۶ - النوبة الثانیة
قوله تعالی قل کونوا حجارة أو حدیدا أو خلقا مما یکبر فی صدورکم معنی آنست که ای محمد منکران بعث را بگوی اگر بشدت و قوت سنگ خاره و آهن و پولاد گردید یا آن خلقی که در دلهای شما چنان نم...
ابوالفضل رشید الدین میبدی نویسنده و مفسر قرآن در نیمه اول قرن ششم است. مهمترین اثر وی تفسیر کشف الاسرار و عدة الابرار است. کشف الاسرار و عدةالابرار تفسیر بزرگ مشروحی است بر قرآن که تألیف آن در اوایل سال ۵۲۰ هجری آغاز شده است. این کتاب بر اساس تفسیر الهروی خواجه عبدالله انصاری (که هم اکنون در دست نیست) و در ده جلد نوشته شدهاست. این کتاب به تفسیر خواجه عبدالله انصاری نیز معروف است و در گذشته به اشتباه آن را به خواجه عبدالله انصاری یا سعدالدین تفتازانی نسبت دادهاند اما به مدد تحقیق علیاصغر حکمت نویسندهٔ اصلی آن معلوم شده است. رشیدالدین میبدی در این کتاب ابتدا بخشی از آیات را بدون توضیح به فارسی روان ترجمه کرده (النوبة الاولی)، سپس عقاید مفسرین و تحقیقات اهل فن را دربارهٔ تفسیر همان قسمت شرح میدهد (النوبة الثانیة) و در بخش سوم به بیان نکات عرفانی خصوصاً به نقل از استاد خود خواجه عبدالله انصاری میپردازد (النوبة الثالثة) و عموماً در این بخش زیبایی نثر فارسی میبدی به چشم میآید. متن تفسیر کشف الاسرار به مدد متن منتشر شده از طریق کتابخانهٔ تصوف که به همت سرکار خانم زهرا خالوئی تهیه شده است در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
قوله تعالی قل کونوا حجارة أو حدیدا أو خلقا مما یکبر فی صدورکم معنی آنست که ای محمد منکران بعث را بگوی اگر بشدت و قوت سنگ خاره و آهن و پولاد گردید یا آن خلقی که در دلهای شما چنان نم...
قوله تعالی و إذ قال موسی لفتاه ای اذکر اذ قال فان فی ذلک عبرة لمن اعتبر قال موسی لفتاه یعنی لغلامه و غلام الرجل تابعه الذی یتخرج به و هو التلمیذ و هو یوشع بن نون بن افراییم بن میشا...
قوله و من أعرض عن ذکری یعنی عن القران اعراض الجحود و التکذیب فیکون هذا وعیدا للکفار فإن له معیشة ضنکا فی نار جهنم الزقوم و الغسلین و الضریع باین قول این آیت وعید کافرانست و اعراض ج...
قوله تعالی و ذا النون النون الحوت الذی التقم یونس قال هاهنا ذو النون و قال فی موضع آخر کصاحب الحوت ای اذکر صاحب الحوت و هو یونس بن متی گفته اند که متی نام مادر وی بوده و هیچکس از پ...
قوله تعالی إنک لا تسمع الموتی و لا تسمع الصم الدعاء این آیت در شأن کفار قریش فروآمد قومی مخصوص که علم الله در حق ایشان سابق شده که هرگز ایمان نیارند و در کفر میرند رب العالمین مصطف...
قوله تعالی قل اللهم گوی بار خدایا مالک الملک دارنده و خداونده پادشاهی تؤتی الملک من تشاء دهی پادشاهی او را که خود خواهی و تنزع الملک ممن تشاء و میکشی پادشاهی از دست هر که خواهی و ت...
قوله تعالی إن تجتنبوا اگر پرهیزید کبایر ما تنهون عنه از بزرگهای آن گناهان که شما را از آن می باز زنند نکفر عنکم سییاتکم ناپیدا کنیم و بستریم از شما گناهان شما و ندخلکم و شما را درآ...
قوله تعالی إنا أنزلنا التوراة ما فرو فرستادیم تورات را فیها هدی و نور در آن راه نمونی است و روشنایی یحکم بها النبیون تا حکم میکند بآن پیغامبران الذین أسلموا ایشان که گردن نهاده اند...
قوله تعالی و أنذر به آگاه کن و بیم نمای بآن پیغام الذین یخافون ایشان را که می ترسند أن یحشروا إلی ربهم که ایشان را انگیخته با خدای خویش برند لیس لهم من دونه ایشان را نیست جز از وی ...
