نورالدین عبدالرحمن ابن نظام الدین احمد ابن محمد متخلص به جامی در سال ۸۱۷ هجری قمری در خرجرد جام از توابع خراسان متولد شد. .وی بعدها همراه پدرش به سمرقند و هرات رفت و در آن دیار به کسب علم و ادب پرداخت. سپس به سیر و سلوک مشغول و از بزرگان طریقت شد. او نزد سلطان حسین میرزا بایقرا و وزیر فاضل او امیر علیشیر نوایی تقربی خاص داشت. او در محرم ۸۹۸ هجری قمری وفات کرد و در هرات با احترام فراوان به خاک سپرده شد. از جامی بیش از چهل اثر و تألیف سودمند و گرانبها به جای مانده است. معروفترین آثار او عبارت از هفت مثنوی به نام «هفت اورنگ» است.
زهی حسرت که ناگه نیکبختی کشد تا پیشگاه وصل رختی کشیده شاهد دولت در آغوش کند اندوه هجران را فراموش ندیده خاطرش از غم غباری به شادی بگذراند روزگاری ز ناگه باد ادباری برآید سموم هجر ر...
صرصر مرگ را ببین چه فن است سر شکن بیخ کن ثمر فکن است شاخ پیوندها شکسته اوست بیخ امیدها گسسته اوست وی فکنده ست ازین درخت بلند میوه نارسیده فرزند چند کردن به حول و قوت فخر کثمود الذی...
چون سلامان ماند از ابسال اینچنین بود در روز و شبش حال اینچنین محرمان آن پیش شه گفتند باز جان او افتاد ازان غم در گداز داشت با ابسال صد اندوه بیش آمدش بی او غمی چون کوه پیش با ویش غ...
ای به هر غیر گشاده نظری در دلت نیست ز غیرت اثری می کنی دعوی غیرتناکی لیکن از معنی غیرت پاکی غیرت و دیدن اغیار که چه غیر بین و خبر از یار که چه دیدن غیر ز غیرت دور است غیر بین در دو...
بود ازین گونه مرده بوبکر رسته از کید زرق و حیله و مکر زان چو دیدش نبی که می پیمود ره درین تیره خاکدان فرمود هر که خواهد ز خلق کهنه و نو نگرد مرده روان گو رو آهوی مشک نافه را بنگر پ...
ازین گفت و گو چون سیم لب بدوخت چهارم چراغ نصیحت فروخت نخست از دعا کرد آغاز پند که ای با خرد پند بخرد پسند چو ایزد به دل تخم صبرت نهاد بر این کشت بارنده ابرت نهاد هر آن مضطرب کش نه ...
بیدلی داغ دل افروزی داشت در دل از آتش او سوزی داشت عمرها مست لقایش می بود بسته در قید وفایش می بود دمبدم جلوه دیگر می دید از جمالش گل دیگر می چید چرخ از آنجا که ستم دین ویست قطع یا...
جامی این وعظ و تلخگویی چند خرده گیری و عیبجویی چند شیوه واعظ آن بود که نخست فعل خود را کند به قول درست چون شود کار او موافق گفت گر دهد پند غیر نیست شگفت پای تا فرق جمله عیبی و عار ...
چون سلامان گشت تسلیم حکیم زیر ظل رأفت او شد مقیم شد حکیم آشفته تسلیم او سحر کاری کرد در تعلیم او باده های دولتش در جام ریخت شهدهای حکمتش در کام ریخت جام او زان باده ذوق انگیز شد کا...
به دیگر روز یوسف بامدادان که شد دلها ز فیض صبح شادان به بر کرده لباس شهریاری برون آمد به آهنگ سواری چو پا در یک رکاب آورد جبریل بدو گفتا مکن زین بیش تعجیل امان نبود ز چرخ عمر فرسای...
شعر در نفس خویشتن بد نیست پیش اهل دل این سخن رد نیست ناله من ز خست شرکاست تن چو نالم ز شر ایشان کاست پیش ازین فاضلان شعر شعار کسب کردی فضایل بسیار بودی آراسته به فضل و هنر بودی آزا...
