نورالدین عبدالرحمن ابن نظام الدین احمد ابن محمد متخلص به جامی در سال ۸۱۷ هجری قمری در خرجرد جام از توابع خراسان متولد شد. .وی بعدها همراه پدرش به سمرقند و هرات رفت و در آن دیار به کسب علم و ادب پرداخت. سپس به سیر و سلوک مشغول و از بزرگان طریقت شد. او نزد سلطان حسین میرزا بایقرا و وزیر فاضل او امیر علیشیر نوایی تقربی خاص داشت. او در محرم ۸۹۸ هجری قمری وفات کرد و در هرات با احترام فراوان به خاک سپرده شد. از جامی بیش از چهل اثر و تألیف سودمند و گرانبها به جای مانده است. معروفترین آثار او عبارت از هفت مثنوی به نام «هفت اورنگ» است.
دید مجنون را یکی صحرانورد در میان بادیه بنشسته فرد ساخته بر ریگ ز انگشتان قلم می زند حرفی به دست خود رقم گفت ای مفتون شیدا چیست این می نویسی نامه سوی کیست این هر چه خواهی در سوادش ...
شب چو نزدیک شد به وقت سحر حبشی برد سوی بالین سر چشم حس بست ازین جهان خراب داد نقد خرد به غارت خواب دایه آن را چو دید چابک و چست باز بردش به خوابگاه نخست بیخود افتاد تا بلندی چاشت چ...
چیست عدل آنکه بگذری ز فضول نکنی از طریق شرع عدول شرع را نصب عین خود سازی چشم بر غیر آن نیندازی چون گماری به کار اندیشه شیوه راستی کنی پیشه اول آن را به شرع سازی راست آنگه آری به جا...
چون عیسی صبح دم برآورد وز زرد قصب علم برآورد باد دم او به مشکبیزی اخضر شجر و شکوفه ریزی زرین علمش به زرفشانی نیلی صدف و گهرفشانی قیس از دم اژدهای شب رست وز آه و نفیر دم فرو بست بر ...
عبدالواسع جبلی - رحمة الله علیه وی فاضل کامل و شاعری ماهر بوده به هر دو زبان تازی و فارسی سخن گفته و اتفاق است که هیچ کس از عهده جواب قصیده مشهور وی که مطلعش این است چنانچه می باید...
ای ز اندوه تو پر خون دل ما دمبدم از تو دگرگون دل ما دل ما در رهت افتاده پریست که بر او باد هوا را گذریست هر دم از جنبش هر باد درشت پشت آن روی شده رو شده پشت دایما گر تو قرارش ندهی ...
دل فارغ ز درد عشق دل نیست تن بی درد دل جز آب و گل نیست ز عالم رویت آور در غم عشق که باشد عالمی خوش عالم عشق غم عشق از دل کس کم مبادا دلی بی عشق در عالم مبادا فلک سرگشته از سودای عش...
ای عربی نسبت امی لقب بنده تو هم عجم و هم عرب رشک خوری تافته از اوج ناز مغرب تو یثرب و مشرق حجاز گرد سرت ابطحی و یثربی خاک درت مشرقی و مغربی تیغ عرب زن که فصاحت تو راست صید عجم کن ک...
معدلت سیر تا جهاندارا زیر حکمت سکندر و دارا عالم از عدل تو پر آوازه فضل و جودت برون ز اندازه عدل را زاد راه فردا کن ظلم را همنشین عنقا کن عدل خواهی که بر مزید شود ظلم باید که ناپدی...
آدمی ز اصل فطرت آمد صاف از صفا قابل همه اوصاف هر صفت را که می شود طالب می شود بر نهاد او غالب گر به خوی فرشته آرد روی زود گردد فرشته سیرت و خوی ور زند فعل دیو از وی سر شود از فعل ب...
ای ز تو اهل نظر تیز بصر کارت از قاعده عدل بدر غایت کار تو نتوان دانست کنه اسرار تو نتوان دانست بس که پختیم درین نکته هوس اینقدر شد ز تو دانسته و بس کانچه آید ز درت در همه باب عین ح...
