میرزا رحیم یغمای جَندَقی (۱۱۶۰ ـ ۱۲۳۸) فرزند حاج ابراهیم قلی متخلص به «یغما» از شعرای غزلسرای سده سیزدهم ایران در عهد محمد شاه قاجار است. وی در سال ۱۱۹۶ هجری قمری (۱۱۶۰ هجری شمسی) در دهکدهٔ خور و بیابانک، مرکز ولایت جندق به دنیا آمد. در هفت سالگی در بیرون ده شتر میچراند و معاش خانواده خود را تأمین میکرد. یغما در نوجوانی به سمت منشی حاکم جندق برگزیده شد و در این زمان اولین اشعار خود را با تخلّص مجنون آغاز کرد. در سال ۱۲۱۶ ه.ق حاکم مزبور سر به طغیان برداشت و در جنگ با سردار اعزامی از مرکز شکست خورد و فراری شد. با این حال یغما به سبب ادب و لیاقت خود به منشیگری سردار ذوالفقار خان حاکم سمنان و دامغان برگزیده شد و مدت شش سال در نزد وی بود. وی در سال ۱۲۲۲ ه.ق مورد خشم سردار ذوالفقار خان قرار گرفت و پس از فلک چند ماه به سیاهچال افتاد و کلیه اموالش نیز ضبط و توقیف شد. یغمای جندقی پس از آزادی نام و تخلص خود را به «ابوالحسن یغما» تغییر داد و جامهٔ درویشی پوشید و پس از چند ماه سیر و سیاحت در شهر ابرکوه اقامت گزید و سپس از راه یزد به تهران رفت. وی در تهران مورد توجه حاجی میرزا آقاسی صدراعظم محمد شاه قاجار که فردی صوفیمسلک بود، قرار گرفت و موقعیت بالایی در دربار یافت. یغما پس از چندی به حکومت کاشان منصوب شد و سپس به هرات نقل مکان کرد. او در سن هشتاد سالگی به زادگاهش بازگشت و در سال ۱۲۷۶ قمری یا ۱۲۳۸ شمسی در آنجا (در محلهٔ گودال دهکدهٔ خور) درگذشت و در بقعهٔ امامزاده داود در خور به خاک سپرده شد. سپهبد فرجالله آقاولی رئیس انجمن آثار ملّی دستور داد تا سنگی مرمرین نوشتند و از تهران به خور فرستادند و در محرم ۱۳۹۴ بعد از ۱۱۸ سال از درگذشت این شاعر آن را بر گور یغما نهادند. از وی اشعاری انتقادی باقیمانده که عمدتاً هجو ظالمان زمانه است. آثار وی ظلم و ستم زورمندان عصر را در ضمن هجو و هزلهای تند و بیپروای خود برملا میکند. وی فساد آن روزگار را در کلمات رکیک و ناسزاهای خود به خوبی نشان میدهد. او علاوه بر هجویات، که جالبترین بخش اشعار اوست، غزلیاتی به شیوهٔ معمول زمانه نیز دارد. از وی نامههایی نیز به دوستان، بستگان و دانشمندان عصر باقیماندهاست. مجموعه آثار وی به تصحیح سید علی آل داود در تهران به چاپ رسیدهاست.
گشت مرا دل به نامه ای ز تو خشنود از غم من کاست تا به درد که افزود نامه نه بر جی پر از دراری رخشان نامه نه درجی پر لآلی منقود مرده بودم زنده شدم آزاد بودم بنده ذره بودم خورشید گشتم ...
شنیدم جهان دانش و مردمی حاجی ابوالقاسم فر خجسته دیدار ارزانی داشته اند و گردن و دوش من بنده و سرکار را از فرخ رسید خود که دل های خسته را نوید است و درهای بسته را کلید سپاسی سهلان س...
به تحقیق بدانید آنچه هست در کار معاش و معاد من به خصوص معاد من فرزندی احمد است و آنچه نیست من اگر بر جای ملک نقاله پس از دم رحلت بر زمین کوفتن ریسمان بر لنگ من ببندد و از پیشگاه سر...
تا ابر خطت محیط ماه است روز من و عالمی سیاه است گفتم به مهت شبیه دانند گفتا مشنو که اشتباه است ره بر زنخش فتادت ای دل کورانه قدم منه که چاه است با بار غم تو و دل من دیگر چه مقام کو...
ای پیکر تو کاخی و کاخی همه نگار وای طلعت تو باغی و باغی همه بهار
آسمان سا علم لشکر کفار دریغ رایت خسرو اسلام نگون سار دریغ پرچم آغشته به خون ماهچه آلوده به خاک اختر نصرت عباس علمدار دریغ هم علم دار علم وار نگونسار فسوس هم خداوند علم بی کس و بی ی...
