۸ - النوبة الثانیة
قوله تعالی و عنده مفاتح الغیب مفاتح خزاین است و مفاتیح مقالید مفاتح جمع مفتح و مفاتیح جمع مفتاح و عنده مفاتح الغیب همانست که جای دیگر گفت له مقالید السماوات و الأرض و این خزاین غیب...
ابوالفضل رشید الدین میبدی نویسنده و مفسر قرآن در نیمه اول قرن ششم است. مهمترین اثر وی تفسیر کشف الاسرار و عدة الابرار است. کشف الاسرار و عدةالابرار تفسیر بزرگ مشروحی است بر قرآن که تألیف آن در اوایل سال ۵۲۰ هجری آغاز شده است. این کتاب بر اساس تفسیر الهروی خواجه عبدالله انصاری (که هم اکنون در دست نیست) و در ده جلد نوشته شدهاست. این کتاب به تفسیر خواجه عبدالله انصاری نیز معروف است و در گذشته به اشتباه آن را به خواجه عبدالله انصاری یا سعدالدین تفتازانی نسبت دادهاند اما به مدد تحقیق علیاصغر حکمت نویسندهٔ اصلی آن معلوم شده است. رشیدالدین میبدی در این کتاب ابتدا بخشی از آیات را بدون توضیح به فارسی روان ترجمه کرده (النوبة الاولی)، سپس عقاید مفسرین و تحقیقات اهل فن را دربارهٔ تفسیر همان قسمت شرح میدهد (النوبة الثانیة) و در بخش سوم به بیان نکات عرفانی خصوصاً به نقل از استاد خود خواجه عبدالله انصاری میپردازد (النوبة الثالثة) و عموماً در این بخش زیبایی نثر فارسی میبدی به چشم میآید. متن تفسیر کشف الاسرار به مدد متن منتشر شده از طریق کتابخانهٔ تصوف که به همت سرکار خانم زهرا خالوئی تهیه شده است در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
قوله تعالی و عنده مفاتح الغیب مفاتح خزاین است و مفاتیح مقالید مفاتح جمع مفتح و مفاتیح جمع مفتاح و عنده مفاتح الغیب همانست که جای دیگر گفت له مقالید السماوات و الأرض و این خزاین غیب...
قوله تعالی و إلی ثمود أخاهم صالحا ثمود ایدر نام قبیله است و ایشان را عاد آخر گویند که از پس عاد اول درآمدند و جد ایشان ثمود بن عاد بن ارم بن سام بن نوح بود و هو اخو جدیس در عصر خوی...
قوله تعالی و المؤمنون و المؤمنات بعضهم أولیاء بعض یعنی فی التعاضد و التناصر و الرحمة و المحبة و فی الخبر المهاجرون و الانصار بعضهم اولیاء بعض فی الدنیا و الآخرة و الطلقاء من قریش و...
قوله تعالی و أوحینا إلی موسی و أخیه أن تبوءا لقومکما یقال بوأ و تبوأ کلاهما متعدیان مثل قطعته و تقطعته و خلصته و تخلصته و یقال بوأت لنفسی منزلا و لغیری منزلا ب مصر لم ینون لانه اسم...
قوله تعالی قالوا یا شعیب أ صلاتک تأمرک ابن عباس گفت شعیب نماز بسیار کردید از آن جهت این سخن گفتند یعنی این نمازهای فراوان تو میفرماید ترا که ما را از پرستش بتان بازداری حمزه و کسای...
قوله تعالی و جاء إخوة یوسف مفسران و اصحاب اخبار پیشین گفتند که چون ملک مصر بر یوسف راست شد و مملکت را ترتیب داد همان سال آثار برکت وی پیدا گشت رود نیل وفا کرد و نعمت فراخ گشت جبریی...
قوله تعالی إن الله یأمر بالعدل و الإحسان ابن عباس گفت العدل التوحید و الاحسان اداء الفرایض عدل خدای را جل جلاله یکتا گفتنست و یکتا دانستن و احسان فریضه ها گزاردن و چنانک الله تعالی...
قوله تعالی و من اللیل فتهجد به هجد اذا نام و تهجد اذا سهر و القی الهجود عن نفسه و مثله تحرج و تأثم اذا القی الحرج و الاثم عن نفسه و التهجد ترک النوم للصلوة فان لم یصل فلیس بتهجد و ...
قوله تعالی إذ قالت امرأت عمران گفت زن عمران در دعاء خویش رب خداوند من إنی نذرت لک من نذر کردم ترا ما فی بطنی محررا این که در شکم من است آزاد داشته بود از همه کار این جهانی فتقبل من...
