گنجینهٔ شعر

شعرِ فارسی

۱۴۱۲۹۲ شعر از شاعران کهن و معاصر — دیوان‌ها را ورق بزن، بیت‌به‌بیت بخوان.

شاعران

همهٔ شاعران

صائب۹۸۷۷ شعر

جلال الدین محمد مولوی۶۳۲۹ شعر

قالب‌های شعری

غزل
قصیده
مثنوی
قطعه
رباعی
دوبیتی

شعرها

۱۴۱۲۹۲ شعر

رضاقلی خان هدایت

بخش ۲۸ - حسن دهلوی قُدِّسَ سِرّه

و هو شیخ نجم الدین حسن از فضلا و عرفا و مرید شاه نظام اولیاست به کمند جذبه محبت امیر خسرو دهلوی مقید و به دلالت او به خدمت شیخ نظام رسید و مآل کارش به حقایق و معارف مختوم گردید عارفی محقق و کاملی مدقق است اشعار خوب دارد تیمنا و تبرکا در ضمن حالش چند بیتی از مقالش نوشته شدمشتاق تو به هیچ جمالی نظر نکرد

رضاقلی خان هدایت

بخش ۲۹ - حکیمی طبسی علیه الرّحمه

حکیمی مشهور به حکیمی و از مریدان سید نسیمی معروف به همت و کریمی و مذکور به محبت صمیمی و از عارفان قدیمی در سنه ۸۸۱ در طبس فوت شد محبوب علی نام داشته از اوستماییم و پیر میکده و کنج دیر او

رضاقلی خان هدایت

بخش ۳۰ - خاقانی شیروانی

وهو افضل الدین ابراهیم بن علی النجار الحقایقی کنیتش ابی بدیل است و بی بدل و عدیل است حکیمی است فاضل و فاضلی است کامل شاعری است عاقل و سالکی است واصل خود گویدبدل من آمدم اندر جهان سنایی را

رضاقلی خان هدایت

بخش ۳۱ - خیام نیشابوری

از مشاهیر حکمای جهان و از نوادر شعرای زمان خود بوده است و با سلطان سنجر سلجوقی بر یک تخت می آسوده وی و خواجه نظام الملک و خواجه حسن صباح در صغر سن با یکدیگر انیس و در یک دبستان همدرس و جلیس بودند و با هم عهد نمودند که روزگار هر یک را تربیت نماید به آن دو نفر طریق شرکت پیماید چون نظام الملک به منصب صدارت و رتبه وزارت رسید حکیم به اقطاع مزرعه ای چند قانع گردید و حسن را همت بلند به داعیه سرفرازی باز داشت بالاخره لوای بزرگی برافراشت که مفصلا در تواریخ مسطور است غرض حکیم به انواع فضایل آراسته و از صفات نکوهیده پیراسته چندی زهدی به کمال داشت و همت بر مجانبت از هوا و هوس می گماشت چندی نیز ابواب ملامت بر رخ گشوده و به طریقه ملامتیه رفتار می نمود مجملا حکیمی است هوشیار ورندیست عالی تبار رباعیاتش متین و بعضی از آنها چنین استرباعیات

رضاقلی خان هدایت

بخش ۳۲ - خلیفه سلطان مازندرانی

وهو زبدة الفضلاء سید علاء الدین حسین از جناب والد از اولاد میر بزرگ است که از اعاظم سادات عالی درجات آن مملکت است و از طرف والده از سادات شهرستان و خود داماد شاه عباس صفوی بوده و در عهد شاه عباس ثانی صدارت نموده جناب علامه خوانساری آقاحسین طاب ثراه تحصیل در خدمت آن جناب کرده از تلامذه ایشان بوده غرض از اکابر فضلاء و علمای عهد خود بوده صفات ستوده داشت در سنه ۱۰۶۴ فوت شد گاهی شعری می گفته این رباعی از آن جناب استحسن تو فزونست به گردت گردم

رضاقلی خان هدایت

بخش ۳۳ - خیال اصفهانی

اسمش میرزا غیاث الدین محمد خلف میرزا صدرا ولد میر محمد باقر داماد متخلص به اشراق است به مصاهرت آقاجمال خوانساری مخصوص بوده و علوم معقول و منقول کسب فرموده به صفات حسنه مسلم اهل زمان خود بوده در غلبه افاغنه در اصفهان در گذشت ترکیب بندی در منقبت گفته اشعار دیگر نیز دارد این چند بیت منسوب به ایشان استاز ازل تا به ابد بینش هر بینایی

