شاعر

عطار نیشابوری

۵۰۶۴ شعر

فَریدالدّین ابوحامِد محمّد عطّار نِیشابوری (۵۴۰ - ۶۱۸ قمری) یکی از عارفان و شاعران ایرانی بلندنام ادبیات فارسی در پایان سدهٔ ششم و آغاز سدهٔ هفتم است. او در سال ۵۴۰ هجری برابر با ۱۱۴۶ میلادی در نیشابور زاده شد. وی یکی از پرکارترین شاعران ایرانی به شمار می‌رود و بنا به نظر عارفان در زمینهٔ عرفانی از مرتبه‌ای بالا برخوردار بوده‌است.

دفترها و مجموعه‌ها

بیان وادی استغنا۸ شعر

سی‌مرغ در پیشگاه سیمرغ۶ شعر

عذر آوردن مرغان۹۸ شعر

عزم راه کردن مرغان۲ شعر

فی التوحید باری تعالی جل و علا۲ شعر

روایت دیگر دیباچۀ الهی‏نامه۳ شعر

باب اول: در توحیدِ باری عزّ شأنه۱۱۱ شعر

باب بیست و دوم: در روی به آخرت آوردن و ترك دنیا كردن۳۵ شعر

باب بیست و سوم: در خوف عاقبت و سیری نمودن از عمر۷۷ شعر

باب بیست و ششم: در صفت گریستن۴۷ شعر

باب بیست و نهم: در شوق نمودن معشوق۷۰ شعر

باب بیست و هشتم: در امیدواری نمودن۱۸ شعر

باب بیست و هفتم: در نومیدی و به عجز معترف شدن۴۵ شعر

باب بیست و پنجم: در مراثی رفتگان۴۵ شعر

باب بیست و چهارم:درآنكه مرگ لازم وروی زمین خاك رفتگانست۴۳ شعر

باب بیست و یكم: در كار با حق گذاشتن و همه از او دیدن۳۲ شعر

باب بیستم: در ذُلّ و بار كشیدن و یكرنگی گزیدن۲۹ شعر

باب دهم: در معانی مختلف كه تعلّق به روح دارد۴۴ شعر

باب دوازدهم: در شكایت از نفس خود۳۵ شعر

باب دوم: در نعت سیدالمرسلین صلّی اللّه علیه و سلّم۱۳ شعر

باب سوم: در فضیلت صحابه رضی الله عنهم اجمعین۶ شعر

باب سی و دوم: در شكایت كردن از معشوق۶۱ شعر

باب سی و سوم: در شكر نمودن از معشوق۵۰ شعر

باب سی و ششم: در صفت چشم و ابروی معشوق۲۰ شعر

باب سی و نهم: در صفتِ میان و قدِ معشوق۱۱ شعر

باب سی و هشتم: در صفت لب و دهان معشوق۳۵ شعر

باب سی و هفتم: در صفت خط و خال معشوق۲۱ شعر

باب سی و پنجم: در صفت روی و زلف معشوق۷۶ شعر

باب سی و چهارم: در صفتِ آمدن معشوق۳۸ شعر

باب سی و یكم: در آنكه وصل معشوق به كس نرسد۷۸ شعر

باب سیزدهم: در ذمِّ مردمِ ب‍یحوصله و معانی كه تعلّق به۳۰ شعر

باب سی‏ام: در فراغت نمودن از معشوق۳۱ شعر

باب شانزدهم: در عزلت و اندوه و درد وصبر گزیدن۲۱ شعر

باب ششم: در بیان محو شدۀ توحید و فانی در تفرید۹۴ شعر

باب نهم: در مقام حیرت و سرگشتگی۴۸ شعر

باب نوزدهم: در ترك تفرقه گفتن و جمعیت جستن۲۷ شعر

باب هشتم: در تحریض نمودن به فنا و گم بودن در بقا۶۵ شعر

باب هشدهم: در همّت بلند داشتن و در كار تمام بودن۵۰ شعر

باب هفتم: در بیان آنكه آنچه نه قدم است همه محو عدم است۴۷ شعر

باب هفدهم: در بیان خاصیت خموشی گزیدن۲۶ شعر

باب پانجدهم: در نیازمندی به ملاقات همدمی محرم۲۳ شعر

باب پنجاهم: در ختم كتاب۴۸ شعر

باب پنجم: در بیان توحید به زبان تفرید۱۳ شعر

باب چهاردهم: در ذَمّ دنیا و شكایت از روزگار غدّار۳۰ شعر

باب چهارم: در معانی كه تعلّق به توحید دارد۱۰۰ شعر

