۲ - النوبة الثانیة
قوله تعالی الله یعلم ما تحمل کل أنثی پس از آنک منکران بعث گفتند أ إذا کنا ترابا أ إنا لفی خلق جدید خبر داد جل جلاله از کمال قدرت و شواهد فطرت خویش در آفرینش اول در رحم مادر و اظهار...
ابوالفضل رشید الدین میبدی نویسنده و مفسر قرآن در نیمه اول قرن ششم است. مهمترین اثر وی تفسیر کشف الاسرار و عدة الابرار است. کشف الاسرار و عدةالابرار تفسیر بزرگ مشروحی است بر قرآن که تألیف آن در اوایل سال ۵۲۰ هجری آغاز شده است. این کتاب بر اساس تفسیر الهروی خواجه عبدالله انصاری (که هم اکنون در دست نیست) و در ده جلد نوشته شدهاست. این کتاب به تفسیر خواجه عبدالله انصاری نیز معروف است و در گذشته به اشتباه آن را به خواجه عبدالله انصاری یا سعدالدین تفتازانی نسبت دادهاند اما به مدد تحقیق علیاصغر حکمت نویسندهٔ اصلی آن معلوم شده است. رشیدالدین میبدی در این کتاب ابتدا بخشی از آیات را بدون توضیح به فارسی روان ترجمه کرده (النوبة الاولی)، سپس عقاید مفسرین و تحقیقات اهل فن را دربارهٔ تفسیر همان قسمت شرح میدهد (النوبة الثانیة) و در بخش سوم به بیان نکات عرفانی خصوصاً به نقل از استاد خود خواجه عبدالله انصاری میپردازد (النوبة الثالثة) و عموماً در این بخش زیبایی نثر فارسی میبدی به چشم میآید. متن تفسیر کشف الاسرار به مدد متن منتشر شده از طریق کتابخانهٔ تصوف که به همت سرکار خانم زهرا خالوئی تهیه شده است در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
قوله تعالی الله یعلم ما تحمل کل أنثی پس از آنک منکران بعث گفتند أ إذا کنا ترابا أ إنا لفی خلق جدید خبر داد جل جلاله از کمال قدرت و شواهد فطرت خویش در آفرینش اول در رحم مادر و اظهار...
قوله تعالی قالت رسلهم أ فی الله شک یعنی أ فی توحید الله شک این آیت جواب کافرانست که می گفتند إنا لفی شک مما تدعوننا إلیه مریب و استفهام بمعنی انکارست ای لا تشکوا فی وجود الله و وحد...
قوله تعالی و إن من شی ء إلا عندنا خزاینه مفسران گفتند مراد باین شی ء بارانست فانه اصل جمیع الاشیاء و به نبات کل شی ء فالمعنی و ان من شی ء من ارزاق الخلق الا عندنا خزاینه جعل خزاین ...
قوله تعالی هو الذی أنزل من السماء ای من السحاب و قیل من سماء الملایکة الی السحاب ثم الی الارض ماء ای مطرا لکم منه شراب ای ماء مشروب و منه شجر ای و منه شرب اشجارکم و حیاة غراسکم و ن...
قوله تعالی و آتینا موسی الکتاب ای التوراة و جعلناه یعنی التوراة و قیل یعنی موسی ع هدی لبنی إسراییل ألا تتخذوا ای دللناهم به علی الهدی فقلنا لا تتخذوا ان زیادتست و معنی آنست که موسی...
قوله تعالی نحن نقص علیک یقال قصصت القصة اذا تتبعت الحدیث نبأهم بالحق ای خبرهم بالصدق و قیل بالیقین إنهم فتیة حکم الله لهم بالفتوة حین آمنوا بلا واسطة کذلک قال بعضهم رأس الفتوة الای...
قوله تعالی و اذکر فی الکتاب مریم ای و اذکر فی الکتاب یا محمد المنزل علیک و هو القرآن و قیل معناه من الکتاب مریم اسم اعجمی و قیل عربی و هی بنت عمران بن ماثان و المعنی اتل یا محمد عل...
قوله قال رب اشرح لی صدری چون فرمان آمد از جبار کاینات بموسی ع کلیم که اذهب إلی فرعون إنه طغی و موسی دل بر آن نهاد که پیش فرعون رود از الله تعالی تمکین خواست و ساز و اهبت آن کار گفت...
قوله و له من فی السماوات و الأرض خلقا و ملکا فکیف یکون ولدا و بینهما تناف ملک و ولادت هرگز بهم جمع نیاید و همچنین ملک و نکاح که میان ایشان منافاتست کسی که فرزندی دارد نتواند بود که...
