۳ - النوبة الثالثة
قوله تعالی أ لم یروا نه نگرند بدیده سر تا بدایع صنایع بینند نه نگرند بدیده سر تا لطایف وظایف بینند ننگرند بدیده سر تا آیات آفاق بینند ننگرند بدیده سر تا آیات انفس بینند ننگرند بدید...
ابوالفضل رشید الدین میبدی نویسنده و مفسر قرآن در نیمه اول قرن ششم است. مهمترین اثر وی تفسیر کشف الاسرار و عدة الابرار است. کشف الاسرار و عدةالابرار تفسیر بزرگ مشروحی است بر قرآن که تألیف آن در اوایل سال ۵۲۰ هجری آغاز شده است. این کتاب بر اساس تفسیر الهروی خواجه عبدالله انصاری (که هم اکنون در دست نیست) و در ده جلد نوشته شدهاست. این کتاب به تفسیر خواجه عبدالله انصاری نیز معروف است و در گذشته به اشتباه آن را به خواجه عبدالله انصاری یا سعدالدین تفتازانی نسبت دادهاند اما به مدد تحقیق علیاصغر حکمت نویسندهٔ اصلی آن معلوم شده است. رشیدالدین میبدی در این کتاب ابتدا بخشی از آیات را بدون توضیح به فارسی روان ترجمه کرده (النوبة الاولی)، سپس عقاید مفسرین و تحقیقات اهل فن را دربارهٔ تفسیر همان قسمت شرح میدهد (النوبة الثانیة) و در بخش سوم به بیان نکات عرفانی خصوصاً به نقل از استاد خود خواجه عبدالله انصاری میپردازد (النوبة الثالثة) و عموماً در این بخش زیبایی نثر فارسی میبدی به چشم میآید. متن تفسیر کشف الاسرار به مدد متن منتشر شده از طریق کتابخانهٔ تصوف که به همت سرکار خانم زهرا خالوئی تهیه شده است در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
قوله تعالی أ لم یروا نه نگرند بدیده سر تا بدایع صنایع بینند نه نگرند بدیده سر تا لطایف وظایف بینند ننگرند بدیده سر تا آیات آفاق بینند ننگرند بدیده سر تا آیات انفس بینند ننگرند بدید...
قوله تعالی و إن من شیعته لإبراهیم إذ جاء ربه بقلب سلیم ابراهیم از شیعت نوح بود در اصول توحید اگر چه مختلف بودند در فروع دین و شرعیات و در شرایع جمله انبیا اصول دین و توحید یکسانست ...
قوله و وهبنا لداود سلیمان نعم العبد إنه أواب ای نعم العبد لانه اواب الی الله رجاع فی جمیع الاحوال فی النعمة بالشکر و فی المحنة بالصبر نیکو بنده ای که سلیمان بود بازگشت وی در همه حا...
قوله أ فمن شرح الله صدره للإسلام بدانکه دل آدمی را چهار پرده است پرده اول صدر است مستقر عهد اسلام لقوله تعالی أ فمن شرح الله صدره للإسلام پرده دوم قلب است محل نور ایمان لقوله تعالی...
قوله تعالی و قال الذی آمن یا قوم الآیة تمامی سخن مؤمن آل فرعون است نزدیک فرعون سخن بحق گفت و مصطفی علیه الصلاة و السلام فرمود افضل الجهاد کلمة حق عند امیر جایر زبان موعظت بگشاد و ا...
قوله تعالی و من آیاته اللیل و النهار و الشمس و القمر الآیة کلام خداوندی که ملکش را عزل نیست و جدش را هزل نیست عزش را ذل نیست و حکمش را رد نیست او را ند نیست و از وی بد نیست خدایی ک...
قوله تعالی فما أوتیتم من شی ء فمتاع الحیاة الدنیا و ما عند الله خیر و أبقی الایة مفهوم آیت آنست که ایمان راست و توکل درست کسی را بود که در جمله احوال اعتماد بر ضمان الله کند و نظام...
قوله تعالی الأخلاء یومیذ بعضهم لبعض عدو إلا المتقین بدان که مستحق دوستی بحقیقت خدا است و بس زیرا که جمال بر کمال و جلال بی زوال او راست ذات ازلی و صفات سرمدی او راست و وجود بی غایت...
قوله تعالی إن الذین کفروا الآیه مشرکان قریش و جهودان قریظه و نضیر در رسول خدا بدرویشی و بی فرزندی بغمز می دیدند و بمال و فرزندان خویش می نازیدند و در آن با وی مکاثرت می ساختند این ...