باب چهل و دوم: در صفت دردمندی عاشق۲۴ شعر

باب چهل و سوم: در صفت دردمندی عاشق۲۴ شعر

باب چهل و ششم: در معانیی كه تعلّق به صبح دارد۴۴ شعر

باب چهل و نهم: در سخن گفتن به زبان پروانه۱۸ شعر

باب چهل و هشتم: در سخن گفتن به زبان شمع۱۰۱ شعر

باب چهل و هفتم: در معانیی كه تعلق به شمع دارد۱۱۲ شعر

باب چهل و پنجم: در معانیی كه تعلق به گل دارد۵۷ شعر

باب چهل و چهارم: در قلندریات و خمریات۷۷ شعر

باب چهل و یكم: در صفت بیچارگی عاشق۴۰ شعر

باب چهلم: در ناز و بیوفائی معشوق۳۰ شعر

باب یازدهم: در آنكه سرّ غیب و روح نه توان گفت و نه توان۵۲ شعر

بخش بیست و هفتم۱۶ شعر

بخش بیست و پنجم۷ شعر

بخش بیست و چهارم۸ شعر

شعرهای عطار نیشابوری

همهٔ شاعران

بخش ۸ - ذکر عتبة بن الغلام رحمة الله علیه

آن سوخته جمال آن گم شده وصال آن بحر وفا آن کان صفا آن خواجه ایام آن عتبة الغلام رحمة الله علیه مقبول اهل دل بود و روشی عجیب داشت ستوده به همه زبانها و شاگرد حسن بصری بود وقتی به کنار دریا می گذشت عتبه بر سر آب روان شد حسن بر ساحل عجب بماند به تعجب گفت آیا این درجه به چه یافتیعتبه آواز داد تو سی سال است تا آن می کنی که او می فرماید و ما سی سال است تا آن می کنیم که او می خواهد

بخش ۹ - ذکر رابعه عدویه رحمة الله علیها

آن مخدره خدر خاص آن مستورة ستر اخلاص آن سوختة عشق و اشتیاق آن شیفته قرب و احتراق آن گمشده وصال آن مقبول الرجال ثانیه مریم صفیه رابعه العدویه رحمةالله علیها اگر کسی گوید ذکراو در صف رجال چرا کرده ای گویم که خواجه انبیا علیهم السلام می فرماید ان الله لاینظر الی صورکم الحدیث کار به صورت نیست به نیت است کما قال علیه السلام یحشر الناس علی نیاتهم اگر رواست دو ثلث دین از عایشه صدیقه رضی الله عنها فراگرفتن هم روا بود از کنیزکی از کنیزکان او فایده دینی گرفتن چون زن در راه خدای مرد بود او را زن نتوان گفت چنانکه عباسه طوسی گفت چون فردا در عرصات قیامت آواز دهند که یا رجال نخست کسی که پای در صف رجال نهد مریم بود علیها السلامکسی که اگر در مجلس حسن حاضر نبودی ترک مجلس کرد ی وصف او در میان رجال توان کرد بل معنی حقیقت آن است که اینجا که این قوم هستند همه نیست توحید اند در توحید وجود من و تو کی ماند تا به مرد و زن چه رسد چنانکه بوعلی فارمذی می گوید رضی الله عنه نبوت عین عزت و رفعت است مهتری و کهتری در وی نبود پس ولایت همچنین بود خاصه رابعه که در معاملت و معرفت مثل نداشت و معتبر جمله بزرگان عهد خویش بود و بر اهل روزگار حجتی قاطع بود نقل است که آن شب که رابعه به زمین آمد درهمه خانه پدرش هیچ نبود که پدرش سخت مقل حال بود و یک قطره روغن نداشت که نافش چرب کند و چراغی نبود ورگویی نبود که دورپیچد و او را سه دختر بود رابعه چهارم ایشان آمد رابعه از آن گفتندش پس عیالش آواز داد به فلان همسایه شو قطره ای روغن خواه تا چراغ درگیرم

