عطار نیشابوری

بخش ۶۳ - آگاهی یافتن شاپور از آمدن فرّخ و گلرخ و گرفتاری گل و گریختن فرّخ

بشب فرخ چو مرد کاروانیبرخویشان فرود آمدنهانی

بخش ۶۴ - نامهٔ خسرو به شاپور

بنام آنکه جان را زونشان نیستخرد را نیز هم یارای آن نیست

بخش ۶۵ - رزم خسرو با شاپور

بآخر کار حرب آغاز کرد اوعلم را دامن از هم باز کرد او

بخش ۶۶ - رسیدن خسرو و گل با هم و رفتن به روم

زمانی بود گل چون ماه در میغبرشه رفت با کرباس و با تیغ

بخش ۶۷ - باز رفتن بسر قصّه

الا ای پیک راه بی نهایتسلوکت را نه حدست و نه غایت

بخش ۶۸ - از سر گرفتن قصّه

الا ای ترجمان نفس گویاتویی کز تو نشد پوشیده مبدا

بخش ۶۹ - سپری شدن کار خسرو

چنین گفت او که کرد از وی روایتکسی کو بود راوی حکایت

بخش ۷۰ - در وفات قیصر و پادشاهی جهانگیر

چنین گفت آنکه پیر راستان بودکه او گوینده این داستان بود

بخش ۷۱ - در خاتمت کتاب گوید

الا ای شاهباز ساعد شاهکلاهت چیست از ماهیست تا ماه

بسم الله الرحمن الرحیم

مقدمه

حمد و سپاس بی قیاس خداوندی را که اشراق آفتاب الوهیت او در هر ذره صدهزار حکمت نصیب کرد که وان من شیء الا و عندنا خزاینه و ما ننزله الا بقدر معلوم ملکی که از یک ذره صنع او که بتافت در هر جزوی از اجزاء کاینات صد هزار عقل کل را به چار بالش بنشاند که ان من شیء الا یسبح بحمده ولکن لاتفقهون تسبیحهم انه کان حلیما غفورا قدوسی که صد هزار روح مقدس که در لشرگاه جنود مجنده سلاح صورت نپوشیده بودند از اوج علو ربانی به حضیض سفل عنصری فرو فرستاد که لقد خلققنا الانسان فی احسن تقویم ثم رددناه اسفل سافلین حکیمی که صد هزار جان مطهر که چون طوطیان سبز جامه کرامت دارند ازدام دنیای دنی و قفس جسمانی به فضای ذروه آشیان ربانی باز خواند که یا ایتها النفس المطمینة ارجعی الی ربک راضیة مرضیة خالقی که از ازدواج کاف و نون صد هزار اشباح گوناگون از کتم عدم به صحرای وجود آورد که اذا اراد شییا ان یقول له کن فیکون پروردگاری که چهار خصم متضاد را در هشت خانه ترکیب آمیزش داد و به حد اعتدال رسانید تا به واسطه نفس قدسی مستعد قبول معارف و حقایق اشیا توانست شد و به خصومت ظاهر گشت که خلق الانسان من نطفة فاذا هو خصم مبین پادشاهی که سفینه دوازده هزار قایمه عرش مجید را بر روی آب استاده روان کرد که و کان عرشه علی الماء مبدعی که قلع دوازده برج افلاک را به هفت کوتوال سپرد و خانه های ایشان را از دود کبود برآورد که ثم استوی الی السماء و هی دخان موجدی که جمشید خورشید را چون در معدل النهار فلک ملک نیمروز به کمال رسانید افول زوال بدان کمال متصل گردانید که فلما افلت قال یا قوم انی بریء مما تشرکون قهاری که کوس زرین آفتاب را از پشت پیل سفید روز در گردانیدو سپر زردش به خون شفق بیالود و در روش انداخت که وجدها تغرب فی عین حمیة صانعی که به دست صنعت بلال حبشی زنگی دل شب را داغ هلال بر جبین نهاد که یسیلونک عن الاهلة قل هی مواقیت للناس لطیفی که هر بامداد خلعت نورانی روز به دست صبح صادق در گردن شب ظلمانی افکند که واللیل اذا عسعس والصبح اذا تنفس قادری که صد هزار درست مغربی را از طبق زرین مشرقی بر سر عالمیان نثار کرد که وجعلنا اللیل و النهار آیتین فمحونا آیة اللیل وجعلنا آیة النهار مبصرة کریمی که از دریای بی نهایت رحمت دری یتیم و برگزیده چون محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم به ساحل وجود آورد و گرسنگان علوی و سفلی و تشنگان مشرق و مغرب را به خوان انعام او بنشاند که و ما ارسلناک الا رحمة للعالمین خاتم انبیاء و خواجه اولیا و زبده اتقیا و قدوه اصفیا مقتداء صد هزار عالم و پیشواء بنین و بنات آدم رسول قرشی و نبی هاشمی علیه الصلوة و السلام و علی آله و اصحابه من بعده

ای پاکی تو منزه از هر پاکی

شمارهٔ ۱

قدوسی تو مقدس از ادراکی

در وصف تو عقل طبع دیوانه گرفت

شمارهٔ ۲

جان تن زد و با عجز به هم خانه گرفت

ای هشت بهشت یک نثار در تو

شمارهٔ ۳

وی هفت سپهر پرده دار در تو

وصفت نه به اندازه عقل کهن است

شمارهٔ ۴

کز وصف تو هر چه گفته آمد سخن است

جان محو شد و به هیچ رویت نشناخت

شمارهٔ ۵

دل خون شد و قدر خاک کویت نشناخت

دل زنده شود کز تو حیاتی طلبد

شمارهٔ ۶

جان باز رهد کز تو نجاتی طلبد

عقلی که جهان کمینه سرمایه اوست

شمارهٔ ۷

در وصف تو عجز برترین پایه اوست

وصف تو که سرگشته او هر فلکی است

شمارهٔ ۸

نه لایق سوز دل هر بی نمکی است

بر وصف تو دست عقل دانانرسد

شمارهٔ ۹

و ادراک ضمیر جان بینا نرسد

ای از تو فلک بی خور و بی خواب شده

شمارهٔ ۱۰

وز شوق تو سرگشته چو سیماب شده

خورشید که او زیر و زبر می گردد

شمارهٔ ۱۱

از تو به امید یک نظر می گردد

عالم که فنای محض سرمایه اوست

شمارهٔ ۱۲

چون شش روزهست لطف تو دایه اوست

هر دل که ز لطف تو نشان یابد باز

شمارهٔ ۱۳

سر رشته خوددر دوجهان یابد باز

هر نقطه که در دایره قسمت تست

شمارهٔ ۱۴

بر حاشیه مایده نعمت تست