رضاقلی خان هدایت

بخش ۳۴ - دوانی کازرونی طابَ ثَراهُ

و هو زبدة الحکما و علامة العلما مولانا جلال الدین محمد بن سعد الدین اسعدالدوانی الکازرونی از مضافات شیراز است و مولد و منشاء مولانا قریه مذکور است نخست در پیش پدر خود علوم ادبیه آموخت بعد از آن به شیراز آمده در مدرسه مولانا محی الدین و خواجه حسن شاه که از تلامذه محقق شریف بودند کسب کمالات کرد بعضی از متداولات را نزد مولانا همام الدین صاحب شرح طوالع دید ودر اکتساب علم حدیث تلمیذ شیخ صفی الدین ایجی گردید و در سن شباب صیت فضایلش گوش زد شیخ و شاب شد در عهد دولت امیرحسن و یعقوب میرزا ترک و تاجیک از دور و نزدیک به خدمتش آمده از اشعه ضمیر منیرش اقتباس انوار کمال می نمودند چندی صدارت یوسف بن میرزا جهانشاه قبول فرموده و بعد استعفا نمود در زمان سلطنت آق قوینلو منصب قضاء فارس من حیث الاستقلال بدان مرجع ارباب کمال تعلق داشت همیشه در میان وی و میر صدر الدین محمد در باب حاشیه شرح تجرید ملاعلی قوشچی اعتراضات بود به هندوستان رفته و بعضی رسالات به نام سلاطین آن مملکت معنون فرموده اموال و اوضاع وافر یافته به ایران مراجعت نمود لهذا خلق در توقیر و تعظیمش بیشتر از پیشتر فزودند چنانچه علامه خود فرمودمرا به تجربه معلوم شد در آخر حال

رضاقلی خان هدایت

بخش ۳۵ - داوود اصفهانی

اسمش میرزا داوود خلف الصدق میرزا عبدالله متخلص به عشق است خود به اسم تخلص می فرماید و سلسله ایشان در ایران معروف و مشهورند سلاطین صفویه مکرر با این سلسله وصلت نموده و همیشه معزز و مکرم بوده اند جناب میرزا داوود به انواع کمالات موصوف و به مصاهرت شاه سلیمان صفوی مشعوف بوده مدت مدیدی تولیت مشهد مقدس رضوی با او بود و سلطان حسین صفوی به وزارت تکلیفش کرده قبول نفرمود در همانجا فوت شد از اشعار آن جناب استبی تو از شعله آه دل دیوانه ما

رضاقلی خان هدایت

بخش ۳۶ - دوایی گیلانی علیه الرحمه

از حکمای متأخرین و از عقلای محققین با اکبر شاه معاصر و اشعارش نادر تقی اوحدی احوال او را خوب نوشته طبابت نیز می کرده غرض این دو بیت از اوستچهل سال هر روز عقل آزمود

جلال الدین محمد مولوی

بخش ۱۰۸ - حکایت صدر جهان بخارا کی هر سایلی کی به زبان بخواستی از صدقهٔ عام بی‌دریغ او محروم شدی و آن دانشمند درویش به فراموشی و فرط حرص و تعجیل به زبان بخواست در موکب صدر جهان از وی رو بگردانید و او هر روز حیلهٔ نو ساختی و خود را گاه زن کردی زیر چادر وگاه نابینا کردی و چشم و روی خود بسته به فراستش بشناختی الی آخره

در بخارا خوی آن خواجیم اجلبود با خواهندگان حسن عمل

رضاقلی خان هدایت

بخش ۳۷ - ذوقی کاشانی

اسمش امیر محمد امین از طایفه ترکمانیه بوده ودر کاشان تحصیل نموده در حکمت از تلامذه ملامیرزا جان شیروانی است و معاصر شاه طهماست صفوی است مدتی سیاحت کرده آخرالامر پا به دامن قناعت درآورده منزوی زاویه فقر و فنا شد در سنه ۹۶۹در لاهیجان گیلان وفات یافت اشعار بسیار دارد این چند بیت از اوستیارب این درد چه درد است که درمانش نیست

