نورالدین عبدالرحمن ابن نظام الدین احمد ابن محمد متخلص به جامی در سال ۸۱۷ هجری قمری در خرجرد جام از توابع خراسان متولد شد. .وی بعدها همراه پدرش به سمرقند و هرات رفت و در آن دیار به کسب علم و ادب پرداخت. سپس به سیر و سلوک مشغول و از بزرگان طریقت شد. او نزد سلطان حسین میرزا بایقرا و وزیر فاضل او امیر علیشیر نوایی تقربی خاص داشت. او در محرم ۸۹۸ هجری قمری وفات کرد و در هرات با احترام فراوان به خاک سپرده شد. از جامی بیش از چهل اثر و تألیف سودمند و گرانبها به جای مانده است. معروفترین آثار او عبارت از هفت مثنوی به نام «هفت اورنگ» است.
سکندر شهنشاه اقلیم راز به اقلیم گیری چو شد سرفراز سپاهش ز خشکی برآورد گرد ز خشکی سوی تری آهنگ کرد چو کشتی لب خویش را خشک یافت زمام عزیمت سوی بحر تافت سپه را به ساحل که آرام داد به ...
گفت شاها چو فعل و نیت من هست بر وفق قابلیت من قابلیت به جعل جاعل نیست فعل و فاعل خلاف قابل نیست هر چه قابل به حسن استعداد خواست فاعل به غیر آنش نداد چون شناسا شدم بدین معنی دستم از...
طغراکش این فراقنامه این رشحه برون دهد ز خامه کان حله نشین عرابی راد در ربع و دمن رییس و استاد یکچند چو در دیار خود بود مشغول به کار و بار خود بود سر زد ز دلش هوای مجنون طیاره ز حله...
ای کشیده به جهان خوان کرم حاضر خوان تو الوان نعم نعم و شکر نعم هر دو ز توست نشود جز به تو این کار درست شکرگویان تو را جرم زبان یک نواله ست ازان خوان به دهان چون نواله ز نوا نیست جد...
گفت هر جا شد این شناسایی موجب عطلت و تن آسایی آن نشان شقاوت از لیست اثر لعن و طرد لم یزلیست هر کجا باشد سبب مجاهده را محنت کوشش و مکابده ار آن دلیل سعادت است و نجات موجب نیل رفعت د...
یکی مرزبان بود در مرز مرو زنی داشت عارض چو گل قد چو سرو ز خیل غلامان سیاهیش بود که پنهان به آن زن نگاهیش بود بسی در میان شور و غوغا گذشت که با وی یکی گردد اما نگشت به کین شد بدل مه...
مستیش ز باده بود نز جام از جام رمیده شد سرانجام بشکفت به بوستان رازش گلهای حقیقت از مجازش چشمه ز شکاف سنگ جوشید دریا شد و سنگ را بپوشید لیلی طلبی او در این جوش بر شاهد عشق بود روپو...
سخن پرداز این کاشانه راز چنین بیرون دهد از پرده آواز که چون نوبت به هفتم خانه افتاد زلیخا را ز جان برخاست فریاد که ای یوسف به چشم من قدم نه ز رحمت پا درین روشن حرم نه در آن خرم حرم...
آن بزرگ عرب چو این بشنید جانب او شدن غنیمت دید تا شود واقف از حقیقت راز رفت آهسته از پی آواز دید موزون جوانی افتاده روی زیبا به خاک بنهاده قد ز نخل مدینه شیرین تر طره از عطر مکه مش...
ای دلت را سر بی خویشی نه جنبش عاقبت اندیشی نه گه به کاشانه نهی گاه به باغ مسند ایمنی و مهد فراغ کرده ای عام گل منزل دل از تو تا عالم دل صد منزل چرخ را بین که چه بیداد فن است مرگ را...
ای شده با موی سیاه از غرور از نفر موی سفیدان نفور رخ ز سفید به سیاهی منه نور الهی به ملاهی مدره طفلی و چون شیر شده موی پیر هست عجب نفرت طفلان ز شیر زاغ سیاهی تو درین بوم بیم کی هلد...