۱ بازدید

بخش ۱۰ - ذکر فضیل عیاض رحمة الله علیه

آن مقدم تایبان آن معظم نایبان آن آفتاب کرم و احسان آن دریای ورع و عرفان آن از دو کون کرده اعراض {پیر وقت} فضیل بن عیاض -رحمه الله علیه- از کبار مشایخ بود و عیار طریقت و ستوده ی اقران و مرجع قوم و در ریاضات و کرامات شانی رفیع داشت و در ورع و معرفت بی همتا بودو اول حال او چنان بود که در میان بیابان مرو و باورد خیمه زده بود و پلاسی پوشیده و کلاهی پشمین بر سر و تسبیح درگردن افکنده و یاران بسیار داشت همه دزدان و راهزن هر مال که پیش او بردندی او قسمت کردی که مهتر ایشان بود آنچه خواستی نصیب خود برداشتی و هرگز از جماعت دست نداشتی و هر خدمتگاری که خدمت جماعت نکردی او را دور کردی

بخش ۱۱ - ذکر ابراهیم بن ادهم رحمة الله علیه

آن سلطان دنیا و دین آن سیمرغ قاف یقین آن گنج عالم عزلت آن خزینه سرای دولت آن شاه اقلیم اعظم آن پرورده لطف و کرم پیر وقت ابراهیم بن ادهم رحمة الله علیه متقی وقت بود و صدیق دولت بود و حجت و برهان روزگار بود و در انواع معاملات ملت و اصناف حقایق حظی تمام داشت و مقبول همه بود و بسی مشایخ را دیده بود و با امام ابوحنیفه صحبت داشته بود و جنید گفت رضی الله عنه مفاتیح العلوم ابراهیم کلید علم های این طریقت ابراهیم استو یک روز پیش ابوحنیفه رضی الله عنه درآمد اصحاب ابوحنیفه وی را به چشم تقصیر نگرستند بوحنیفه گفت سیدنا ابراهیم

بخش ۱۲ - ذکر بشر حافی رحمة الله علیه

آن مبارز میدان مجاهده آن مجاهز ایوان مشاهده آن عامل کارگاه هدایت آن کامل بارگاه عنایت آن صوفی صافی بشر حافی رحمة الله علیه مجاهدة عظیم داشته است و شانی رفیع و مشار الیه قوم بود فضیل عیاض دریافته بود و مرید خال خود بود علی بن حشرم و در علم اصول و فروع عالم بود مولد او از مرو بود به بغداد نشستی و ابتدای توبه او آن بود که شوریدة روزگار بود یک روز مست می رفت کاغذی یافت بر آنجا نوشته بسم الله الرحمن الرحیم عطری خرید و آن کاغذ را معطر کرد و به تعظیم آن کاغذ را در خانه نهاد بزرگی آن شب به خواب دید که گفتند بشر را بگوی طیبت اسمنا فطیبناک و بجلت اسمنا فبجلناک و طهرت اسمنا فطهرناک فبعزتی لاطیبن اسمک فی الدنیا و الاخرة آن بزرگ گفت مردی فاسق است مگر به غلط بینم می بینمطهارت کرد و نماز بگزارد و بخواب رفت همین خواب دید همچنین تا بار سوم بامداد برخاست وی را طلب کرد گفتند به مجلس خمر است

بخش ۱۳ - ذکر ذالنون مصری رحمة الله علیه

آن پیشوای اهل ملامت آن شمع جمع قیامت آن برهان مرتبت و تجرید آن سلطان معرفت و توحید آن حجةالفقر فخری - قطب وقت - ذوالنون مصری رحمة الله علیه از ملوکان طریقت بود و سالک راه بلا و ملامت بود در اسرار و توحید نظر عظیم دقیق داشت و روشی کامل و ریاضات و کرامات وافر بیشتر اهل مصر او را زندیق خواندندی باز بعضی در کار او متحیر بودندی تازنده بود همه منکر او بودند و تا بمرد کس واقف نشد بر حال او از بس که خود را پوشیده نمود و سبب توبه او آن بود که او را نشان دادند که به فلان جای زاهدی است گفت قصد زیارت او کردم او را دیدم خویشتن را از درختی آویخته و می گفت ای تن مساعدت کن با من به طاعت و اگر نه همچنین بدارمت تا از گرسنگی بمیریگریه بر من افتاد عابد آواز گریه بشنید گفت کیست که رحم می کند بر کسی که شرمش اندک است و جرمش بسیار