چرخ چه ویران چه کند آبادم من ز ویرانی و آبادی او آزادم وه چهشبان زان لب و دندان تا روز به سها بر شد و پروین همه شب فریادم آهم از آن دل بدل شد به سرشک آب گشت آتش از اندیشه این پولاد...
بس مردم دیده در هوای تو گریست چو آذر در گل نقش بر زیست سردار اگرت مردمک این است و سرشک تا چشم زنی جای تر است و بچه نیست
سرکار خواجه باشی را بنده ام و به یکتایی پرستنده دو نامی نامه و چند لوله تریاک و یکی شب کلاه بر دست دو تاتار اندر سرین چشم سپار افتاد و روان ستایشگزار آمد چنین کنند بزرگان چو کرد با...
فدای خجسته وجودت شوم مکرر قرب اندیش همایون شهود والا شده ام و به حسرت بازگشته امروز هم به دستور ایام گذشته تقرب جستم همقطاری میرزا ابراهیم گفت آن پاک وجود که بدو زنده ام و از دیربا...
نزدیک شام کار بند پیمان و پیوند دوشین شو آخوند را با اشک و آه همراه کن رامش اندوز پیشگاه حاجی علیرضا گرد سخن های خوب و خوش که استواری بخش بنیاد آشتی و آمیز است بر گوی دست سرکار بی ...
باده ساغرت از خون دل یاران است وای اغیار اگر این اجر وفاداران است زلف در پای تو افتد به تظلم چپ و راست بسکه در تاب زسودای گرفتاران است نیست چشمت ز شبان غمم آگه آری خفتگان را چه غم ...
گرچه محرومم زدرگاه تو مهجور از حضور لیک از دوران نزدیکم به نزدیکان دور
کوه و صحرا خصم و شاه کم سپه تنها دریغ وا دریغ نصرت اعدا دریغ قلب ایمان را شکست و نصرت اعدا دریغ وا دریغ نصرت اعدا دریغ آه کز بی دولتان دین به دنیا باخته تاخته گشت کارش ساخته پادشاه...
شبان تیره زان زلفین ثعیان ساربه چنان پیچم که بر پیچد سلیم از ماربه از آن لب اشک ها گلگون وزان خط روزها نیلی تعالی الله از آن شنگرف و آن زنگار به سواد آن دل سنگین در آب چشم من پیدا ...
آنرا که نه با غیر و نه با خود کار است مطلق به مراد خویشتن هنجار است وان کش دم گاوی به کف از کون خوی مجبورش ستای ارچه همی مختار است
فدایت شوم در محضر جمال اسلام ملاذانام میرزا حبیب الله از تکسر مزاج عزیزت رازی رفت نیازمندانه دعای صحت را روی بر خاک و دست بر افلاک سودم و گشودم دل را به صروف دولت منزل و استیفای عی...
دل فدای تو چون تویی دلبر جان نثار تو چون تویی جانان نامه شیرین نگار رنگین اشعار که حلقه نجات بود و چشمه حیات روح عالم است و جان آدم جمال صباحت بود و کمال فصاحت کتاب منزل است و خطاب...
خاکساران نوازا امروزم آغاز بام تا اکنون که نزدیک شام است به کوی اندر بوی خجسته دیدار سرکار سرکار حاجی میخ دامن بود و کمند گردن پیش از آنکه شماله خاور بزم افروز شبستان باختر آید و ر...
دل که افتاده آن زلف سیه و آن ذقن است بر نیاید اگر این چاه و اگر آن رسن است من و از دایره خط تو امید خلاص چون نکو می نگرم قصه مور و لگن است صبر کوتاه کنم از خم به سبو به که کشم باده...
دانه خالت مرا شد دام هوش آه از این گندم نمای جوفروش
افراخت چو در ماریه سبط شه لولاک خرگاه اقامت از هفت زمین تا نهمین خیمه افلاک برخاست قیامت ز اندیشه این رنج طرب کاه غم انگیخت کز چرخ فرو ریخت سر زیر زمین ساخت نهان از زبر خاک سامان س...
مهر تو دل سوزتر یا آه آتشبار من لعل تو سیراب تر یا جزع دریاسار من موی لاغرتر همی یا جسم من یا آن میان کوه سنگین تر همی یا آن سرین یا بار من آن لبان جان بخش تر یا گفت من یا آب خضر آ...
با اهل صفا جز سر انکارت نیست زیبد پی شست و شو چو قصارت زیست شو جامه آلوده خود زن بر سنگ زنقحبه به گازران ری کارت چیست