افسر شاهی چه خوش سرمایه است تخت سلطانی چه عالی پایه است هر سری لایق به آن سرمایه نیست هر قدم شایسته این پایه نیست چرخ سا پایی سزد این پایه را عرش سا فرقی شد این سرمایه را چون سلاما...
حکیم چهارم چو گفت آنچه گفت ز باغ دل پنجم این گل شگفت که ای گلبن باغ شاهنشهی که مانده ست دامانت از گل تهی اگر کرد گل سست پیوندیی به یاد ویت باد خرسندیی کسی را که شد میوه دل ز دست ز ...
زنگی روی چون در دوزخ بینیی همچو موری مطبخ ننمودی به پیش رویش زشت لاف کافوری ار زدی انگشت چشم ها گرد و چشمخانه مغاک گردکان در کوی فتاده ز خاک دو لبش طبع کوب و دل رنجان همچو بر روی ه...
فلک بر خویش پیچان اژدهاییست پی آزار ما زور آزماییست گرفتاریم در پیچ و خم او رهیدن چون توانیم از دم او نبینی کس کزو زخمی نخورده ز صد کس بر یکی رحمی نکرده ز ظلمش هیچ کس سالم نجسته ست...
ای ز غیرت رقم غیر زدای زین صقیل آینه غیر نمای جلوه گر در همه اغیار تویی وز همه گشته نمودار تویی در همه کون و مکان غیر تو کو تا کسی بر تو برد غیرت ازو گرد گشتیم درین خانه بسی نیست غ...
دو سفیه زبان به هرزه گشای به تعصب شدند و هرزه درای آن یکی رو به دیگری آورد گفت ای در نکال و خسران فرد هر کجا در زمانه دشنامی رفته بر لفظ خاص یا عامی یا نرفته ست لیک می شاید که کس ا...
تولاک الله ای فرزانه فرزند نگهدار تو باد از بد خداوند ز هر پندت دهاد آن بهره مندی که وقت حاجت آن را کار بندی مرا هفتاد شد سال و تو را هفت تو را می آید اقبال و مرا رفت پریشانم ز عمر...
چو آن در پس ستر عصمت مقیم شنید آنچه بشنید از هر حکیم بر ایشان در معذرت باز کرد به پرده درون این نوا ساز کرد که ای رازدانان دانش پژوه گشاینده مشکل هر گروه بنای خرد را اساس از شماست ...
ای زده در صف دوران دم قرب ره فراوان ز تو تا عالم قرب روز قرب آمد و دوری شب تار روز چون نیست به شب گیر قرار دور ازین روز شب تاریکی چند چون صبحدم از نزدیکی چون دهد دولت نزدیکی دست به...
گفت خیرالبشر رسول خدای آن فزون از همه به دانش و رای که بود مؤمن بلند محل به مثل راست همچو منج عسل مگس شهد چون رود در باغ دارد از غیر طیبات فراغ همچنین مؤمنان نیکوکار از جهان طعمه ه...
لطف او مرهم نه هر سینه ریش قهر او کینه کش هر ظلم کیش نی بدی در سیرت و صورت ددی پیش ارباب خرد نابخردی چون سگ مسلخ همه آلودگی خوی او ز آلودگی آسودگی تا دهان خود بیالاید به خون خواهد ...
باشد اندر صورت هر قصه ای خرده بینان را ز معنی حصه ای صورت این قصه چون اتمام یافت بایدت از معنی آن کام یافت وضع این را راهدانی کرده است کاو به سر کار راه آورده است زان غرض نی قیل و ...
پی راحت جان آگاه خویش مهیا کند توشه راه خویش فن خویش نیکی کن ای نیک زن که به گر بود نیک زن نیک فن همه کارها را به یزدان گذار که بیرون ز تقدیر او نیست کار سکندر به شاهی ازو راه یافت...