رضاقلی خان هدایت

بخش ۳۸ - رضی الدین خشاب نیشابوری

بعضی او را از اهل دارالمؤمنین کاشان دانسته اند وی معاصر شیخ سیف الدین باخرزی و خواجه صاحب دیوان و شاه غیاث الدین بوده و ایشان را تمجید نموده و به شیخ العالم سیف الدین مذکور اخلاص تمام داشته از اوستچو رسی به طور سینا ارنی مگوی و بگذر

رضاقلی خان هدایت

بخش ۳۹ - رفیع الدّین کرمانی

فرزانه ای صاحب کمالات صوری و معنوی از وارستگان و مجردان عهد خود بوده علی قلی خان لگزی در تذکره خود این رباعی را به نام نامی وی قلمی نموده استبا چرخ ستیزه با فلک جنگ مکن

رضاقلی خان هدایت

بخش ۴۰ - روحی سمرقندی

وهو حکیم ابوبکر بن علی از فحول شعرا و مداح ملوک غزنویه بوده و نزد رشید وطواط کسب طریقه سخن نموده مدتها سلاطین را مدحت کرده و در مجلس ایشان به سر برده در اواخر حال به ترک قربت سلاطین گفته و سلک فرزانگی پذیرفته از اوستقطعه

رضاقلی خان هدایت

بخش ۴۱ - رضای شیرازی

اسمش حکیم شاه رضا از فضلا و حکما بوده و سفر هند نموده در زمان اکبرشاه در آن مملکت می زیسته همانجا فوت شد زیاده بر این از حالش معلوم نیست از اوسترباعی

رضاقلی خان هدایت

بخش ۴۲ - رافعی قزوینی

اسمش ابوسعید بابویه بوده و حکیم خاقان او را مدحت نموده فاضلی است عارف و محققی است واقف حکیمی با ایمان و شاعری به ایقان وی والد امام الدین رافعی است و بعضی این قطعه را به پسرش نسبت دهند به هر صورت به یک قطعه از وی اکتفا شد رحمة الله علیهقطعه

رضاقلی خان هدایت

بخش ۴۳ - زکی شیرازی علیه الرّحمة

و هو شیخ عبدالله بن ابی تراب بن بهرام بن زکی بن عبدالله بیجزلست از فحول فضلا و عدول حکما و اکمل عرفای عهد خود بوده قاضی ناصر الدین بیضاوی و قطب الدین علامه و ابوالنجاش ظهیر الدین عبدالرحمن برغش تحصیل فضایل در خدمت آن جناب نموده اند و در رسالة الابرار فی الاخبار الاخیار آمده که او معلم و استاد جمیع فضلا و تمام علمای آن زمان بوده قاضی بیضاوی از کرامت او نقل کرده که وی بعد ازوفات زنده شد و فتوی علمای مصر را جواب نوشته باز درگذشت و بناء علیه وی را ذوالموتین لقب کرده اند قدوقع هذاالأمر فی سنة سبع و سبعین و ستمایة العلم عندالله والعهدة علی الراوی گاهی شعر می فرموده این رباعی به نام اوستدر عالم بی وفا دویدیدم بسی

رضاقلی خان هدایت

بخش ۴۴ - زین الدّین نسوی قُدِّسَ سِرُّه

از محققین و مدققین شهر نساست و آن از توابع دشت خاوران خراسان است شیخ زین الدین نسوی از اعاظم فضلا و عرفا بوده این رباعی منسوب به اوستدر جستن جام جم جهان پیمودم

رضاقلی خان هدایت

بخش ۴۵ - سنائی غزنوی قُدِّسَ سِرُّه

و هو شیخ الحکیم العارف الکامل ابوالمجد مجدود بن آدم الغزنوی از اعاظم محققین و افاخم مدققین است عم زاده رضی الدین لالای غزنوی است و مرید شیخ ابویوسف یعقوب همدانی ظهورش در زمان سلاطین غزنویه و مدت ها مداح سلطان ابراهیم غزنوی بوده سبب انتباهش در کتب مسطور و در افواه مذکور وی را بین الحکما و العرفا پایه اعلی و کمالش از کلامش پیداست بهرام شاه غزنوی خواست که همشیره خود را به وی دهدابا فرمود و قبول ننمود مولوی معنوی در شأن او گفتهترک جوشی کرده ام من نیم خام

