نورالدین عبدالرحمن ابن نظام الدین احمد ابن محمد متخلص به جامی در سال ۸۱۷ هجری قمری در خرجرد جام از توابع خراسان متولد شد. .وی بعدها همراه پدرش به سمرقند و هرات رفت و در آن دیار به کسب علم و ادب پرداخت. سپس به سیر و سلوک مشغول و از بزرگان طریقت شد. او نزد سلطان حسین میرزا بایقرا و وزیر فاضل او امیر علیشیر نوایی تقربی خاص داشت. او در محرم ۸۹۸ هجری قمری وفات کرد و در هرات با احترام فراوان به خاک سپرده شد. از جامی بیش از چهل اثر و تألیف سودمند و گرانبها به جای مانده است. معروفترین آثار او عبارت از هفت مثنوی به نام «هفت اورنگ» است.
آن یکی چست از زمین برجست تیغ جست و میان به کین در بست گفت شاها غلام فرمانم هر چه حکم تو بنده آنم گر کنم طاعت و اطاعت تو باشد آن هم به استطاعت تو من خود اندر میانه هیچ نیم جز دروغ و...
ای گرانمایه ترین گوهر پاک وی سبک سایه ترین پیکر خاک پیکر خاک طلسم است و تو گنج گنجی از بحر ازل گوهر سنج هست گنج تو ز هر گنج فره گوهر فقر در او از همه به این گهر را چو شوی قدرشناس ب...
چو بندد بیدلی دل در نگاری نگیرد کار او هرگز قراری اگر نبود به کف نقد وصالش به نسیه عشق بازد با خیالش ولی خونش بود از دل چکیده که افتد کار وی از دل به دیده چو یابد بهره چشم اشکبارش ...
ای فروغ جمال تو خوبان پرتو خوبی تو محبوبان جلوه حسن تو کجاست که نیست جذبه عشق تو کراست که نیست همه ذرات مست عشق تواند پایکوبان ز دست عشق تواند حسن لیلی که راه مجنون زد کامش از کوی ...
دو شاعر بر مایده ای جمع آمدند پالوده ای آوردند بغایت گرم یکی از ایشان مر دیگری را گفت این پالوده گرمتر است از آن حمیم و غساق که فردا در جهنم خواهی آشامید دیگری در جواب گفت یک بیت ا...
شاه چون اضطراب او می دید زیر لب نرم نرم می خندید خنده ای همچو برق عالم سوز نه چو صبح دوم جهان افروز مشو از لطف پادشاه دلیر که بود خنده اش چو خنده شیر او به قصد تو می کند دندان تیز ...
نیرنگ زن بیاض این راز صورتگری اینچنین کند ساز کان کعبه بی نظیر منظر چون صورت چین بدیع پیکر یعنی لیلی مه حصاری برج قمر از رخش عماری با شوهر خود چو سرکشی کرد پاداش خوشیش ناخوشی کرد ب...
بود مردانه زنی در موصل سر جانش به حقیقت واصل همچو خورشید مؤنث در نام لیک در نور یقین مرد تمام رو به محراب عبادت کرده چاک در پرده عادت کرده نه ره خورد به خود داده نه خفت خاطرش فرد ز...
ز شاهان پیشین ستم پیشه ای در آزار نیکان بد اندیشه ای به دیوانه ای گفت آشفته خوی که از دور گردون چه خواهی بگوی اگر مال خواهی و بگزیده گنج کشد پیش روی تو نادیده رنج وگر جفت خواهی و ا...
چون سلامان مایل ابسال شد طالع ابسال فرخ فال شد یافت آن مهر قدیم او نوی شد بدو پیوند امیدش قوی فرصتی می جست تا بیگاه و گاه یابد اندر خلوت آن ماه راه کام دل از لعل او حاصل کند جان شی...