بخش ۱۴ - ذکر بایزید بسطامی رحمة الله علیه

آن خلیفه الهی آن دعامه نامتناهی آن سلطان العارفین آن حجةالخلایق اجمعین آن پخته جهان ناکامی شیخ بایزید بسطامی رحمةالله علیه اکبر مشایخ و اعظم اولیا بود و حجت خدای بود و خلیفه بحق بود و قطب عالم بود و مرجع اوتاد و ریاضات و کرامات و حالات و کلمات او را اندازه نبود و در اسرار و حقایق نظری نافذ و جدی بلیغ داشت و دایم در مقام قرب و هیبت بود و غرقه انس و محبت بود پیوسته تن در مجاهده و دل در مشاهده داشت و روایات او در احادیث عالی بود و پیش از او کسی را در معانی طریقت چندان استنباط نبود که او را گفتند که در این شیوه همه او بود که علم به صحرا زد و کمال او پوشیده نیست تا به حدی که جنید گفت بایزید در میان ما چون جبراییل است در میان ملایکهو هم او گفت نهایت میدان جمله روندگان که به توحید روانند بدایت میدان این خراسانی است جمله مردان که به بدایت قدم او رسند همه در گردند و فروشوند و نمانند دلیل بر این سخن آن است که بایزید می گوید دویست سال به بوستان برگذرد تا چون ما گلی در رسد

بخش ۱۵ - ذکر سفیان ثوری قدس الله روحه

آن تاج دین و دیانت آن شمع زهد و هدایت آن علما را شیخ و پادشاه آن قدما را حاجب درگاه آن قطب حرکت دوری امام عالم سفیان ثوری رحمةالله علیه از بزرگان دین بود او را امیرالمومنین گفتندی هرگز خلافت ناکرده و مقتدای به حق بود و صاحب قبول و در علم ظاهر و باطن نظیر نداشت و از مجتهدان پنج گانه بود و در ورع و تقوی به نهایت رسیده بود و ادب و تواضع به غایت داشت و بسیار مشایخ و کبار دیده بود و از اول کار تا به آخر از آنچه بود ذره ای برنگشتچنانکه نقل است که ابراهیم او را بخواند که بیا تا سماع حدیث کنیم در حال بیامد ابراهیم گفت مرا می بایست که تا خلق او بیازمایم و از مادر در ورع پدید آمده بود

بخش ۱۶ - ذکر شقیق بلخی رحمةالله علیه

آن متوکل ابرار آن متصرف اسرار آن رکن محترم آن قبلة محتشم آن دلاور اهل طریق ابوعلی شقیق رحمة الله علیه یگانه عهد بود و شیخ وقت بود و در زهد و عبادت قدمی راسخ داشت و همه عمر در توکل رفت و در انواع علوم کامل بود و تصانیف بسیار دارد در فنون علم و استاد حاتم اصم بود و طریقت از ابراهیم ادهم گرفته بود و با بسیار مشایخ او صحبت داشته بودو گفت هزار و هفتصد استاد را شاگردی کردم و چند اشتروار کتاب حاصل کردم

بخش ۱۷ - ذکر امام ابوحنیفه رضی الله عنه

آن چراغ شرع و ملت آن شمع دین و دولت آن نعمان حقایق آن عمان جواهر معانی و دقایق آن عارف عالم صوفی اما جهان ابوحنیفه کوفی رضی الله عنه صفت کسی که به همه زبان ها ستوده باشد و به همه ملت ها مقبول که تواند گفت ریاضت و مجاهده وی و خلوت و مشاهده او نهایت نداشت و در اصول طریقت و فروع شریعت درجه رفیع و نظری نافذ داشت و در فراست و سیاست و کیاست یگانه بود و در مروت و فتوت اعجوبه ای بود هم کریم جهان بود و هم جواد زمان هم افضل عهد و هم اعلم وقت و هو کان فی الدرجه القصوی والرتبه العلیا وانس روایت کرد از رسول صلی الله علیه و آله و سلم که مردی باشد در امت من یقال له نعمان بن ثابت و کنیته ابوحنیفه هو سراج امتی صفت ابوحنیفه در تورات بود و ابویوسف گفت نوزده سال در خدمت وی بودم در این نوزده سال نماز بامداد به طهارت نماز خفتن گزاردمالک انس گفت ابوحنیفه را چنان دیدم اگر دعوی کردی که این ستون زرین است دلیل توانستی گفت