قوله تعالی إن الذین یأکلون أموال الیتامی ظلما الآیة این آیت در شأن قیمان مستحل فرو آمد ایشان که مال یتیمان خورند بناحق و این آنست که قیم بیش از آن مزد که وی را بود بمعروف از مال یت...
قوله تعالی و تقدس و اذکروا نعمة الله علیکم این خطاب باصحابه رسول است و با جمله مؤمنان امت تا بقیامت صحابه با رسول خدا بیعت کردند و دین و کتاب و سنت در پذیرفتند از آنکه آیت آمد بود ...
قوله تعالی قل أ غیر الله أتخذ ولیا نزول این آیت بآن بود که کافران قریش رسول ص را دعوت کردند با دین پدران خویش رب العالمین بجواب ایشان این آیت فرستاد که یا محمد ایشان را بگو که جز ا...
قوله تعالی و یا آدم اسکن ای و قلنا له بعد اخراج ابلیس من الجنة یا آدم اسکن أنت و زوجک الجنة ای اتخذاها مسکنا تسکنان فیه پس از آنکه ابلیس نافرمانی کرد و او را از بهشت بیرون کردند با...
قوله تعالی یا أیها الذین آمنوا استجیبوا لله و للرسول استجابت و اجابت یکی است همچون اوقد و استوقد قال الشاعر وداع دعانی من یجیب الی الندی فلم یستجبه عند ذاک مجیب ای فلم یجبه و المعن...
قوله تعالی یا أیها الذین آمنوا لا تتخذوا آباءکم این آیت در شأن قومی آمد که به هجرت آمده بودند و موالاة داشتند با برادران به مکه در دارالشرک و ایشان دست می افکندند و در خبرها ایشان ...
قوله تعالی هو الذی یسیرکم ای یحملکم علی السیر و یجعلکم قادرین علی قطع المسافات فی البر بالازجل و الدواب و البحر بالسفن الجاریة فی البحار البر الارض الواسعة و البحر مستقر الماء قرای...
قوله تعالی إن الذین آمنوا و عملوا الصالحات و أخبتوا إلی ربهم ای تواضعوا لربهم و خشعوا و قیل انابوا و اطمأنوا و سکنت جوارحهم و اشتقاقه من الخبت و هی الارض المستویة کما تقول انجد و ا...
قوله تعالی و جاءت سیارة هم المسافرون یسیرون من ارض الی ارض اصل این کلمه سایره است اما چون فعل بسیار شود فاعل را فعال گویند بر طریق مبالغه فأرسلوا واردهم من یرد الماء لیستقی منه و ا...
قوله تعالی أنزل من السماء ماء این باز مثلی دیگرست که الله تعالی زد حق و باطل را و ایمان و کفر را می گوید مثل الحق فی ثباته و انتفاع صاحبه به و الباطل فی ذهابه و قلة انتفاع صاحبه به...
قوله تعالی و أدخل الذین آمنوا و عملوا الصالحات هذه حکایة حال المؤمنین بعد قضاء الامر آیت پیش وصف الحال کافران و بیگانگانست و مآل و مستقر ایشان و این آیت حکایت حال مؤمنانست و سرانجا...
قوله تعالی و إن جهنم لموعدهم أجمعین ای موعد الجن و الانس جمیعا و قیل یرید ابلیس و من تبعه من الغاوین الذین وعدوا النار لها سبعة أبواب ای لجهنم سبعة اطباق طبق فوق طبق لکل باب یدخل ا...
قوله تعالی و قیل للذین اتقوا ما ذا أنزل ربکم این در برابر آنست که و إذا قیل لهم ما ذا أنزل ربکم و این آن بود که احیاء عرب بایام موسم کس فرستادند به مکه تا از احوال رسول خدای ص بپرس...
قوله تعالی و کل إنسان ألزمناه طایره یعنی عمله و جده و عاقبته طایر نامیست که عرب در موضع فال نهند و بیشترین در موضع تشأم استعمال کنند و قرآن باین معنی فرو آمده آنجا که گفت و إن تصبه...
قوله تعالی و لا تقولن لشی ء إنی فاعل ذلک غدا رب العزه جل جلاله اندرین آیت مصطفی ص را تأدیب می کند تا در هر چه گوید و هر کار که کند در آن استثنا بجای آرد یعنی که با مشیت الله تعالی ...