نورالدین عبدالرحمن ابن نظام الدین احمد ابن محمد متخلص به جامی در سال ۸۱۷ هجری قمری در خرجرد جام از توابع خراسان متولد شد. .وی بعدها همراه پدرش به سمرقند و هرات رفت و در آن دیار به کسب علم و ادب پرداخت. سپس به سیر و سلوک مشغول و از بزرگان طریقت شد. او نزد سلطان حسین میرزا بایقرا و وزیر فاضل او امیر علیشیر نوایی تقربی خاص داشت. او در محرم ۸۹۸ هجری قمری وفات کرد و در هرات با احترام فراوان به خاک سپرده شد. از جامی بیش از چهل اثر و تألیف سودمند و گرانبها به جای مانده است. معروفترین آثار او عبارت از هفت مثنوی به نام «هفت اورنگ» است.
پیر دهقان چو دانه گندم در زمین بهر کشت سازد گم هفته ای را ز زیر خاک کثیف بر زند سر یکی گیاه ضعیف چون ازین حال بگذرد یکچند شود از تربیت قوی و بلند بعد ازان خوشه آورد بر سر دانه در و...
آن جوانمرد زنی زیبا خواست خانه دل به خیالش آراست لیک ازان پیش که بینند به هم وز پی وصل نشینند به هم آن صنم عارضه ای پیدا کرد بر سر بستر و بالین جا کرد زآتش تب به رخش تاب نماند زآبل...
سالها شد که روی در دیوار دل برآرم به گرد شهر و دیار تا بیایم نشان آدمیی کاید از وی نسیم محرمیی بروم خاک پای او باشم نقد جان زیر پای او پاشم یک زمان یکزبان شوم با او دو بگویم دو بشن...
ای جوانمردی مردان از تو جنبش راهنوردان از تو ما برای تو جهانگردانیم در وفای تو جوانمردانیم جز به سر نیست جهانگردی ما جز به جان نیست جوانمردی ما فرخ آن کس که سرافرازی یافت در رهت پا...
چون ز نفس و حدیثش آیی تنگ به کلام قدیم کن آهنگ مصحفی جو چو شاهد مهوش بوسه زن در کنار خویشش کش شاهد گلعذار و مشکین خط چهره آراسته به عجم و نقط بلکه باغ بهشت و روضه حور سبزه اش مشک و...
ای گرو کرده زبان را به دروغ برده بهتان ز کلام تو فروغ این نه شایسته هر دیده ور است که زبانت دگر و دل دگر است از ره صدق و صفا دوری چند دل قیری رخ کافوری چند روی در قاعده احسان کن ظا...
رهروی کعبه تمنا می داشت لیکنش مادر ازان وا می داشت کعبه اش بود بلی مادر او طوف می کرد به گرد سر او نیک زن رخت چو زین خانه ببست ثمن خانه اش آورد به دست زان ثمن کرد چو آمد به شمار جی...
هست حق را دو اسم کارگزار هر یکی را مظاهر بسیار مظهر آن خلاف مظهر این آن سوی کفر خوانده وین سوی دین آن دو اسم اسم هادی است و مضل فاش گفتم که حل شود مشکل مظهر آن نبی و اتباعش مظهر ای...
ای خدا کمترین گدای توام چشم بر خوان کبریای توام می رسم بر در تو هر روزه شی ء لله زنان به دریوزه نفس و شیطان که خصم دین منند چون سگان خفته در کمین منند گر چنین خوار و بی کسم نگرند پ...
ای ز نورت علم صبح سفید صادقان را به تو خوش صبح امید ما چو صبح از تو به صدقیم علم جز به مهرت ز ازل نازده دم تا به کی جامه جان چاک زنیم علم صدق بر افلاک زنیم انجم اشک چو گردون ریزیم ...
