شعرِ فارسی

آورده اند که مرد معلمى از شهر خود بیرون آمده بود و روى بصحرا و قراء نمود که شاید تحصیل و کسب معاشى کند الحاصل بچندین قریه و آبادى وارد شد و از هیچ جا گشادى و فتوحى ندید در این حالت فکر میکرد و میرفت تا اینکه بده و قریه یى رسید و در آنجا جمعى از کدخدایان و ریش سفیدان را دید که اجتماع دارند و صحبت میکنند آن معلم با خود گفت که در اینجا فکرى توان یافت و حیله یى توان ساخت کمى پیش آمد و بر آن جماعت سلام کرد و بنیاد تعریف و توصیف نمود و گفت الحمد الله که خداى تبارک و تعالى چنین موضعى با صفا و خوش آب و هوا را بشما عطا و ارزانى فرموده و فضاى سما را در این نقطه بواسطه ى وجود و بودن نفوس صالحه نسبت باهل دهات دیگر تفضیل نموده است اى کدخدایان من این قریه را چنان یافتم که میباید میوه ى آن بسیار رنکین و شیرین بوده باشد گفتند بلى چنین است پس از آن معلم گفت که اگر این کوه در برابر ده واقع نمى شد البته میوه و حاصل این موضع رنگین تر و خوش بوتر میشد و عجب مى دارم از شماها که چرا این کوه را از پیش بر نمیدارید و آن جماعت را چنان تحریک کرد که مگر کوه را از پیش مى توان برداشت پس بآن مرد گفتند که چگونه کوه را مى توان از پیش برداشت و اگر تو در این باب تدبیرى بخاطرت میرسد بیان کن تا در سعى و اجراى آن بکوشیم آن معلم گفت بنده چند روزى در خدمت شماها خواهم بود زیرا بنده مدتى است که مسافرم و موضعى باین خوبى و با صفایى و خوش هوایى ندیده ام و در این موضع مرا فرح و سرورى روى نمود و در دلم افتاده است که از براى شماها این کوه را علاجى نمایم پس آن جماعت تکلیف ضیافت بآن مرد کردند و هر یک نوبتى از براى ضیافت و مهماندارى او بر خود قرار داده و شروع در مهمانى کردند از قضا شبى در خانه ى مردى مهمانى بود و جمعى با آن مرد صحبت میداشتند آن مرد با خود گفت که اکنون چند روز شده است که از وعده میگذرد و نزدیک شده است که تو را ببرداشتن کوه تکلیف کنند و بر حسب قول و وعده باید کوه را از براى آنها بردارى الحال باید فکرى کرد تا چند روز دیگر در این موضع بمانى و معیشت بگذرانى دیگر باره بخانه ى مکر فرو رفت و حیله یى بخاطرش رسید و گفت حیف از شما که در میان خود معلمى ندارید که اطفال شما را تعلیم دهد و همه را صاحب دانش نماید تا باندک زمانى هر یک علیحده نادره ى عصر گردند پس از شنیدن این گفتار گفتند که در این موضع کسى نیست و از جاى دیگر هم کسى باین مکان و موضع نیاید و اگر چنانچه شما محبت نموده توجه کنید بناى خیرى گذاشته اید آنمرد دریافت که خوب آنها را خر کرده پس گفت بنده را پادشاه امرى فرموده است و من میخواهم که بخدمت پادشاه قیام نمایم ایشان گفتند که پادشاه چه خدمتى بشما فرموده آنمرد در جواب گفت کتابى فرموده که شرح نسخه یى بر آن نویسم و میگردم که جایى با آب و هوا پیدا نماید تا که اسباب مسرت و نشاط دماغ بهم رسانیده و در آن موضع نشسته و بآن امر قیام نمایم وگرنه از مهربانى و محبت شما بسیار ممنون بوده بجایى نمى رفتم ایشان گفتند که شما خود میفرمایید