترناهم علی علم مما نودع عندهم من اسرارنا و نکاشفهم به من حقایق حقنا هر چند که نزو...
قوله تعالی ثم جعلناک علی شریعة من الأمر فاتبعها ای افردناک بلطایف فاعرفها و سننا لک طرایق فاسلکها و أثبتنا لک حقایق فلا تتجاوزها و لا تجنح الی متابعة غیرک إنهم لن یغنوا عنک من الله...
قوله تعالی و یوم یعرض الذین کفروا علی النار أذهبتم طیباتکم الایة لما وصف الله الکافرین بالتمتع بالطیبات فی الدنیا آثر النبی ص و اصحابه و الصالحون اجتناب اللذات فی الدنیا رجاء ثواب ...
قوله تعالی فاعلم أنه لا إله إلا الله بدان که این کلمه توحید مایه دین است و اسلام را رکن مهین است حصار امانست و شعار اهل ایمان است و مفتاح جنانست بی گفتار این کلمه نه اسلامست نه سلا...
قوله تعالی لقد رضی الله عن المؤمنین إذ یبایعونک تحت الشجرة بدان که قصه بیعة الرضوان اصحاب شجرة قصه ای عظیم است و کاری بزرگ که در هیچ وقت از اوقات عهد اسلام و در عصر رسالت مثل آن نر...
قوله إنما المؤمنون إخوة ای پدید آرنده هر موجودی ای پذیرنده هر دودی ای کرمت بندگان را بروزی ضامن ای ملک تو از فنا و زوال ایمن عزیز کرده تو کس خوار نکند بر کشیده تو کس نگونسار نکند ب...
قوله و جاءت سکرة الموت بالحق بدان ای جوانمرد که از عهد آدم تا فناء عالم کس از مرگ نرست تو نیز نخواهی رست الموت کأس و کل الناس شاربه روزگاری که آدم را وفا نداشت ترا کی وفا دارد عمری...
قوله و من کل شی ء خلقنا زوجین در ضمن این آیت اثبات فردانیت و وحدانیت خداوند است جل جلاله و تقدست اسماؤه و تعالت صفاته هر چه آفرید از محدثات و مکونات همه جفت آفرید قرین یکدیگر یا ضد...
قوله و لمن خاف مقام ربه جنتان نعیم باقی و ملک جاودانی و قرب حضرت الهی کسی را بود که در همه حال از الله ترسد و احوال و اهوال رستاخیز همواره پیش چشم خویش دارد خوف و خشیت چراغ دل است ...
قوله أ فرأیتم ما تمنون أ أنتم تخلقونه أم نحن الخالقون حضرت حق جل جلاله و تقدست اسمایه و تعالت صفاته درین آیت کریمه کلام قدیم ازلی اظهار قدرت خویش میکند بر عالمیان در آفرینش ایشان ت...
قوله أ لم یأن للذین آمنوا أن تخشع قلوبهم لذکر الله الآیة فرمان درگاه عزت است و خطاب حضرت الهیت بساکنان سرای آدمیت و خویشتن بینان عالم انسانیت که هنوز گاه آن نیامد که عمامه خواجگی ا...
قوله تعالی یا أیها الذین آمنوا إذا قیل لکم تفسحوا فی المجالس فافسحوا یفسح الله لکم بعضی مفسران گفته اند فافسحوا یفسح الله لکم فی القبور اگر میخواهی که فردا چون در خاکت نهند گور بر ...
للفقراء المهاجرین الآیة مفهوم این آیت صفت و سیرت مهاجر انست که غریبان این سرای اند و شهیدان آن سرای سلاطین دولت اند و در خانه ایشان نانی نه امیران مملکت اند و در بر کهنه ای نه آفتا...
قوله تعالی هو الذی أنزل علیک الکتاب یعنی القرآن منه ای من القرآن آیات محکمات ای متقنات مبینات مفصلات لا اشکال فی لفظهن و ظاهرهن یعمل بهن میگوید این قرآن بعضی محکمات است و بعضی متشا...
قوله تعالی و ابتلوا الیتامی الآیة این آیت در شأن ثابت بن رفاعه و عم وی فرو آمد رفاعه از دنیا بیرون شد ثابت یتیم ماند و عم وی بر وی قیم بود بر مصطفی ص شد گفت یا رسول الله پسر دارم ی...
قوله تعالی یسیلونک ما ذا أحل لهم الآیة ابو رافع روایت کند که جبرییل ع فرو آمد بر در سرای پیغامبر ع بایستاد و دستوری خواست تا در شود رسول ع او را دستوری داد جبرییل هم چنان ایستاده ب...
قوله تعالی أ لم یروا کم أهلکنا من قبلهم من قرن این رؤیت علم و اخبار است کافران مکه را میگوید نمی دانند و خبر نکرده اند ایشان را که ما پیش از ایشان از عهد آدم تا به نوح و پس از نوح ...
قوله تعالی و لقد خلقناکم ثم صورناکم الایة اقوال مفسران درین آیت مختلف است قومی گفتند این خلق آدم است و تصویر وی یعنی خلقنا اباکم و صورنا اباکم یعنی آدم ع بحکم آنکه فرزندان همه از ا...
قوله تعالی إذ تستغیثون ربکم ای تستجیرون به من عدوکم و تسیلونه النصرة علیهم الاستغاثة طلب الغوثة و هی سد الخلة فی شدة الحاجة و قیل الاستغاثة طلب الغوث و هو التخلیص من المکروه و قیل ...
قوله تعالی و إن نکثوا أیمانهم ای نقضوا عهودهم التی بینهم و بین رسول الله ص قبل اجله و طعنوا فی دینکم عابوا دینکم الاسلام قال الزجاج الطعن فی الدین نسبة النبی ص الی الکذب و ان القرآ...
قوله تعالی إن الذین آمنوا و عملوا الصالحات ای الطاعات فیما بینهم و بین ربهم یهدیهم ربهم الی الجنة بسبب ایمانهم فی الدنیا میگوید ایشان که ایمان آوردند و در دنیا نیک مردان و نیکوکارا...
قوله تعالی فلعلک تارک سبب نزول این آیت آن بود که کفار مکة گفتند یا محمد ایتنا بکتاب لیس فیه سب آلهتنا و لا عیبها حتی نتبعک و نجالسک ما را کتابی آر بیرون ازین قرآن که در آن عیب بتان...
قوله تعالی و تقدس إذ قالوا لیوسف و أخوه این لام لام قسم است تقدیره و الله لیوسف و اخوه أحب إلی أبینا منا و روا باشد که گویند لام تأکید است که در اوصاف شود نه در اسماء چنانک گویند ا...