بخش ۱۸ - ذکر امام شافعی رضی الله عنه

آن سلطان شریعت و طریقت آن برهان محبت و حقیقت آن مفتی اسرار الهی آن مهدی اطوار نامتناهی آن وارث و ابن عم نبی وتد عالم شافعی مطلبی رضی الله عنه شرح او دادن حاجت نیست که همه عالم پر نور از شرح صدر او است فضایل و مناقب او و شمایل او بسیار است وصف او این تمام است که شعبه دوحلة نبوی است و میوه شجره مصطفوی است و در فراست و سیاست و کیاست یگانه بود و در مروت و فتوت اعجوبه بود هم کریم جهان بود و هم جواد زمان و هم افضل عهد و هم اعلم وقت و هم حجة الایمة من قریش هم مقدم قدموا آل قریش ریاضت وکرامت او نه چندان است که این کتاب حمل آن تواند کرد در سیزده سالگی در حرم گفت سلو نی ماشیتم و در پانزده سالگی فتوی می داداحمد حنبل که امام جهان بود و سیصد هزار حدیث حفظ داشت به شاگردی او آمد و در غاشیه داری سربرهنه کرد قومی بر وی اعتراض کردند که مردی بدین درجه در پیش بیست و پنج ساله یی می نشیند و صحبت مشایخ و استادان عالی را ترک می کند

بخش ۱۹ - ذکر امام احمد حنبل قدس الله روحه

آن امام دین و سنت آن مقتدای مذهب و ملت آن جهان درایت و عمل آن مکان کفایت بدل آن صاحب تبع زمانه آن صاحب ورع یگانه آن سنی آخر و اول امام به حق احمد حنبل رضی الله عنه شیخ سنت و جماعت بود و امام دین و دولت و هیچ کس را در علم احادیث آن حق نیست که او را و در ورع و تقوی و ریاضت وکرامت شأنی عظیم داشت و صاحب فراست و مستجاب الدعوه بود و جمله فرق او را مبارک داشته اند از غایت انصاف و از آنچه بر او اقرار کردم مقدس و مبراست تا حدی که پسرش یک روز معنی این حدیث می گفت که خمر طیبه آدم بیده و در این معنی گفتند دست از آستین بیرون کرده بود احمد گفت چون سخن یدالله گویی به دست اشارت مکنو بسی مشایخ کبار دیده بود چون ذوالنون و بشر حافی و سری سقطی و معروف کرخی و مانند ایشان و بشر حافی گفت احمد را سه خصلت است که مرا نیست حلال طلب کردن هم برای خود و هم برای عیال و من برای خود طلب کنم

۱ بازدید

بخش ۲۰ - ذکر داود طائی قدس الله روحه

آن شمع دانش و بینش آن چراغ آفرینش آن عامل طریقت آن عالم حقیقت آن مرد خدایی داود طایی رحمةالله علیه از اکابراین طایفه بود و سید القوم و در ورع به حد کمال بود و در انواع علوم بهره تمام داشت خاصه در فقه که بر سر آمده بود و متعین گشته و بیست سال ابوحنیفه را شاگردی کرده بود و فضیل و ابراهیم ادهم را دیده و پیر طریقت او حبیب راعی بود و از اول کار در اندرون او حزنی غالب بود و پیوسته از خلق رمیده بود و سبب توبه او این بود که نوحه گری این بیت می گفتبای خدیک تبدی البلی

بخش ۲۱ - ذکر حارث محاسبی قدس الله روحه

آن سید اولیا آن عمده اتقیا آن محتشم معتبر آن محترم مفتخر آن ختم کرده ذوالمناقبی شیخ عالم حارث محاسبی رحمةالله علیه از علمای مشایخ بود و به علوم ظاهر و باطن و در معاملات و اشارات مقبول النفس و رجوع اولیای وقت در همه فن بدو بود و او را تصانیف بسیاراست در انواع علوم و سخت عالی همت بود و بزرگوار بود و سخاوتی و مروتی عجیب داشت و در فراست و حذاقت نظیر نداشت و در وقت خود شیخ المشایخ بغداد بود و به تجرید و توحید مخصوص بود و در مجاهده و مشاهده به اقصی الغایه بود و در طریقت مجتهد و نزدیک او رضا از احوال است نه از مقامات و شرح این سخن طولی دارد بصری بود و وفات او در بغداد بود و عبدالله خفیف گفت برپنج کس از پیران ما اقتدا کنید و به حال ایشان متابعت نماییدو دیگران را تسلیم باید شد اول حارث محاسبی دوم جنید بغدادی سوم رویم چهارم ابن عطا پنجم عمرو بن عثمان مکی رحمهم الله زیرا که ایشان جمع کردند میان علم و حقیقت و میان طریقت و شریعت وهر که جز این پنج اند اعتقاد را شایند امااین پنج را هم اعتقاد شاید و هم اقتدا را شاید