قوله أ لم تر ای الم تعلم و قیل الم تر بقلبک أن الله یسجد له من فی السماوات هو علی العموم و سجودهم طاعة و من فی الأرض خصوص فی المؤمنین و الشمس و القمر و النجوم و الجبال و الشجر و ال...
قوله و لقد خلقنا فوقکم سبع طرایق ای سبع سماوات سمیت طرایق لتطارقها و هو ان بعضها فوق بعض یقال طارقت النعل اذ جعلت بعضها فوق بعض و قیل سمیت طرایق لانها طرایق الملایکة یسیرون فیها و ...
قوله تعالی إن الذین جاؤ بالإفک نقله اخبار و حمله آثار روایت کرده اند باسناد درست از مادر مؤمنان عایشة الصدیقة بنت الصدیق جیبة حبیب الله المبراة من فوق سبع سماوات گفتا رسول خدا ص هر...
قوله تعالی و ما أرسلنا قبلک من المرسلین یا محمد إلا إنهم یعنی الا هم یأکلون الطعام و ان هاهنا زیادة و یمشون فی الأسواق ای لطلب المعاش ابن عباس گفت مشرکان قریش رسول خدا را تعییر کرد...
قوله تعالی و تلک نعمة تمنها علی أن عبدت بنی إسراییل این آیت را دو تأویل گفته اند یکی آنست که در نوبت اول رفت که موسی ع بر وجه تهکم و انکار با فرعون گفت و ایة نعمة لک علی فی ان عبدت...
قوله و لقد آتینا داود و سلیمان علما ای اعطینا داود و سلیمان علما بالدین و احکام الشریعة و قیل فهما بالقضاء و بکلام الطیر و الدواب و قیل هو بسم الله الرحمن الرحیم و قالا الحمد لله ا...
قوله تعالی و لما توجه تلقاء مدین ای قصد نحو مدین خارجا عن سلطان فرعون و تلقاء تفعال من لقیت و هو مصدر اتسع فیه فاستعمل ظرفا و سواء السبیل قصد السبیل المستوی الی مدین مقاتل گفت موسی...
قوله تعالی أ و لم یروا حمزه و کسایی ا و لم تروا بتاء مخاطبه خوانند و معنی آنست که قل یا أیها الکفار او لم تروا کیف یبدی الله الخلق یبدأ بفتح یا خوانده اند و هما لغتان یقال بدأ الله...
قوله تعالی و من آیاته أن خلقکم من تراب ای خلقکم فی اصل الانشاء من تراب لانکم بنو آدم و آدم خلق من تراب و اذا کان الاصل ترابا فالفرع کذلک و قیل تقدیره خلق ایاکم من تراب فحذف المضاف ...
قوله تعالی و تقدس أ لم تروا معناه ا لم تعلموا یا بنی آدم أن الله سخر لکم ما فی السماوات و ما فی الأرض ای مکنکم من الانتفاع بما فی السماء من الشمس و القمر و النجوم و ما فی الارض من ...
قوله تتجافی جنوبهم عن المضاجع یعنی یجافون جنوبهم عن مضاجعهم للتهجد و التجافی التجنب عن الشی ء اخذ من الجفاء من لم یوافقک فقد جافاک قال عبد الله بن رواحه و فینا رسول الله یتلوا کتاب...
قوله یا أیها الذین آمنوا اذکروا نعمة الله علیکم فی کفایته ایاکم امر الاحزاب و الاحزاب هم الاقوام الذین اجتمعوا علی محاربة الرسول ص و المؤمنین فجاءوا و حاصروا رسول الله بضعة و عشرین...
قوله و لسلیمان الریح ای و سخرنا لسلیمان الریح و بقراءت ابو بکر از عاصم الریح برفع خواند و الوجه ان الریح مبتداء و لسلیمان خبره و قد حذف المضاف من المبتدا و التقدیر و لسلیمان تسخیر ...
قوله تعالی و ما یستوی البحران هذا عذب فرات الفرات اشد الماء عذوبة سایغ ای هنی ء شهی سهل المرور فی الحلق شرابه ای ماؤه و هذا ملح أجاج الاجاج اشد الماء ملوحة و من کل تأکلون ای من کل ...
قوله تعالی إنا نحن نحی الموتی میگوید جل جلاله ماایم که مرده زنده گردانیم و مرده زنده گردانیدن در وصف باری جل جلاله آنست که در بنده و در حیوان حیاة آفریند و آفریننده حیاة جز آن قادر...