۴ - النوبة الثالثة
قوله تعالی و یوم نحشرهم جمیعا الآیة کردگار قدیم جبار نام دار عظیم جل جلاله و عظم شأنه خبر میدهد از هیبت و سیاست روز رستاخیز روز حشر و نشر روز عرض و شمار روز محاسبت و مسایلت خلق اول...
ابوالفضل رشید الدین میبدی نویسنده و مفسر قرآن در نیمه اول قرن ششم است. مهمترین اثر وی تفسیر کشف الاسرار و عدة الابرار است. کشف الاسرار و عدةالابرار تفسیر بزرگ مشروحی است بر قرآن که تألیف آن در اوایل سال ۵۲۰ هجری آغاز شده است. این کتاب بر اساس تفسیر الهروی خواجه عبدالله انصاری (که هم اکنون در دست نیست) و در ده جلد نوشته شدهاست. این کتاب به تفسیر خواجه عبدالله انصاری نیز معروف است و در گذشته به اشتباه آن را به خواجه عبدالله انصاری یا سعدالدین تفتازانی نسبت دادهاند اما به مدد تحقیق علیاصغر حکمت نویسندهٔ اصلی آن معلوم شده است. رشیدالدین میبدی در این کتاب ابتدا بخشی از آیات را بدون توضیح به فارسی روان ترجمه کرده (النوبة الاولی)، سپس عقاید مفسرین و تحقیقات اهل فن را دربارهٔ تفسیر همان قسمت شرح میدهد (النوبة الثانیة) و در بخش سوم به بیان نکات عرفانی خصوصاً به نقل از استاد خود خواجه عبدالله انصاری میپردازد (النوبة الثالثة) و عموماً در این بخش زیبایی نثر فارسی میبدی به چشم میآید. متن تفسیر کشف الاسرار به مدد متن منتشر شده از طریق کتابخانهٔ تصوف که به همت سرکار خانم زهرا خالوئی تهیه شده است در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
قوله تعالی و یوم نحشرهم جمیعا الآیة کردگار قدیم جبار نام دار عظیم جل جلاله و عظم شأنه خبر میدهد از هیبت و سیاست روز رستاخیز روز حشر و نشر روز عرض و شمار روز محاسبت و مسایلت خلق اول...
قوله تعالی و اصنع الفلک بأعیننا نوح را فرمان آمد از روی شریعت بظاهر حکم که از چوب ساج کشتی ساز و درو نشین تا از طوفان برهی و از روی حقیقت بحکم تخصیص و نعت تقریب بسر وی ندا آمد که د...
قوله تعالی و لقد همت به و هم بها لو لا أن رأی برهان ربه چون الله را با بنده عنایت بود پیروزی بنده را چه نهایت بود چون الله رهی را در حفظ و حمایت خود دارد دشمن برو کی ظفر یابد پیروز...
قوله تعالی الذین آمنوا و تطمین قلوبهم بذکر الله قوم اطمأنت قلوبهم بذکرهم لله و قوم اطمأنت قلوبهم بذکر الله لهم و لذکر الله اکبر بر لسان اهل اشارت این آیت از دو کس خبر می دهد یکی مر...
قوله تعالی و إذ قال إبراهیم رب اجعل هذا البلد آمنا ابراهیم ع درین آیت از حق دو چیز خواست یکی امن مکه از استیلاء دشمن دیگر امن دل از غلبه سلطان هوا گفت بار خدایا این شهر مکه را حرمی...
قوله تعالی و لقد آتیناک سبعا من المثانی الآیة ای سبعا من الکرامات التی یثنی بها علیک یا محمد الله تعالی منت نهاد بر مصطفی ص بهفت کرامت که با وی کرد از آن کرامتها که او را بآن بستای...
قوله تعالی و الذین هاجروا فی الله الآیة من هجر اوطان الغفلة مکنه الله تعالی من مشاهد الوصلة هر که از اوطان غفلت هجرت کند جلال احدیت او را بمشاهد وصلت رساند هر که از صحبت مخلوق هجرت...
قوله تعالی و قضی ربک ألا تعبدوا إلا إیاه خداوند حکیم کردگار قدیم نیکوکار مهربان کریم جل جلاله و عظم شأنه و عز کبریاؤه درین آیت بندگان را بعبودیت می فرماید و عبودیت سه چیز است رؤیت ...
قوله تعالی و اضرب لهم مثلا رجلین الآیة حاصل این آیت و این قصه از روی فهم بر ذوق اهل ارادت اشارتست بدو مرد که در ابتداء ارادت بر بساط کرامت از روی مکاشفت نشانی بینند از لطف حق دلی ت...
