نورالدین عبدالرحمن ابن نظام الدین احمد ابن محمد متخلص به جامی در سال ۸۱۷ هجری قمری در خرجرد جام از توابع خراسان متولد شد. .وی بعدها همراه پدرش به سمرقند و هرات رفت و در آن دیار به کسب علم و ادب پرداخت. سپس به سیر و سلوک مشغول و از بزرگان طریقت شد. او نزد سلطان حسین میرزا بایقرا و وزیر فاضل او امیر علیشیر نوایی تقربی خاص داشت. او در محرم ۸۹۸ هجری قمری وفات کرد و در هرات با احترام فراوان به خاک سپرده شد. از جامی بیش از چهل اثر و تألیف سودمند و گرانبها به جای مانده است. معروفترین آثار او عبارت از هفت مثنوی به نام «هفت اورنگ» است.
ای صدرنشین تخت کونین تخم و ثمر درخت کونین ای اول فکر و آخر کار ای قبله هفت و زبده چار چون روی بدین دیار کردی وین هفت شتر قطار کردی شد عرش بدان بزرگواری فرش تو درین شتر سواری از پای...
خواجه ای کش خیل شاهان بنده اند حلقه حکمش به گوش افکنده اند مقبلان را قبله جان روی اوست کعبه امید خاک کوی اوست کویش آمد کعبه هر محرمی کعبه را نبود گزیر از زمزمی زمزم آن چشم های پر ن...
شیخ ابوالعباس قصاب - قدس سره - درویشی را دید که جامه خود را می دوخت هر درزی را که راست نیامدی بگشادی و باز بدوختی شیخ فرمود آن بت توست صوفی که به خرقه دوزیش بازاریست گر بخیه فقر می...
از معلمی پرسیدند که تو بزرگتری یا برادر تو گفت من بزرگترم اما چون یک سال دیگر بر وی بگذرد با من برابر خواهد شد چو هیچ چیز نشد حاصلت چه می پرسی که روزگار فلان در چه چیز می گذرد شمار...
وان دگر جمله را یک آینه دید که خدا را در آن معاینه دید دید یک ذات در حدود جهات متجلی شده به جمله صفات یک وجود است سر به سر عالم همه اجزاش متصل با هم کره مصمت است بی تجویف جمع گشته ...
چون ز دوزخ کنند خلق گذر شست و شویی کنند در کوثر دود دوزخ ز خود فرو شویند سوی جنت سرای خود پویند
چون صبحدم از غزاله خور پوشید زمین غلاله زر افشاند فلک ز چشمه قیر از مهر غزاله قطره ها شیر مجنون که به خواب بیخودی بود از خواب شبانه چشم بگشود گرم از سر خار و خاره برجست از خاره مگر...
و دیگری بساطی سمرقندی است و شعر وی خالی از لطافتی نیست اما از فضایل مکتسبه بسیار عاری بوده است چنانچه از اشعار وی ظاهر است و دیگری خیالی است و بعضی اشعار وی خالی از حالی نیست و از ...
آن موسوس بر لب دریا نشست تا کند بهر تقرب آبدست دید دریایی پر از ماهی و مار چغز و خرچنگش هزار اندر هزار هر طرف مرغان آبی در شناه غوطه زن از قعر دریا قوت خواه گفت دریایی که چندین جان...
یکی تازه برنای نوخاسته به شاهانه خلعت تن آراسته درآمد بر آزادمردی حکیم به خلوتسرای قناعت مقیم حکیمش چو دید آنچنان بگذراند به بالا و بر صدر مجلس نشاند چو برنا نوای سخن ساز کرد در گف...
خوش آن کز بند صورت باز رسته ز سحر چشمبندان چشم بسته دلش بیدار و چشمش در شکر خواب ندیده کس چنین بیدار در خواب بپوشیده ز ناپاینده دیده ولی پوشیده آینده دیده شبی یوسف به پیش چشم یعقوب...