قوله تعالی فکیف إذا جینا چون بزرگوار روزی بود آنکه ما آریم من کل أمة از هر گروهی بشهید پیغامبری بگواهی و جینا بک و آریم ترا علی هؤلاء شهیدا ۴۱ بر اینان بگواهی یومیذ آن روزهن یود ال...
قوله تعالی یا أیها الذین آمنوا ای ایشان که بگرویدند لا تتخذوا مکنید و بدست مگیرید الذین اتخذوا دینکم هزوا و لعبا ایشان را که دین شما بافسوس و بازی گرفتند من الذین أوتوا الکتاب من ق...
قوله تعالی و إذا رأیت الذین یخوضون فی آیاتنا و چون بینی ایشان را که در سخنان ما می خوض کنند و بفراخ سخنی و بافسوس میروند فأعرض عنهم روی گردان از ایشان و جدایی جوی حتی یخوضوا فی حدی...
قوله تعالی و لوطا و فرستادیم لوط را إذ قال لقومه گفت قوم خویش را أ تأتون الفاحشة می زشتی کنید و ناخوب و ناسزا بدست دارید ما سبقکم بها پیشی نکرد بآن کار بر شما من أحد من العالمین ۸۰...
قوله تعالی الذین یلمزون المطوعین ایشان که می طعن کنند عیب جویند در فراخ بخشیدگان بخوش منشی من المؤمنین از گرویدگان فی الصدقات در زکاتها و صدقتها و الذین لا یجدون إلا جهدهم و ایشان ...
قوله تعالی فلو لا کانت قریة آمنت چرا مردان شهری که بخواستندی گروید آن وقت گرویدندی فنفعها إیمانها که ایشان را گرویدن سود داشتی إلا قوم یونس لما آمنوا مگر قوم یونس که ایمان آوردند ک...
قوله تعالی إن فی ذلک لآیة درین نشانی است لمن خاف عذاب الآخرة او را که از عذاب آن جهانی ترسان است ذلک یوم مجموع له الناس آن روز روزی است که آن را مردمان فراهم خواهند آورد و ذلک یوم ...
قوله تعالی و لما دخلوا علی یوسف چون پیش یوسف در شدند آوی إلیه أخاه برادر خویش را بنیامین با خود آورد و خود او را خالی کرد قال إنی أنا أخوک گفت من یوسفم هم مادر تو فلا تبتیس بما کان...
قوله تعالی من کفر بالله من بعد إیمانه هر که کافر شود بخدای خویش پس آنک گرویده بود باو إلا من أکره مگر کسی که بیم او را بر سخن دارد از زبان بر ناپسند دل و قلبه مطمین بالإیمان و دل و...
قوله تعالی و لقد آتینا موسی تسع آیات دادیم موسی را نه آیت بینات پیغامهای روشن فسیل بنی إسراییل پرس از علماء جهودانإذ جاءهم آن گه که بایشان آمد فقال له فرعون و فرعون گفت او را إنی ل...
قوله عز و جل إذ قالت امرأت عمران رب إنی نذرت لک ما فی بطنی محررا در ذوق ارباب معرفت محرر آنست که در ازل آزال آزاد ابد شد نه دنیا دامن او گرفت نه عقبی او را فریفت نه با شواهد و رسوم...
قوله تعالی فکیف إذا جینا من کل أمة بشهید بدان که در عالم قیامت و میدان رستاخیز و مجمع سیاست و هیبت بندگان خدای را کارهای عظیم در پیش است و مقامهای مختلف اول مقام دهشت و حیرت دوم مق...
یا أیها الذین آمنوا لا تتخذوا الذین اتخذوا دینکم هزوا و لعبا الایة هر که مسلمان است بار احکام اسلام بر وی نه گران است هر که صاحب دین است شعار دین بر دل وی شیرین است موحد را نعمت تو...
قوله تعالی و إذا رأیت الذین یخوضون فی آیاتنا الایة قال ابو جعفر محمد بن علی لا تجالسوا اصحاب الخصومات و الاهواء و الکلام فی الله و الجدل فی القرآن فأنهم الذین یخوضون فی آیات الله ا...
قوله تعالی و لوطا إذ قال لقومه أ تأتون الفاحشة الایة فاحشه هر کس لایق روزگار و احوال وی است بنگر که مقام مرد در راه بردن کجاست فاحشه وی بقدر بشریت وی هم از آنجاست خلق عالم سه گروه ...