۴ - النوبة الثانیة
قوله قال یا أیها الملؤا أیکم یأتینی بعرشها مقاتل گفت چون رسول بلقیس از نزدیک سلیمان بازگشت و آن عجایب و بدایع که در مملکت سلیمان دیده بود باز گفت و حکایت کرد بلقیس گفت هذا امر من ا...
ابوالفضل رشید الدین میبدی نویسنده و مفسر قرآن در نیمه اول قرن ششم است. مهمترین اثر وی تفسیر کشف الاسرار و عدة الابرار است. کشف الاسرار و عدةالابرار تفسیر بزرگ مشروحی است بر قرآن که تألیف آن در اوایل سال ۵۲۰ هجری آغاز شده است. این کتاب بر اساس تفسیر الهروی خواجه عبدالله انصاری (که هم اکنون در دست نیست) و در ده جلد نوشته شدهاست. این کتاب به تفسیر خواجه عبدالله انصاری نیز معروف است و در گذشته به اشتباه آن را به خواجه عبدالله انصاری یا سعدالدین تفتازانی نسبت دادهاند اما به مدد تحقیق علیاصغر حکمت نویسندهٔ اصلی آن معلوم شده است. رشیدالدین میبدی در این کتاب ابتدا بخشی از آیات را بدون توضیح به فارسی روان ترجمه کرده (النوبة الاولی)، سپس عقاید مفسرین و تحقیقات اهل فن را دربارهٔ تفسیر همان قسمت شرح میدهد (النوبة الثانیة) و در بخش سوم به بیان نکات عرفانی خصوصاً به نقل از استاد خود خواجه عبدالله انصاری میپردازد (النوبة الثالثة) و عموماً در این بخش زیبایی نثر فارسی میبدی به چشم میآید. متن تفسیر کشف الاسرار به مدد متن منتشر شده از طریق کتابخانهٔ تصوف که به همت سرکار خانم زهرا خالوئی تهیه شده است در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
قوله قال یا أیها الملؤا أیکم یأتینی بعرشها مقاتل گفت چون رسول بلقیس از نزدیک سلیمان بازگشت و آن عجایب و بدایع که در مملکت سلیمان دیده بود باز گفت و حکایت کرد بلقیس گفت هذا امر من ا...
قوله تعالی إن قارون کان من قوم موسی خلاف است میان علما که قارون از موسی چه بود بنسب قومی گفتند عم موسی بود قومی گفتند ابن اخت موسی بود و قول درست آنست که ابن عم موسی بود و بیشترین ...
قوله ما کان محمد أبا أحد من رجالکم سبب نزول آیت آن بود که زید بن حارثه که پسر خوانده رسول بود مردم او را زید بن محمد میخواندند پس چون زینب را بزنی کرد قومی گفتند تزوج بامرأة ابنه ز...
قوله تعالی قل إنما أعظکم بواحدة یعنی آمرکم و اوصیکم بکلمة واحدة و هی قول لا اله الا الله قال و هل جزاء لا اله الا الله الا الجنة فذلک قوله هل جزاء الإحسان إلا الإحسان و عن عبد الرح...
قوله تعالی إن أصحاب الجنة الیوم فی شغل فاکهون ابن کثیر و نافع و ابو عمرو فی شغل مخفف خوانند و باقی قراء مثقل خوانند و هما لغتان مثل السحت و السحت و تفسیر شغل بقول ابن عباس افتضاض ا...
قوله تعالی و إن یونس لمن المرسلین بعثه الله الی اهل نینوی من الموصل و اسم ابیه متی و اسم امه تنحیس و هو ذو النون و هو صاحب الحوت سمی به لانه التقمه إذ أبق ای هرب و تباعد إلی الفلک ...
قوله تعالی قل هو نبأ عظیم فیه ثلاثة اقوال احدها انه القرآن و سماه عظیما لانه کلام رب العالمین کقوله و لقد آتیناک سبعا من المثانی و القرآن العظیم قاله ابن عباس و مجاهد و قتادة و قیل...
قوله و الذی جاء بالصدق و صدق به قال ابن عباس و الذی جاء بالصدق یعنی رسول الله جاء بلا اله الا الله و صدق به الرسول ایضا بلغه الخلق و قال السدی و الذی جاء بالصدق جبرییل جاء بالقرآن ...
قوله تعالی و قال ربکم ادعونی أستجب لکم مفسران را در این آیه سه قول است قومی گفتند دعا بمعنی عبادت است و استجابت بمعنی اثابت ای اعبدونی و وحدونی اثبکم و اغفر لکم لما عبر عن العبادة ...