این موضع بحسب آب و هوا و دلنشینى بینظیر است ممکن است که در این موضع خدمت پادشاهى را بانجام رسانیده و فرزندان ما را هم تعلیم داده باشید پس از تکلیف و گفتگوى بسیار در این خصوص چنان مقرر شد که در هر سنه سه ماه در آن موضع توقف نماید و اطفال ایشان را هم درس بدهد و بعد از آن کوه را در سه سال روزگار بردارد و خرج او را داده و در هر سالى مبلغ شش تومان نقد بعوض حق تعلیم علاوه از اخراجات کار سازى نمایند پس از این قرار آن مرد یکدل در آن موضع نشست و شروع در تعلیم دادن اطفال ایشان نمود و در هر هفته توقعات و تواضعات از ایشان طلب مینمود و ایشان هم لاعلاج بامید برداشتن کوه ناز او را متحمل میشدند و چون مدت سه سال تمام شد آن مرد مبلغى مال جمع کرده بود پس از مدت مذکور اهالى قریه همه نزد آن مرد آمده گفتند که اى معلم بمصداق الوعددین میباید امروز این کوه را از جا بردارى آن مرد معلم گفت بلى اکنون ما نیز اطفال شما را تعلیم کرده ایم و کتاب پادشاه هم تمام شده و میخواهم که بنزد پادشاه بروم پس از آن اگر حیات عاریه باقى باشد بخدمت شما میرسم و شما توجه کنید و این وجه را که شرط کرده اید بحقیر شفقت کنید تا من هم این کوه را از جهت شما بردارم پس از این آن مرد زر معینى را آورده بآن مرد دادند و او گفت بروید بخانه هاى خود هر قدر طناب و ریسمان که دارید بیاورید ایشان هم رفتند و هر قدر ریسمان و طناب که داشند تمامى آوردند و آن مرد همه را بر یکدیگر گره داده بر دور کوه انداخت چون ریسمان کم و کوتاه بود و بدور کوه نمیرسید باز بیعقلان فرستادند بشهر و ریسمان بسیار خریدند و آوردند بدور کوه انداختند و نشست و پشت بکوه داده گفت حالا قوت نمایید و کوه را بردارید و بر پشت من گذارید تا برویم و بدور اندازیم آن جماعت بیعقل که عدد آنها بقدر سیصد نفر بودند آمده و هر چند قوت نمودند نتوانستند که یکپارچه از کوه بردارند تا چه جایى که کوه را بردارند و بر پشت معلم گذارند آن مرد گفت شماها چقدر کاهل و بیکاره اید آخر همه یکباره درست قوت کنید تا که این کوه را برداشته و بر پشت من گذارید باز هر قدر قوت نمودند آن کوه حرکت نکرد بالاخره بتنگ آمدند و گفتند اى مرد کم عقل نادان ما چگونه میتوانیم این کوه را برداریم آن مرد گفت من بیعقل نیستم شما بیعقلید زیرا که سیصد نفر جمع شده اید و نمیتوانید کوه را بردارید و بدوش من گذارید با وجود این توقع دارید که من تنها بردارم بعد از شنیدن این قول آن جماعت باز از بیعقلى تصدیق کردند و گفتند که درست است و راست میگوید چه باید کرد آن مرد معلم گفت باید صبر و تحمل نمود که تا جمعیتى بیشتر از شما بهم رسد و آنوقت کوه را بردارید و بر پشت من نهید تا ببرم بجاى دیگر نهم پس مردم آن قریه با معلم قرار کار را چنین قرار دادند بارى حالا اى موش خوب و واضح بدان که هر چه بر سر تو آمده و میآید همه از سبب تکبر و خودسرى و نادانى خودت بوده که بر تو واقع شده والا هرگز آدم شکسته نفس و بردبار ضرر نکرده است و ببلا مبتلا نشده و نمى شود بلکه همیشه سالم خواهد بود