به یکی از ملوک سامانی داشت دوران طبیبی ارزانی در همه کارها بدو همدم در همه رازها بدو محرم دادیش در حضور خود پیوست نبض جمع مخدرات به دست روزی از گفت و گوی خلق خلاص بود با او درون خل...
پیر توحید شیخ محیی الدین آفتاب سپهر کشف و یقین زانچه از ذوق خود بیان کرده ست در فتوحات مکی آورده ست که ز مغرب چو آمدم به دمشق جیب جانم گرفت جذبه عشق عشقم اندر دل آتشی افزود که بر آ...
ای علم علم برافراخته چون علم از علم سرافراخته خویشتن از علم علم ساختی چون عمل آمد علم انداختی لاف درستیست علم سازیت حجت سستی علم اندازیت دعوی دانش کنی از جاهلی حاصل تحصیل تو بی حاص...
زلیخا را چو دایه آنچنان دید ز دیده اشکریزان حال پرسید که ای چشمم به دیدار تو روشن دلم از عکس رخسار تو گلشن دلت پر رنج و جانت پر ملال است نمی دانم تو را اکنون چه حال است تو را آرام ...
شاعری پیش صاحب عباد قصیده ای آورد هر بیت از دیوانی و هر معنی زاده طبع سخندانی صاحب گفت از برای ما عجب قطار شتر آورده ای که اگر کسی مهارشان بگشاید هر یک به گله دیگر گراید همی گفتی ب...
چون گذشت از حد آن جحود و عناد شاه گفتا خدات صبر دهاد چند ازین گفت و گوی بیهوده که زبان زان مباد آلوده امر من بهر آزمون شماست نه مرا آرزوی خون شماست خواستم تا درین فضای وجود سر معلو...
صبحدم کین شاهد مشکین نقاب بهر خواب آلودگان از زر ناب میل ها زین طاق زنگاری کشید دیده ها را کحل بیداری کشید خاست شهزاده ز بستر کامیاب چشمی از بیداری شب نیمخواب خار خاری از خمار شب د...
عالمی از چاه جهالت برون در رهی افتاد به چاهی درون هیچ مدد دست ندادش به راه ماند در آن راه چو یوسف به چاه سایه صفت در تگ چاه آرمید سایه شخصی به سر چاه دید نعره برآورد که ای رهنورد ا...
آن رفته ز قید عقل بیرون کامد روزی به سوی مجنون وز لیلی و عقد او خبر گفت وان شیفته را ز نو برآشفت می خواست ز تار مهربافی آن زخم گذشته را تلافی چون یافت خبر ز مردن شوی آورد به سوی کو...
ارسطو که در حکمت استاد بود و زو کشور حکمت آباد بود پی طالبان بود دور از حرم یکی خانه اش نام بیت الحکم بدان خانه هر گه برون آمدی ز هر سو دو صد ذوالفنون آمدی به شاگردیش صف کشیدی همه ...
زلیخا با غم با این درازی چو دید از دایه رحم چاره سازی بگفت ای از تو صد یاریم بوده به هر کاری هواداریم بوده مرا یک بار دیگر یاریی کن ز غمخواریم بین غمخواریی کن قدم از تارک من کن به ...
شب علی موفق آن شه دین رفت در خواب سوی خلد برین دید شخصی لطیف و پاک سرشت ایستاده به رهگذار بهشت یک به یک را به چهره می نگرد ره رد و قبول می سپرد سعدا را به خلد می خواند اشقیا را ز خ...
بود در عهد بوعلی سینا آن به کنه اصول طب بینا ز آل بویه یکی ستوده خصال شد ز ماخولیا پریشان حال بانگ می زد که کم بود در ده هیچ گاوی به سان من فربه آشپز گر پزد هریسه ز من گرددش گنج سی...
ای به سویت همه را روی نیاز چشم لطف تو به روی همه باز عاشقان کشته سودای تواند داغ بر دل به تمنای تواند درد دم بر دم تو همدمشان داغ بی مرهم تو مرهمشان رسته از خود ز پرستندگیت خواجگی ...