با هر که نشستی و نشد جمع دلت وز تو نرمید زحمت آب و گلت زنهار ز صحبتش گریزان می باش ور نی نکنی روح عزیزان بحلت از زمین و زمان برون بردت وز مکین و مکان برون بردت از می عشق بیخودت ساز...
ای ز پی طبل شکم همچو نای جمله گلو گشته ز سر تا به پای کار تو از هر چه تصور کنی نیست بجز آنکه شکم پر کنی حرص تو لقمه نه به انصاف زد دایه تو را بهر شکم ناف زد چند کشی رنج شکم از گزاف...
ای صفاتت حجب وحدت ذات جلوه گر ذات تو ز اسما و صفات آشکارا به جهان غیر تو کیست زیر این پرده نهان غیر تو کیست باطن عالم و ظاهر همه تو غایب از دیده و حاضر همه تو فضل تو شامل هر ناکس و...
بخل قفلیست بر خزینه شاه تا کند دست شاه ازان کوتاه قفل بگشا که دست کوتاهی نیست لایق به منصب شاهی دل شه کز خزینه اش هوس است دولت شاهیش خزینه بس است تا بود شاه شاه بی خم و پیچ زانکه ب...
حصری - قدس الله تعالی سره - گفته است الصوفی هوالذی لایوجد بعد عدمه و لایعدم بعد وجوده یعنی صوفی آن است که چون از وجود طبیعی خود فانی شود دیگر به آن باز نگردد که الفانی لا یرد و بعد...
بیماری بر شرف موت بود ابخری که از دهانش بوی ناخوش می آمد بر بالینش نشسته بود سر به نزدیک وی می برد و تلقین شهادت می کرد و بر روی وی نفس می زد هرچند بیمار روی خود می تافت وی الحاح ب...
و از شعرای خراسان آذری اسفراینی است و در اشعار وی طامات بسیار است و از مطلعهای پسندیده وی است باز شب شد چشم من میدان گریه آب زد سیل خون آمد شبیخون بر سپاه خواب زد و دیگری کاتبی نیش...
درجات بهشت باشد هشت که به قول ثقات ثابت گشت گر کسی را به قدر علم و عمل دهد آنجا خدا مقام و محل جاودان در مقام خود باشد هرگزش دل ز غصه نخراشد نعمت او بود برون ز شمار برتر از جمله نع...
هر که را دیده نی به حق بیناست دیده او به دید حق نه سزاست تا نگردد به حکم بی یبصر دیده تو به عین حق ناظر نیست امکان جمال حق دیدن گل ز باغ شهود حق چیدن چون تو سازی روان ز نافله ها به...
شد به پیش رسول بیوه زنی از نهال قبول میوه کنی وصف او کرد با رسول کسی زد ز اعمال خیر او نفسی که همه روز روزه می دارد همه شب جز نماز نگذارد لیکن از جود دست او بسته ست رگ جانش به بخل ...
خواست یکی کور زنی زشت روی کینه وری طعنه زنی زشت خوی از شبه اش چهره سیه رنگ تر وز سپرش جبهه پر آژنگ تر گوش کر و پشت کژ و چشم کاژ خامشیش بیهده گفتار ژاژ یک شبی از ناز به آن کور گفت ح...
ز هرمس که هر مس زر ناب کرد جهان پر گهرهای نایاب کرد به ما درس حکمت چنین آمده ست سزاوار صد آفرین آمده ست که ای مهبط فضل جان آفرین نمودار صنع جهان آفرین به دانشوری شکر نعمت گزار گه ش...
سر مقصود را مراقبه کن نقد اوقات را محاسبه کن باش در هر نفس ز اهل شعور که به غفلت گذشت یا به حضور هر چه جز حق ز لوح دل بتراش بگذر از خلق و جمله حق را باش رخت همت به خطه جان کش بر رخ...