حکایت ۲۵

و دیگر گفته اند

آورده اند که پادشاهى در ملک روم بود و غلامى داشت بسیار زیرک و دانا آن پادشاه روزى خواست که آن غلام را سرمایه اى داده بجانب هندوستان روانه نماید تا جهت او متاعى چند خریدارى کند پس وزیر را طلبید و گفت مبلغ دوازده هزار زر تحویل این غلام کن و در دفتر ثبت نماى تا رفته قدرى اقمشه ى هندى خرید نماید و بیاورد چون وزیر حسب الامر پادشاه زر را تحویل غلام نمود در دفتر باین مضمون ثبت نمود از سر کار پادشاه سفیه و نادان مبلغ دوازده هزار زر تحویل فلان غلام دانشمند گردید و بفلان تاریخ روانه ى هند گشت که بجهت سر کار متاع خریدارى نماید روز دیگر قبض تحویل را با دفتر برداشته نزد پادشاه برد که تا پادشاه قبض را ببیند و برات بدهد چون قبض و ثبت بنظر پادشاه رسید پادشاه ملاحظه نمود و در حال وزیر را طلبید و گفت اى وزیر از من چه سفاهت و بیعقلى بتو ظاهر شده که مرا در دفتر سفیه و نادان نوشته یى وزیر گفت اى پادشاه غلام هندى و زر خرید را که دوازده هزار زر بدهى و روانه ى هند نمایى سفاهت از این بیشتر میشود پادشاه گفت بچه دلیل وزیر گفت بدلیل آنکه غلام سیاه هندى زر خرید که باین سرمایه ى بزرگ معاودت بهند نماید بچه عقل دیگر بار بازگشت باینجا خواهد نمود که محکوم بحکم و بنده ى فرمان شما باشد البته عیب میداند و نقص عقل شمرد که برگردد زیرا که بدون تعب و رنج این سرمایه را مالک شده و مى تواند در مملکت خود باین مبلغ فرمانفرما باشد و در نهایت خوشوقتى گذران نماید پادشاه گفت گمان نمیرود لابد خواهد آمد وزیر گفت اگر معاودت نمود و باز آمد باید آنچه را نسبت بپادشاه ثبت شده حک نمود و بجاى آن غلام را سفیه نوشت خلاصه آنچه وزیر گفت پادشاه نشنید و غلام را روانه ساخت و غلام چون بوطن خود رسید همانجا ساکن و مقیم گردید و بعیش و عشرت مشغول گشت و بازگشت ننمود چون خبر بپادشاه رسید وزیر را طلبید و بسیار تحسین بر رأى و دانش او نمود و بخلع فاخره مخلع گردانید و او را ملقب بنیکو رأى نموده صاحب الفکر خطاب فرمود اى موش در خاطر دارى که میگفتى اگر گرسنه یى خود را بکو کنار خانه برسان شاید که کو کنارى دریابى و لقمه یى بربایى حال دردسر بیش از این مایه ى سفاهت و نادانى باشد پس اگر من بعد از این با تو مهربانى کنم البته نادان و سفیه باشم گربه این را گفت و ناگاه موش را بکشت و بخورد و روانه ى منزل خود گردید

حکایت ۲۶

یا من بدا جمالک فی کل ما بدا

شمارهٔ ۱

بادا هزار جان مقدس تو را فدا

حرز جانهاست نام دلبر ما

شمارهٔ ۲

ما اعزاسمه و ما اعلی

خلیلی لاحت لنا دور سلمی

شمارهٔ ۳

نشان های سلمی شد از دور پیدا

هر چه اسباب جمال است رخ خوب تو را

شمارهٔ ۴

همه بر وجه کمال است کما لا یخفی

چند سوی چمن آیم به هوایت چو صبا

شمارهٔ ۵

یک ره ای سرو سهی قامت رعنا بنما

شرف کعبه بود کوی تو را

شمارهٔ ۶

زاده الله تعالی شرفا

زد به رفتار خوش قدت ره ما

شمارهٔ ۷

رفع الله قدره ابدا

گاه در دل ساز و گه در دیده جا

شمارهٔ ۸

هر دو جای توست ای بدرالدجی

لب لعل تو کام اهل وفا

شمارهٔ ۹

لعلیل الفراق فیه شفا

اگر هر دم زنی صد تیغ بر ما

شمارهٔ ۱۰

بریدن از تو نتوانیم قطعا

احن شوقا الی دیار لقیت فیها جمال سلمی

شمارهٔ ۱۱

که می رساند ازان نواحی نوید لطفی به جانب ما

شد برقع روی تو چو مهت زلف شب آسا

شمارهٔ ۱۲

سبحان قدیر جعل اللیل لباسا

عمری ز رخت بودم با خاطر خوش جانا

شمارهٔ ۱۳

ودعت و اودعت فی قلبی اشجانا

چو اشک خویشتن غلتم میان خاک و خون شب ها

شمارهٔ ۱۴

ز رشک آنکه بینم جام می را لب بر آن لب ها

ریزم ز مژه کوکب بی ماه رخت شب ها

شمارهٔ ۱۵

تاریک شبی دارم با این همه کوکب ها

از خارخار عشق تو در سینه دارم خارها

شمارهٔ ۱۶

هر دم شکفته بر رخم زان خارها گلزارها

تجلی الراح من کاس تصفی الروح فاقبلها

شمارهٔ ۱۷

که می بخشد صفای می فروغ خلوت دل ها

نسیم الصبح زر منی ربی نجد و قبلها

شمارهٔ ۱۸

که بوی دوست می آید ازآن فرسوده منزل ها

هر شب افروخته از آتش دل مشعله ها

شمارهٔ ۱۹

رود از کوی غمت سوی عدم قافله ها

تا بر ورق گل زدی از مشک رقم ها

شمارهٔ ۲۰

در وصف تو بشکست سر جمله قلم ها

ای برده رخت رونق گل ها و سمن ها

شمارهٔ ۲۱

دارد دهن تنگ تو در غنچه سخن ها

ای غمت تخم شادمانی ها

شمارهٔ ۲۲

وصل تو اصل کامرانی ها