مصطفی کش جوامع الکلم است که بدان سلک شرع منتظم است بعد من کان مؤمنا بالله و بیوم ینال فیه جزاه گوهر صدق بی تفاوت سفت فلیقل خیرا او لیصمت گفت خیر گو خیر ور نه خامش کن هر چه جز خیر ا...
ای نهال چمن جان و دلم غنچه باغچه آب و گلم قرة العینی و چشمم به تو تیز چرخ را کند کن چشم ستیز قوة الظهری و پشتم به تو راست بختم از پشتی تو بی کم و کاست یوسفی آمده از مصر وفا لقبت بر...
حسن آن سبط نبی سر ولی طلعتش مطلع انوار جلی رفت در خانه آن تازه جوان در ره اهل دل از گرم روان دید بر خلق خدا در بسته وز همه خلق جدا بنشسته گفت کام تو ز یکتایی چیست مونس جانت به تنها...
قول صادر ز فاعل مختار چار نوع است گوش با من دار یا بود خیر سامع و قاتل که ازان قرب حق شود حاصل قایل از وی به رفعت درجات رسد و مستمع به فوز و نجات همچو قول رسول یا اصحاب که گرفتند ا...
هر نفس نورسیده مهمانیست پاس او دار اگر تو را جانیست واجب آمد به موجب اسلام حسب مقدور ضیف را اکرام خاصه اکرام این گرامی ضیف که بود حیف غفلت از وی حیف هست ضیفی ز فیض خانه غیب آمده خا...
ای مراد دل تنها شدگان مونس وحدت یکتا شدگان مایه صحبت تو تنهایی سایه وحدت تو یکتایی فرخ آن کس که به تنهایی ساخت رخش در عالم یکتایی تاخت دیده را کحل شهود تو کشید چون تو را دید دگر هی...
چون سکندر به قصد آب حیات کرد عزم عبور بر ظلمات بر زمینی رسید پهن و فراخ راند خیل و حشم در آن گستاخ هر کجا می شد از یسار و یمین بود پر سنگریزه روی زمین کرد روی سخن به سوی سپاه کای ه...
جامی این پرده سرایی تا چند چون جرس هرزه درایی تا چند چند بیهوده کنی خوش نفسی هیچ نگرفت دلت زین جرسی ساز بشکست چه افغان است این تار بگسست چه دستان است این نامه عمر به توقیع رسید نظم...
بازگشتم از سخن زیرا که نیست در سخن معنی و در معنی سخن چون سنایی شه اقلیم سخن راقم تخته تعلیم سخن خواست گردون که فرو شوید پاک رقم هستیش از تخته خاک بر سر بستر کین افکندش همچو سایه ب...
چون رسید از خدا کتاب و رسول آن برد پیشرفت وین به قبول نزدند از سر فساد و غلو کافران جز در عناد و عتو و لقد جایهم من الانباء کذبوها و صدقوا الاهواء نیست گفتند صدق این روشن پیش ما ان...
گر تو گویی به حکم عقل روا نیست قلب حقایق اشیا عرض آخر چه سان شود جوهر یا معانی بدل به ذات و صور گویم این نیست از مقوله قلب تاتو نفیش کنی بزودی و سلب بلکه چون بر حقیقت واحد در مراتب...
ای رهایی ده هر بیهوشی مهر بر لب نه هر خاموشی به هوای تو سخن کوشی ما به تمنای تو خاموشی ما گر تو در حرف تهی لطف شگرف لجه ژرف شود چشمه حرف ور بر آفاق زنی حمله بیم قاف تا قاف شود حلقه...
یا جلی الظهور و الاشراق کیست جز تو در انفس و آفاق لیس فی الکاینات غیرک شی انت شمس الضحی و غیرک فی فی چه باشد به فارسی سایه سایه از روشنی برد مایه سایه را در مواقع تعلیم ضؤ ثانی رقم...