بخش ۲۲ - ذکر ابوسلیمان دارائی قدس الله روحه

آن مجرد باطن و ظاهر آن مسافر غایب و حاضر آن در ورع و معرفت عامل آن درصد گونه صفت کامل آن در دریای دانایی ابوسلیمان دارایی رحمةالله علیه یگانه وقت بود و از غایت لطف او را ریحان القلوب گفته اند و در ریاضت صعب و جوع مفرط شانی نیکو داشت چنانکه او را بندار الجایعین گفتندی که هیچ کس از این امت بر جوع آن صبر نتوانست کرد که وی در معرفت و حالات غیوب قلب و آفات عیوب نغس خطی عظیم وافر داشت و او را کلماتی است عالی واشارتی لطیف و دیگر دارا دیهی است در دمشق او از آنجا بود احمد حواری که مرید او بود گفت شبی در خلوت نماز می کردم و در آن میانه راحتی عظیم یافتم دیگر روز با سلیمان گفتم گفت ضعیف مردی ای که تو را هنوزخلق در پیش است تا در خلا دیگرگونه ای و در ملا دیگرگونه و در دو جهان هیچ چیز را آن خطر نیست که بنده را از حق تواند باز داشتو ابوسلیمان گفت شبی در مسجد بودم و از سرما آرامم نبود در وقت دعا یک دست پنهان کردم راحتی عظیم از راه این دست به من رسید هاتفی آواز دادکه یا سلیمان آنچه روزی آن دست بود که بیرون کرده بودی دادیم

بخش ۲۳ - ذکر محمد بن سماک قدس الله روحه

آن واعظ اقران آن حافظ اخوان آن زاهد متمکن آن عابد متدین آن قطب افلاک محمدبن سماک رحمةالله علیه درهمه وقت امام بود و مقبول انام بود کلامی عالی و بیانی شافی داشت و در موعظت آیتی بود و معروف کرخی را گشایش از سخن او بود و هارون الرشید او را چنان محترم داشت و تواضع کرد که گفت ای امیرالمومنین تواضع تو در شرف شریفتر است بسیاری از شرف توو گفت شریفترین تواضع آن است که خویشتن رابرهیچ کس فضل نبینی

بخش ۲۴ - ذکر محمد اسلم الطوسی قدس الله روحه

آن قطب دین و دولت آن شمع جمع سنت آن زمین کرده به تن مطهر آن فلک کرده به جان منور آن متمکن بساط قدسی محمد بن اسلم الطوسی رحمةالله علیه یگانه جهان بود و مقتدای مطلق بود و او را لسان رسول گفته اند و شحنه خراسان نوشته اند و کس را در متابعت سنت آن قدم نبوده است که او را جمله عمر سکنات و حرکات او برجاده سنت یافته اند با علی بن موسی الرضا رضی الله عنه به نشابور آمد هردو به هم در کجاوه ای بودند بر یک اشتر اسحاق بن راهویه الحنظلی مهار شتر می کشید به نشابور رسیدند به میان شهر برآمد کلاهی نمدین بر سر و پیراهنی از پشم در بر و خریطه ای پر کتاب برکتف نهاده مردمان چون اورا بدیدند بدان سیرت بگریستند او نیز بگریست گفتند ما تو را با این پیراهن و با این کلاه نمی توانیم دیدنقل است که او مجلس داشتی و به مجلس اوتنی چند معدود بیش نیامدندی و با این همه از برکات نفس او قرب پنجاه هزار آدمی به راه راست بازآمدند و توبه کردند و دست از فساد بداشتند پس مدت دو سال محبوس بود

۱ بازدید

بخش ۲۵ - ذکر احمد حرب قدس الله روحه

آن متین مقام مکنت آن امین و امام سنت آن زاهد زهاد آن قبله عباد آن قدوه شرق و غرب پیر خراسان احمد حرب رحمةالله علیه فضیلت او بسیار است و در ورع همتا نداشت و در عبادت بی مثل بود و معتقد فیه بود تا به حدی که یحیی معاذ رازی رحمةالله علیه وصیت کرده بود که سر من برپای او نهید و در تقوی تا به حدی بود که در ابتدا مادرش مرغی بریان کرده بود گفت بخور که در خانه خود پرورده ام و در او هیچ شبهت نیستاحمد گفت روزی به بام همسایه برشد و از آن بام دانه ای چند بخورد و آن همسایه لشکری بود حلق مرا نشاید

