نورالدین عبدالرحمن ابن نظام الدین احمد ابن محمد متخلص به جامی در سال ۸۱۷ هجری قمری در خرجرد جام از توابع خراسان متولد شد. .وی بعدها همراه پدرش به سمرقند و هرات رفت و در آن دیار به کسب علم و ادب پرداخت. سپس به سیر و سلوک مشغول و از بزرگان طریقت شد. او نزد سلطان حسین میرزا بایقرا و وزیر فاضل او امیر علیشیر نوایی تقربی خاص داشت. او در محرم ۸۹۸ هجری قمری وفات کرد و در هرات با احترام فراوان به خاک سپرده شد. از جامی بیش از چهل اثر و تألیف سودمند و گرانبها به جای مانده است. معروفترین آثار او عبارت از هفت مثنوی به نام «هفت اورنگ» است.
شاه باید که چشم باز بود بر بد و نیک سرفراز بود چشم او باز باشد از چپ و راست تا ز عالم برون برد کم و کاست هر که بیند که او نه راسترو است دل و جانش به کجروی گرو است همچو تیر کجش بیند...
ای به پهلوی تو دل در پرده سر ازین پرده برون ناورده دل که هر سر بود آورده او دل در پرده بود پرده او یکدم از پرده غفلت بدر آی باشد این راز شود پرده گشای نیست این پیکر مخروطی دل بلکه ...
روزی از روزها کلیم خدا که زدی گام در حریم وفا در شبانی به ره نهاد قدم بره ای کرد ناگه از رمه رم بره هر سو دوان و او در پی کرد بسیار کوه و هامون طی آخرش سست شد ز سختی رگ دست و پا سو...
ای ز تو شق خرقه ماه منیر پیش تو مهر آمده فرمان پذیر قصر نبوت به تو چون شد بلند کسر به مقصوره کسری فکند چتر فرازنده فرقت سحاب سایه نشین چتر تو را آفتاب سایه ندیدت به زمین هیچ کس نور...
برگشت چو قیس غم رسیده زان شمع قبیله دل رمیده بهر شب خود چراغ می جست وز لاله رخان سراغ می جست هر زنده که آمدی ز هر حی گشتی به نیاز مرده وی کز خیل بتان خبر چه داری زین قصه بگوی هر چه...
سگکی می شد استخوان به دهان کرده ره بر کنار آب روان بس که آن آب صاف و روشن بود عکس آن استخوان در آب نمود برد بیچاره سگ گمان که مگر هست در آب استخوان دگر لب چو بگشاد سوی آن به شتاب ا...
ای رخ افروخته از آتش خشم خرمنت سوخته از آتش خشم از خسان آتشی افروخته ای تر و خشک خود ازان سوخته ای خار خشکی که ز تو صد خرمن شود از یک شرر آتش روشن آب حلمی بزن این آتش را در ته پای ...
راهبی را در دل زد غم دین شد درین دیر دو در گوشه نشین در صحبت به رخ خلق ببست فارغ از خلق به خلوت بنشست دیو هر چند چپ و راست شتافت هیچ بر رهزنی اش دست نیافت روزی از خاک درش سر بر زد ...
گازری در در نواحی بغداد بود در کار گازری استاد بر لب دجله گازری کردی روزی خود ز گازری خوردی بر لب آب دایما می دید که کلنگی بزرگ می گردید کرمکی چون ز آب بنمودی نول کردی دراز و بربود...
فرخ آن کس که وار خود بشناخت کار خود را به وار خود پرداخت شد به حکمت بلند آوازه گام بیرون نزد ز اندازه متقارب نهاد در ره گام متجانب ز طفره نظام هر که زد طفره از سر صرفه تا به مقصد ر...
ای ز حکمت همه را پشت به کوه نیست بی پشتی ازان هیچ گروه کوه حلم تو صدا احسان است جان مادر تن ازان رقصان است زان نوا مست سماعیم همه جسم و جان کرده وداعیم همه در سماعند چو ما ملک و مل...