چون زبان و جنان و ارکان را که تصرف در آنست شیطان را به تعوذ چنانکه می دانی پاک گردی ز لوث شیطانی ز آیت لایمسسه الا آمدی در شمار مستثنا مس دیو رجیم را یله کن به دل و جان مساس بسمله ...
ای به خود رسته که چون شاخ گیا می دهد جنبش تو باد هوا تا کی از باد هوا جنبیدن چون هوا نیست خوش آرامیدن هست جنبش ز هوا عادت خس جنبش از بهر خدا باید و بس چون هوا آید جنبش کم کن کوه سا...
با که از بسمله ست حرف نخست بر بواقی ازان ترفع جست که ز رفعت گذشت و خفض گزید به چنین رفعتی ز خفض رسید به تواضع چو ساخت خود را پست حق گرفتش بدان ترفع دست پست شو پست تا بلند شوی بهره ...
عربی چند به هم ذوق کنان لب گشادند به نادر سخنان یکی از نجد حکایت می کرد یکی از وجد شکایت می کرد یکی از ناقه و محمل می گفت یکی از وادی و ساحل می گفت یکی از عشق به خوبان عرب یکی از س...
پیر هرات گوید او با جوینده خود همراه است دست او گرفته در طلب خود می تازاند آن که نی نام به دست است مرا زو نه نشان دست بگرفته مرا در عقب خویش کشان اوست دست من و پا نیز به هر جا که ر...
حکیمی با پسر خود گفت باید که بامداد از خانه بیرون نیایی تا نخست به طعامی لب نگشایی زیرا که سیری تخم حلم و بردباریست و گرسنگی مایه خشک مغزی و سبکساری خوی خود را ز روزه تیره مکن کز ه...
مأمون غلامی داشت که ترتیب آب طهارت به عهده وی بود در هر چند روز آفتابه یا سطلی گم می شد یک روز مأمون با وی گفت کاش آن آفتابه و سطلی که از ما می بری هم به ما فروشی گفت همچنان کنم ای...
خلیفه بغداد در موکب حشمت و شوکت خود می راند دیوانه ای پیش وی رسید و گفت ای خلیفه عنان کشیده دار که در مدیح تو سه بیت گفته ام گفت بخوان بخواند خلیفه را خوش آمد دیوانه چون آن را بدید...
خوبرویی را که هزار دانا از سودای او شیدا بود و هر لحظه بر سر کویش از آمد و شد سوداییان هزار غوغا نوبت خوبی به سر آمد و نکبت زشتی از در و بام درآمد عاشقان بساط انبساط بازچیدند و پای...
جولاهی در خانه دانشمندی ودیعتی نهاد چون یکچند برآمد به آن محتاج شد پیش وی رفت دید که بر در سرای خود بر مسند تدریس نشسته و جمعی از شاگردان پیش وی صف بسته گفت ای استاد به آن ودیعت اح...
غوکی از جفت خود جدا ماند و محنت بی جفتیش بر کناره دریا نشاند هر سو نظر می انداخت و خاطر غمدیده را از غم بی جفتی می پرداخت ناگهان ماهیی دید در میانه آب همچو آب روان روان بشتاب یا چو...
هر یک از وصف سمع و وصف بصر هست جز علم معیتی دیگر نیست از گوش سر شنیدن او نیست موقوف دیده دیدن او بشنود خدا دور یا نزدیک بیند ار روشن است ور تاریک حال هر ممکنی به کتم عدم بیند و دان...
داد ذوالنون به بایزید پیام کای گرفته به خواب خوش آرام سر برآور که وقت بیگه گشت پای در نه که کاروان بگذشت بایزیدش جواب داد که مرد آن بود در سرای صلح و نبرد که رود شب به خواب از همه ...
در زمان گذشته دهقانی گاو می راند گرد ویرانی ناگهان آلت زراعت او بر زمین شد فرو در آن تک و پو آشکارا شد از زمین یک خم پر درونش ز خوشه گندم خوشه هایی چو دانه های گهر زرگرانش غلاف کرد...