بخش ۲۶ - ذکر حاتم اصم قدس الله روحه

آن زاهد زمانه آن عابد یگانه آن معرض دنیا آن مقبل عقبی آن حاکم کرم شیخ حاتم اصم رحمه الله علیه از بزرگان مشایخ بلخ بود و در خراسان بر سر آمده بود مرید شقیق بلخی بود و نیز خضرویه را دیده و در زهد و ریاضت و ورع و ادب و صدق و احتیاط بی بدل بود توان گفت که بعد از بلوغ یک نفس بی مراقبت و بی محاسبت از وی بر نیامده بود و یک قدم بی صدق و اخلاص برنگرفته بود تابه حدی که جنید گفت صدیق زماننا حاتم الاصمو او را در سخت گرفتن نفس و دقایق مکر نفس و معرفت رعونات نفس کلماتی عجیب است و تصانیفی معتبر و نکت و حکومت او نظیر ندارد

بخش ۲۷ - ذکر سهل بن التستری قدس الله روحه العزیز

آن سیاح بیداء طریقت آن غواص دریای حقیقت آن شرف اکابر آن مشرف خاطر آن مهدی راه و رهبری سهل بن عبدالله التستری رحمة الله علیه از محتشمان اهل تصوف بود و از کبار این طایفه بود و درین شیوه مجتهد بود و در وقت خود سلطان طریقت بود و برهان حقیقت بود و براهین او بسیار است و در جوع و سهر شانی عالی داشت و از علماء مشایخ بود و امام عهد و معتبر جمله بود و در ریاضات و کرامات بی نظیر بود و در معاملات و اشارات بی بدل بود و در حقایق و دقایق بی همتا بود و علما ظاهر چنان گویند که میان شریعت و حقیقت او جمع کرده است و این عجب خود هر دو یکی است که حقیقت روغن شریعت است و شریعت مغز آن پیر او ذوالنون مصری بود در آن سال که به حج رفته بود او را دریافت و هیچ شیخی را از طفلی باز این واقعه ظاهر نبوده است چنانکه او را پیش از طفلی باز چنانکه ازو نقل کنند که گفته است که یاد دارم که حق تعالی می گفت الست بربکم و من گفتم بلی و جواب دادم و در شکم مادر خویشتن را یاد دارم و گفت سه ساله بودم که مرا قیام شب بودی و اندر نماز خالم محمد بن سوار همی گریستی که او را قیام است گفتی یا سهل بخسب که دلم مشغول همی داری و من پنهان و آشکار نظاره او می کردم تا چنان شدم که خالم را گفتم مرا حالتی می باشد صعب چنانکه می بینم که سر من بسجود است پیش عرشگفت یآ کودک نهان دار این حالت و با کس مگوی

۱ بازدید

بخش ۲۸ - ذکر معروف کرخی رحمةالله علیه

آن همدم نسیم وصال آن محرم حریم جمال آن مقتدای صدر طریقت آن رهنمای راه حقیقت آن عارف اسرار شیخی قطب وقت معروف کرخی رحمةالله علیه مقدم طریقت بود و مقدم طوایف بود و مخصوص بانواع لطایف بود و سید محبان وقت بود و خلاصه عارفان عهد بود بلکه اگر عارف نبودی معروف نگشتی کرامت و ریاضت او بسیار و در فتوت و تقوی آیتی بود و عظیم لطفی و قربی تمام داشته است و در مقام انس و شوق بغایت بوده است و مادر و پدرش ترسا بودند وی را بر معلم فرستادند استادش گفت بگوی خدا ثالث و ثلاثه گفت نی بل هو الله الواحد هرچند که می گفت که بگوی خدای سه است او می گفت یکی هرچند استاد بزدش سود نداشت یکبار سخت زدش معروف بگریخت و بیش نیافتندش مادر و پدرش گفتندی کاشکی بیامدی و هردینی که او بخواستی ما موافقت او کردمانی وی برفت و بردست علی بن موسی الرضا مسلمان شد بعد از چند گاه روزی بدر خانه پدر رفت در خانه بکوفت گفتند کیست گفت معروف گفتند بر کدام دینی گفت بر دین محمد رسول الله مادر و پدرش در حال مسلمان شدند آنگاه بداود طایی افتاد و بسیار ریاضت کشید و بسی عبادت و مجاهده بجای آورد و چندان در صدق قدم زد که مشارالیه گشت محمد بن منصور الطوسی گوید بنزدیک معروف بودم در بغداد اثری بر روی او دیدم گفتم دی بنزدیک تو بودم این نشان نبود این چیستگفت چیزی که ترا چاره است مپرس و پرس از چیزی که ترا بکار آید