ای تو را صورت چین نقش جبین خوی ناخوب تو صورتگر چین ابرویت راست به هر مو گرهی هر گره بر رگ جان عقده نهی لبت از نکته شیرین خاموش چهره ات از ترشی سرکه فروش چیست چندین ترشی روی تو را چ...
به تمنای سیر و نیت گشت واعظی بر حدود غور گذشت بامدادان به مسجدی برخاست بهر حضار مجلسی آراست صفت کعبه و فضیلت حج به براهین بیان نمود و حجج نکته ها گفت جمله عشق آمیز بیتها خواند جمله...
کرد آن زال کهنسال سؤال از نبی کای شه فرخنده خصال روز محشر که بهشت آرایند رستگاران به بهشت آسایند شود آن منزل عالی وطنان راحت آباد چو من پیر زنان گفت حاشا که چنان خوش وطنی گردد آرام...
پهلوانی ز پر دلان عجم می زد اندر طواف کعبه قدم دید گریان مخنثی بر خاک روی بنهاده پیرهن زده چاک نوحه ای برگرفته عالم سوز کای گنه بخش معذرت آموز از گنه گرچه کوه البرزم به کمال کرم بی...
مرد غوری گرسنه و تشنه رمقی در تن از حیاتش نه لنگ لنگان به خانه روی نهاد هر که پرسید ازو جوابش داد که زدم گام تا توانستم بازگشتم همینکه دانستم که به کعبه نمی رسم امروز تا به کعبه بس...
ای غمت شادی دولتمندان لب امید به یادت خندان باد یک شمه ز لطفت گفته باغ را غنچه دل بشکفته می گشایی به سر انگشت کرم از جبین ها گره غصه و غم بستن از توست و گشادن از تو خاستن از تو فتا...
کل من کان یوثر العزله حصل العزلت بلا مهله چون بود عزلتت ز صحبت به پا ز صحبت به کنج عزلت نه عزلت آمد کلید گنج شهود عزلت آمد علاج رنج وجود اندر او عز و لت که متصل است آن لت نفس عز جا...
ای ز خود ناشده یک لحظه خلاص هر دم از عام مجو خلوت خاص چو الف از همه کس فرد مشو حکم المؤمن آلف بشنو میل وصلت ز الف کم باشد جز به حرفی که مقدم باشد هر چه در مرتبه از وی پست است در وص...
عزلت سالکان بود به جسد عزلت عارفان به هوش و خرد آن بود عزلت جسد که مدام بگسلی از همه چه خاص و چه عام در بر اهل زمانه در بندی جا به جز کنج خانه نپسندی پا نفرسایی از خروج و دخول لب ن...
عارفی طوف کنان رفت به باغ دید در باغ حمامی با زاغ با هم از حکم دو جنسی رسته چون دو همنجس به هم پیوسته عارف آن حال عجب را چون دید به تعجب سر انگشت گزید که دو ناجنس به هم چون گستاخ م...
آن یکی از همه جهان بجهد تا ز آسیب گمرهان برهد کند از نفع و ضرشان حذری تا نبیند ز شرشان شرری رمد از خلق در سرار و جهار تا زید ایمن از شرار و شرار ای بسا کس که خرمنی اندوخت جست ناگاه...
ای دل و دیده صاحبنظران از خیالت به جمال دگران روی در روی تو باشد همه را چشم دل سوی تو باشد همه را همه جا پرتو رویت نگرند پا ز سر کرده به سویت گذرند به هوای تو نشینند به هم به تمنای...
گفت روباه بچه با روباه کای ز مکر سگان ده آگاه بازیی کن مراکنون تعلیم که بدان از سگم نباشد بیم گفت ازان بازیی نبینم به که تو در دشت باشی او در ده چشم وی بر تو چشم تو بر وی نفتد ور ن...