قوله تعالی إن أصحاب الجنة الیوم فی شغل فاکهون وکیع بن الجراح گفت شغل ایشان در بهشت سماع است همانست که جای دیگر فرمود فهم فی روضة یحبرون أنتم و أزواجکم تحبرون فهذا الخبر هو السماع ف...
قوله ما کان محمد أبا أحد من رجالکم و لکن رسول الله و خاتم النبیین ذکر تعریف و بیان تشریف آن مهتر عالم است و سید ولد آدم جوهر سعادت و عنصر سیادت قبله اقبال و کعبه آمال محمد مصطفی ص ...
قوله تعالی الذین یقولون ربنا ایشان که میگویند خداوند ما إننا آمنا ما که ماییم بگرویدیم فاغفر لنا ذنوبنا بیامرز ما را گناهان ما و قنا عذاب النار ۱۶ و باز دار از ما عذاب آتش الصابرین...
قوله تعالی یا أیها الذین آمنوا ای ایشان که بگرویدند لا یحل لکم شما را حلال نیست أن ترثوا النساء که زنان یکدیگر بمیراث برید کرها بر نبایست ایشان و لا تعضلوهن و ایشان را از نکاح باز ...
قوله تعالی و اتل علیهم بر ایشان خوان نبأ ابنی آدم خبر دو پسر آدم بالحق براستی و پیغام من إذ قربا قربانا آن گه که قربان کردند هر دو فتقبل من أحدهما بپذیرفتند قربان از یکی از ایشان د...
قوله تعالی قد نعلم ما می دانیم إنه لیحزنک که اندوهگن میکند ترا الذی یقولون آنچه میگویند ایشان فإنهم لا یکذبونک ایشان دروغ زن نه ترا میگیرند و لکن الظالمین لکن آن ستمکاران بر خویشتن...
قوله تعالی و الذین آمنوا و عملوا الصالحات و ایشان که بگرویدند و نیکیها کردند لا نکلف نفسا إلا وسعها بر کس ننهیم مگر توان او أولیک أصحاب الجنة ایشانند که بهشتیان اند هم فیها خالدون ...
قوله تعالی و اعلموا أنما غنمتم من شی ء بدانید که هر چه از دشمن یابید فأن لله خمسه خدای را است پنج یک آن و للرسول و رسول را و لذی القربی و حق خویشان و الیتامی و نارسیدگان پدر مردگان...
و هو الله تعالی ع إلا تنصروه اگر یاری ندهید رسول را فقد نصره الله خدای سبحانه و تعالی یاری داد او را إذ أخرجه الذین کفروا آن گه که بیرون کردند او را کافران ثانی اثنین دوم دو تن إذ ...
قوله تعالی و منهم من یستمعون إلیک و از ایشان کسان اند که می نیوشند بتو أ فأنت تسمع الصم تو هیچ توانی که کران را شنوایی و لو کانوا لا یعقلون ۴۲ ایشان که کرانند نتوانند که دریابند و ...
قوله تعالی تلک من أنباء الغیب این قصه از خبرهای پوشیده است نوحیها إلیک که پیغام دهیم آن را بتو ما کنت تعلمها أنت هرگز ندانستی تو آن را و لا قومک من قبل هذا و نه قوم تو دانستند پیش ...
قوله تعالی قال رب گفت خداوند من السجن أحب إلی زندان دوسترست بمن مما یدعوننی إلیه از آنچ ایشان می خوانند مرا با آن و إلا تصرف عنی کیدهن و اگر بنگر دانی از من این کوشیدن ایشان ببدی أ...
قوله تعالی یمحوا الله ما یشاء می سترد الله تعالی آنچ خواهد و یثبت و بر جای می دارد و می نهد و عنده أم الکتاب ۳۹ و مهر همه نسختها آنست که بنزدیک اوست و إن ما نرینک و اگر باز نماییم ...
قوله تعالی و قال الله لا تتخذوا إلهین اثنین الله گفت دو چیز به خدایی مگیرید إنما هو إله واحد که او که خدایست یکتاست فإیای فارهبون ۵۱ از من بترسید و له ما فی السماوات و الأرض او راس...
قوله تعالی و لا تقف ما لیس لک به علم و پس هر ظنی مرو بنادانی و آنچ ندانی مگوی إن السمع و البصر و الفؤاد که از نیوشیدن و نگرستن و اندیشیدن بدل کل أولیک کان عنه مسؤلا ۳۶ شما را بخواه...