بخش ۲۹ - ذکر سری سقطی قدس الله روحه

آن نفس کشته مجاهده آن دل زنده مشاهده آن سالک حضرت ملکوت آن شاهد عزت جبروت آن نقطه دایره لانقطی شیخ وقت سری سقطی رحمةالله علیه امام اهل تصوف بود و در اصناف علم بکمال بود و دریای اندوه و درد بود و کوه حلم و ثبات بود و خزانه مروت و شفقت بود و در رموز و شارات اعجوبه بود و اول کسی که در بغداد سخن حقایق و توحید گفت او بود و بیشتر از مشایخ عراق مرید وی بودند و خال جنید بود و مرید معروف کرخی بود و حبیب راعی را دیده بود و در ابتدا در بغداد نشستی دکانی داشت و پرده از در دکان درآویخته بود و نماز کردی هر روز چندین رکعتنماز کردی یکی از کوه لکام بیامد به زیارت وی و پرده از آن در برداشت و سلام گفت و سری را گفت فلان پیر از کوه لکام ترا سلام گفتسری گفت وی در کوه ساکن شده است پس کاری نباشد مرد باید که در میان بازار بحق مشغول تواند بود چنانکه یک لحظه از حق تعالی غایب نبود

بخش ۳۰ - ذکر فتح موصلی قدس الله روحه العزیز

آن عالم فرع و اصل آن حاکم وصل و فصل آن ستوده رجال آن ربوده جلال آن بحقیقت ولی شیخ وقت فتح موصلی رحمةالله علیه از بزرگان مشایخ بود و صاحب همت بود و عالی قدر و در ورع و مجاهده بغایت بود و حزنی و خوفی غالب داشت و انقطاع از خلق و خود را پنهان می داشت از خلق تا حدی که دسته کلید برهم بسته بود بر شکل بازرگانان هرکجا رفتی در پیش سجاده بنهادی تا کسی ندانستی که او کیست وقتی دوستی از دوستان حق تعالی بدو رسید او را گفت بدین کلیدها چه می گشایی که بر خود بسته ای از بزرگی سوال کردند که فتح را هیچ علم هست گفت او را بسنده است علم که ترک دنیا کرده است بکلی ابو عبدالله بن جلا گوید که در خانه سری بودم چون پاره ای از شب بگذشت جامه های پاکیزه در پوشید و ردا برافکند گفتم درین وقت بکجا می رویگفت به عیادت فتح موصلی

بخش ۳۱ - ذکر احمد حواری قدس الله روحه

آن شیخ کبیر آن امام خطیر آن زین زمان آن رکن جهان آن ولی قبه تواری قطب وقت احمد حواری رحمةالله علیه یگانه وقت بود و در جمله فنون علوم عالم بود و در طریقت بیانی عالی داشت و در حقایق معتبر بود و در روایات و احادیث مقتدا بود و رجوع اهل عهد در واقعیات بدو بود و از اکابر مشایخ شام بود و بهمه زبانها محمود بود تا بحدی که جنید گفت احمد حواری ریحان شام است و از مریدان ابوسلیمان دارایی بود و با سفیان عیینه صحبت داشته بود و سخن او را در دلها اثری عجب بود و در ابتدا بتحصیل علم مشغول بود تا در علم بدرجه کمال رسید آنگاه کتب را برداشت و بدریا برد و گفت نیکو دلیل و راه بری بودی ما را اما از پس رسیدن بمقصود مشغول بودن بدلیل محال بود که دلیل تا آنگاه باید که مرید در راه بود چون به پیشگاه پدید آمد درگاه و راه را چه قیمت پس کتب را بدریا رها کرد و بسبب آن رنجهای عظیم کشید و مشایخ گفتند آن د رحال سکر بودنقلست که میان سلیمان دارایی و احمد حواری عهد بود که به هیچ چیز ویرا مخالفت نکند روزی سخن می گفت ویرا گفت تنور تافته اند چه فرمایی که ابو سلیمان نداد سه بار بگفت بوسلیمان بگفت برو و در آنجا بنشین چون برین حال ساعتی بر آمد یاد آمدش گفت احمد را طلب کنید طلب کردند نیافتند

شاعران دیگری هم در گنجینهٔ ناهید هستند.

همهٔ شاعران