چون شه از پند سلامان شد خموش شد حکیم اندر نصیحت سخت کوش گفت کای نوباوه باغ کهن آخرین نقش بدیع کلک کن حرفخوان دفتر هفت و چهار خط شناس صفحه لیل و نهار خازن گنجینه آدم تویی نسخه مجموع...
روزی از روزها به کسب ثواب رو نهادم به مسجد احزاب روی در قبله وفا کردم حق مسجد که بود ادا کردم بستم از جان نماز را احرام کردم اندر مقام صدق قیام پشت خود در رکوع خم دادم سجده گاه از ...
رهروی روی به تنهایی کرد بهر حج بادیه پیمایی کرد راحله پای بیابان پیمای قافله دیو و دد جان فرسای تف نشان جگرش موج سراب گرد شوی قدمش چشم پر آب جز عصا کس نگرفته دستش غیر نعلین نه کس پ...
با خروس آن تاجدار سرفراز آن مؤذن گفت در وقت نماز هیچ دانا وقت نشناسد چو تو وز فوات وقت نهراسد چو تو با چنین دانایی ای دستانسرای کنگر عرشت همی بایست جای ماکیانی چند را کرده گله چند ...
زاغی از آنجا که فراغی گزید رخت خود از باغ به راغی کشید زنگ زدود آینه باغ را خال سیه گشت رخ راغ را دید یکی عرصه به دامان کوه عرضه ده مخزن پنهان کوه سبزه و لاله چو لب مهوشان داده ز ف...
فهرست نویس این جریده بر خاتمت این رقم کشیده کان اعرابی حریف موزون چون شد فارغ ز دفن مجنون بر آهویی تک جمازه بنشست احرام حریم یار او بست می شد دل و جان درد پرورد تا پی به دیار لیلی ...
چنین داد داننده داد سخن ز مشکل گشای سپهر کهن که از وضع افلاک و سیر نجوم ز حال سکندر چنین زد رقوم که چون صبح اقبالش آید به شام بگردد تر و خشک گیتی تمام به جایی که مرگش مقدر بود زمین...
ای مکاشف شده به سر قدر پرده جد و اجتهاد مدر بگذار از خویش و در خدای گریز بگسل از خویش و در خدای آویز گرچه تو ز اختیار مأموری لیک در اختیار مجبوری بین درین کارگاه وهم و خیال خویش را...
چنین زد خامه نقش این فسانه که چون یوسف برون آمد ز خانه برون خانه پیش آمد عزیزش گروهی از خواص خانه نیزش چو در حالش عزیز آشفتگی دید در آن آشفتگی حالش بپرسید جوابی دادش از حسن ادب باز...
متقی نفس خویش را چو شناخت در شرورش وقایه حق ساخت سپری شد به پیش حق که مدام دارد او را نگه ز تیر ملام هر چه آمد ز جنس نقصان پیش داشت مسند به نفس ناقص خویش گرچه در کیش صاحب تفرید آن ...
لیلی چو ز داغ مرگ مجنون چون لاله نشست غرقه در خون شد عرصه دهر بر دلش تنگ زد ساغر عیش خویش بر سنگ افتاد در آن کشاکش درد از راحت خواب و لذت خورد تابنده مهش ز تاب خود رفت نورسته گلش ز...
چون سلامان از حکیم اینها شنید بوی حکمت بر مشام او وزید گفت ای جان فلاطون از تو شاد صد ارسطو زیر فرمان تو باد عقل ها بودند از آغاز ده ساختی ده را تو اکنون یازده من نهاده روی در راه ...
خوش آن کس که کارش نکویی بود به نیک و بدش نیکخویی بود چه در وقت مردن چه در زندگی رود روزگارش به فرخندگی سکندر چو نامه به مادر نوشت به جز نامه موعظت در نوشت به یاران زبان نصیحت گشاد ...