قوله تعالی لقد أرسلنا نوحا إلی قومه فرستادیم نوح را بقوم خویش فقال یا قوم اعبدوا الله گفت ای قوم خدای را پرستید ما لکم من إله غیره نیست شما را خدای جز از وی إنی أخاف علیکم من می تر...
قوله تعالی یا أیها النبی حسبک الله ای پیغامبر بسنده است ترا خدای و من اتبعک من المؤمنین ۶۴ و ایشان که پی برانند بتو از گرویدگان یا أیها النبی ای پیغامبر حرض المؤمنین علی القتال گرم...
قوله تعالی إنما الصدقات للفقراء زکاتها که شرع واجب کرد درویشانراست که هیچ چیز ندارند و المساکین و ایشان را که کم از کفایت دارند و العاملین علیها و ایشان که صدقه می ستانند از متصدقا...
قوله تعالی و اتل علیهم نبأ نوح برخوان برایشان خبر نوح إذ قال لقومه که قوم خویش را گفت یا قوم إن کان کبر علیکم مقامی ای قوم اگر چنان است که بر شما دراز شد و گران این خطیب ایستادن من...
قوله تعالی و لما جاءت رسلنا لوطا و چون فرستادگان ما بلوط آمدند سی ء بهم اندوهگن شد بایشان و ضاق بهم ذرعا و تنگ دل شد بایشان و قال و گفت هذا یوم عصیب ۷۷ این روزی است سخت بر من گران ...
قوله تعالی و ما أبری نفسی من خویشتن را بی گناه ندارم و ندانم إن النفس لأمارة بالسوء که تن آدمی نهمار بدفرمایست و بدآموز إلا ما رحم ربی مگر آنچ خداوند من ببخشاید و نگاه دارد إن ربی ...
قوله تعالی و الله أخرجکم من بطون أمهاتکم خدای تعالی بیرون آورد شما را از شکمهای مادران لا تعلمون شییا هیچیز نمی دانستید شما و جعل لکم السمع و الأبصار و الأفیدة و شما را شنوایی و بی...
قوله تعالی و لقد کرمنا بنی آدم گرامی کردیم ما فرزندان آدم را و حملناهم فی البر و البحر و برداشتیم ایشان را در دشت و دریا و رزقناهم من الطیبات و روزی دادیم ایشان را از پاکها و خوشها...
قوله تعالی و یسیلونک عن ذی القرنین می پرسند از ذو القرنین قل سأتلوا علیکم منه ذکرا ۸۳ بگوی آری بر شما خوانم قصه وی إنا مکنا له فی الأرض ما او را دست رس دادیم در زمین و آتیناه من کل...
قوله تعالی إن الذین سبقت لهم منا الحسنی ایشان که پیشی کرد ایشان را از ما خواست نیکو أولیک عنها مبعدون ۱۰۱ ایشان از آن آتش دور داشتگانند لا یسمعون حسیسها آواز آتش نشنوند فردا و هم ف...
قوله تعالی قل اللهم مالک الملک بزرگست و بزرگوار خداوند کردگار مهربان وفادار بار خدای همه بار خدایان و پادشاه همه پادشاهان نوازنده رهیگان راه نمای ایشان دانست که ایشان بسزاء ثنای او...
قوله تعالی إن تجتنبوا کبایر ما تنهون عنه الآیة کبایر اهل خدمت در راه شریعت اینست که شنیدی کبایر اهل صحبت در کوی طریقت بزبان اشارت نوعی دیگر است و ذوقی دیگر دارد از آنکه اهل خدمت دی...
قوله تعالی إنا أنزلنا التوراة فیها هدی و نور هم مدح است و هم تشریف و هم تعظیم مدح بسزا و تعظیم نیکو و تشریف تمام مدح جلال الوهیت تعظیم کلام احدیت تشریف بندگان در راه خدمت مدح با ذا...
قوله تعالی و أنذر به الذین یخافون الایة خوف اینجا بمعنی علم است و ترسنده بحقیقت اوست که علم ترس داند ترس بی علم ترس خارجیان است و علم بی ترس علم زندیقان و ترس با علم صفت مؤمنان و ص...
قوله تعالی لقد أرسلنا نوحا إلی قومه الایة میگوید نوح را بقوم وی فرستادیم و امت وی همان بودند و در زیر علم رسالت وی بیش از آن نیامدند و آن گه در هزار کم پنجاه سال که ایشان را دعوت ک...