قوله جنات عدن التی وعد الرحمن عباده بالغیب خداوند زمین و آسمان کردگار نیکوکار رهی دار مهربان لطیف نشان و کریم پیمان و قدیم احسان بندگان خود را تشریف می دهد بفضل و لطف خود ایشان را ...
قوله إنه من یأت ربه مجرما فإن له جهنم لا یموت فیها و لا یحیی و من یأته مؤمنا قد عمل الصالحات فأولیک لهم الدرجات العلی بر ذوق ارباب معرفت و جوانمردان طریقت این دو آیت اشارت بدو گروه...
و لقد آتینا إبراهیم رشده من قبل خداوند ان معرفت بزبان اشارت گفته اند در معنی این آیت رشده ما کاشف به روحه قبل ابداعها قالبه من تجلی الحقیقة ابراهیم خلیل هنوز در کتم عدم بود که خیاط...
قوله تعالی إن الله یدافع عن الذین آمنوا یدفع عن صدورهم نزعات الشیطان و عن قلوبهم خطرات العصیان و عن ارواحهم طوارق النسیان رب العزه جل جلاله و تقدست اسماؤه و تعالت صفاته دوستان خود ...
قوله ادفع بالتی هی أحسن السییة خداوند کریم کردگار نامدار حکیم جل جلاله و تقدست اسماؤه درین آیت مصطفی را می فرماید بمکارم اخلاق و محاسن عادات روی تازه و سخنی چرب و دلی نرم و خلقی خو...
قوله تعالی الله نور السماوات و الأرض الله نور و النور فی الحقیقة ما ینور غیره نور حقیقت آن باشد که غیری را روشن کند هر چه غیری را روشن نکند آن را نور نگویند آفتاب نورست و ماه نورست...
قوله تبارک الذی جعل فی السماء بروجا الآیه پاکست و بزرگوار و با برکت خداوندی که آسمان بر بالای سر ما بقدرت معلق بداشت و مرانرا به بروج و ستارگان بپاداشت و بنگاشت سمکی که در جرمش فطو...
قوله کذبت قوم نوح المرسلین إذ قال لقومه أ لا تتقون مضمون این آیت بیان کیفیت دعوت است و بیان صفت داعی هر آن کس که دعوت کند و دیگری را بر الله خواند راه وی آنست که نخست او را بتقوی ف...
قوله تعالی قال یا أیها الملؤا أیکم یأتینی بعرشها قبل أن یأتونی مسلمین بدانکه این آیات دلایل روشنند و برهان صادق بر اثبات کرامات اولیا که اگر نه از روی کرامت بودی و از خصایص قدرت ال...
قوله تعالی إن قارون کان من قوم موسی فبغی علیهم حب الدنیا حمل قارون علی جمعها و جمعها حمله علی البغی علیهم و صار کثرة ماله سبب هلاکه و فی الخبر حب الدنیا رأس کل خطییة دوستی دنیا همه...
قوله تعالی قل إنما أعظکم بواحدة أن تقوموا لله گفته اند که القیام لله نقطه پرگار طریقت است و مدار اسرار حقیقت هر که از تدبیر خود برخاست و کار خود با حق جل جلاله گذاشت ثمره حیاة طیبه...
قوله تعالی و إن یونس لمن المرسلین خداوند کریم مهربان لطیف و رحیم ببندگان چون یونس را در شکم ماهی بزندان کرد مونس وی یاد و نام خود کرد تا همی گفت لا إله إلا أنت سبحانک نام الله چراغ...
قوله قل هو نبأ عظیم این نبأ عظیم بیک قول اشارت است بنبوت و رسالت مصطفی علیه الصلاة و السلام و جلالت حالت وی میگوید خبر نبوت وی خبری عظیم است و شأن او شأنی جلیل و شما از ان غافل از ...
قوله و الذی جاء بالصدق و صدق به بدانکه معنی صدق راستی است و راستی در چهار چیز است در قول و در وعد و در عزم و در عمل راستی در قول آنست که حق جل جلاله گفت مصطفی را صلوات و سلامه علیه...
قوله و قال ربکم ادعونی أستجب لکم خداوند مهربان کریم و لطیف و رحیم ببندگان مایه رمیدگان و پناه مضطران و پادگار بیدلان جل جلاله و تقدست اسماؤه و تعالت صفاته اندرین آیت بندگان را می ن...