رضاقلی خان هدایت

بخش ۴۶ - سوزنی سمرقندی

حکیم شمس الدین محمد بن علی نام و لقبش بوده در بخارا تحصیل کمالات نموده از فحول حکماء و شعرای آن زمان محسوب شده در ایام شباب با وجود فضایل ادراک متعالی اغلب اشعارش به طریق مهاجا و هزالی واقع آمده بالاخره از فیض صحبت جناب حکیم سنایی از اهاجی رکیکه تایب و به تحصیل مراتب عالیه راغب گردید زیارت حرمین الشریفین را دریافت و در سنه پانصد و شصت و نه به عالم دیگر شتافت گویند نسبتش به حضرت سلمان رضی الله عنه می رسد از اوستتا کی ز گردش فلک آبگینه رنگ

جلال الدین محمد مولوی

بخش ۱۰۹ - حکایت آن دو برادر یکی کوسه و یکی امرد در عزب خانه‌ای خفتند شبی اتفاقا امرد خشت‌ها بر مقعد خود انبار کرد عاقبت دباب دب آورد و آن خشت‌ها را به حیله و نرمی از پس او برداشت کودک بیدار شد به جنگ کی این خشت‌ها کو کجا بردی و چرا بردی او گفت تو این خشت‌ها را چرا نهادی الی آخره

امردی و کوسه ای در انجمنآمدند و مجمعی بد در وطن

رضاقلی خان هدایت

بخش ۴۷ - شمس الدّین طبسی عَلَیهِ الرَّحْمَة

قاضی شهر هرات بوده و قاضی منصور فرغانه او را تربیت نموده غرض از اکابر فضلا و از اماجد حکماست وفاتش در سنه ۶۲۶ در هرات این قطعه از اوستبا بدان کم نشین که صحبت بد

رضاقلی خان هدایت

بخش ۴۸ - شهاب الدّین مقتول قُدِّس سِرُّه

اسم شریف آن جناب یحیی و مکنی است به ابوالفتح و به شیخ اشراق مشهور است گویند خواهرزاده جناب شیخ شهاب سهروردی است در هر حال از اکابر مشایخ و از حکمای راسخ بوده تألیفات بدیعه فرموده رساله حکمت اشراق و متن هیاکل بر فضیلت وی شاهدی است عادل در علوم عربیه نیز طاق و در حکمت و احادیث و ریاضی مشهور آفاق در سنه پانصد و هشتاد و هفت در حلب به درجه شهادت رسید مدت عمرش هشتاد و هشت سال نیز گفته اند تصانیفش بسیار است و از آن جمله است مطارحات تلویحات حکمت اشراق لمحات الواح عمادیه هیاکل نوریه مقاومات رمزالوحی مبدء و معاد فارسی بستان القلوب طوارق الانوار نفحات فی الاصول الکلیه در تصوف بارقات الالهیه نغمات السماویه لوامع الانوار رقیم القدسی اعتقاد الحکماء کتاب البصر رسالة العشق رسالة المعراج رساله درجات رساله آواز پر جبرییل رساله صفیر سیمرغ دعوات الکواکب و تسبیحات هیاکل فارسیه شرح اشارات رساله یزدان شناخت رساله در سیمیا گاهی عربیا و فارسیا شعر می فرموده از اوستوإنی فی الظلام رأیت ضوء

رضاقلی خان هدایت

بخش ۴۹ - شرف یزدی

و هو مولانا شرف الدین علی در همه فنون کمالات قصب السبق از همگنان ربودی و مصاحب سلاطین گورکانیه بودی احوال خجسته مآلش در تواریخ مسطور و تصانیفش بین المورخین مشهور حسب الخواهش شاهرخ میرزا تاریخ ظفرنامه تألیف فرموده غرض در طریقت مرید سلطان حسین اخلاطی است کتاب کنه المراد و حلل حقایق التهلیل و مواطن و شرح قصیده برده از آن جناب است در سنه هشتصد و پنجاه و شش در یزد وفات یافت این چند بیت از اشعار فارسیه اوستقطعه